Recent viel er een een nieuwsbrief in de digitale postbus waarin Wakker Dier oproept om zwemwater voor eendjes in de vee-industrie te eisen. De bede om handtekeningen komt ook als advertentie regelmatig voorbij op sociale media. Dat klinkt sympathiek, maar is volstrekt ondoordacht.
Het klopt dat eenden in de vee-industrie niet mogen zwemmen, zoals ze ook niet naar buiten mogen, hun ouders nooit leren kennen, of niet ouder dan 7 weken worden. Focussen op zwemwater leidt dan ook de aandacht af van de grotere waarheid dat er geen fatsoenlijk manier is om eenden in concentratiekampen op de Noord-Veluwe en in Flevoland op te sluiten en er vervolgens 6 miljoen per jaar van af te slachten in vernietigingskamp Tomassen Duck-to in Ermelo.
Bij Wakker Dier weten ze ook wel dat opeenvolgende landbouwministers hebben gezegd dat er geen zwemwater voor eenden zal komen; nooit! Zwemwater leidt in de industriële veehouderij immers tot hygiëne-problemen en ziekten onder de eenden; de mix van stro, eendenstront en gemorst water in de schuren zorgt voor een zompige massa vol bacteriën. Pullen, de jonge eendjes, komen uit het ei in broederijen en leren nooit hun moeder kennen, missen haar levenslessen en kunnen verdrinken zonder ouderlijk toezicht. Welzijnsmaatregelen die oppervlakkig gezien redelijk lijken, zorgen over het algemeen voor weer nieuwe (welzijns)problemen.
Dit soort populistische oproepen leiden tot greenwashing-praktijken als het ‘Plan van Aanpak Poetswater’. Als ‘alternatief’ voor zwemwater kunnen de eenden dan hun kop onderdompelen in een piepklein bakje water. Voor deze ‘enorme’ welzijnsmaatregel zal de eendensector vervolgens haar hand op houden voor subsidies. Mocht de Tweede Kamer op een dag stemmen voor het einde van de eendenhouderij, dan zal diezelfde sector meteen roepen dat ze wel nog 10 jaar nodig hebben om de gedane investeringen terug te verdienen. Op deze wijze sleepte de al even verschrikkelijke nertsenfokkerij zich nog jaren voort, na het verbod.
Men zou verwachten dat Wakker Dier dat lesje wel geleerd had. Je zet de nieuwe triple-B minister zo niet aan het werk, zoals de nieuwsbrief suggereert, maar speelt haar in de kaart.
Dus, eis géén zwemwater voor eenden, maar eis het einde van de ‘vleeseenden’-industrie!
Op 27 mei 2024 dient Creil Exploitatie BV een incidenteel hoger beroep in tegen de uitspraak van de Rechtbank Midden-Nederland van 1 februari 2024. Een incidenteel hoger beroep is een hoger beroep, ingesteld nadat de wederpartij, hier dus de provincie Flevoland, ook al in hoger beroep is gegaan tegen dezelfde beslissing. Het incidentele hoger beroep van Creil ziet op een tweetal punten: 1. Vooringenomenheid van het provinciebestuur bij het doen van een bibob-onderzoek naar Creil. 2. Beoordeling van samenwerkingsverband en de mate van gevaar.
Op 28 juni diende Animal Rights op verzoek van de rechtbank haar zienswijze in, waarbij ze het eerste punt overliet aan de provincie Flevoland zelf.
Een zakelijk samenwerkingsverband Punt 2 richt zich op het oordeel van de rechtbank dat er nog altijd sprake is van een zakelijk samenwerkingsverband dat met zich meebrengt dat er sprake is van een ernstig gevaar voor nieuwe strafbare feiten. Het betreft hier dan het zakelijke samenwerkingsverband tussen Creil Exploitatie en het concern van ‘varkensbaron’ Adriaan Straathof. Door vennootschappen van Straathof zijn in de jaren 2009 tot en met 2018 strafbare feiten gepleegd op grond van onder meer de Wet Dieren, het Varkensbesluit en de Gezondheids- en welzijnswet voor dieren, de Meststoffenwet, de Wet Milieubeheer en de Wabo. Deze strafbare feiten hangen samen met de exploitatie van varkenshouderijen waarvoor de vergunningen die het onderwerp zijn van deze zaak zijn verleend en aangevraagd.
Adriaan Straathof splitste zijn varkensimperium Sebava BV in augustus 2020 in afzonderlijke bedrijven om aan het stigma van zijn beroepsverbod en veroordeling voor dierenmishandeling te ontsnappen en plaatste zijn jarenlange, trouwe medewerker Maarten Verdoorn als een soort stroman aan het hoofd van enkele van dergelijke ‘Exploitaties’ waaronder Creil. In deze zaak wordt aan dit moment gerefereerd als “de knip”.
Het vastgoed blijft echter in handen van Straathof. Mede daarom is er sprake van een zakelijk samenwerkingsverband.
Ook na ‘de knip’ werden dieren mishandeld bij Straathof/Verdoorn Verdoorn zelf is ook niet vrij van blaam. Zo laat hij in december 2020 niet-transportwaardige zeugen vervoeren. In april 2021 blijkt Lierop Exploitatie BV waar Verdoorn ook bedrijfsleider is de Arbeidstijdenwet te overtreden. En op 10 mei 2021 voeren NVWA-inspecteurs een controle uit op het bedrijf te Lierop, naar aanleiding waarvan op 17 mei 2021 acht lasten onder dwangsom worden opgelegd.
In strijd met het Besluit Houders van Dieren worden varkens zorg onthouden en benadeelt in hun welzijn. Er ontbreekt hok- en nestmateriaal. Er zijn schadelijke gasconcentraties en een te hoge veebezetting. Bij een hercontrole op 1 juli 2021 blijken nog altijd drie van de acht zaken niet in orde. In een brief van 17 augustus 2021 maakt de NVWA dan ook het voornemen tot invordering van verbeurde dwangsommen kenbaar. Op 23 september 2021 maakt de NVWA het voornemen kenbaar om aan Lierop Exploitatie BV twee nieuwe lasten op te leggen, één onder dwangsom en één onder bestuursdwang. De zaak sleept zich voort en uiteindelijk komt het bedrijf leeg te staan.
Ten aanzien van de locatie te Hoeven (Hoeven Exploitatie BV), tevens gerelateerd aan Verdoorn is ook een advies uitgebracht door het Landelijk Bureau Bibob, in augustus 2021. In dit advies is het oordeel opgenomen dat het ernstige vermoeden van valsheid in geschrifte bestaat.
Eén NVWA inspectierapport Als laatste gaat Animal Rights nog in op de bewering van Creil dat er in Creil ”nauwelijks nog sprake [is] geweest van overtredingen na het zetten van de knip in augustus 2020 en bovendien is juist ten aanzien van die locatie door de NVWA vastgesteld dat er geen sprake is van overtredingen van dierenwelzijn e.d.”
Veel gewicht wordt gehangen aan één NVWA inspectierapport. Bij Woo-verzoeken naar inspectierapporten geeft de NVWA regelmatig, ongevraagd, een disclaimer dat het hier slechts gaat om een momentopname. In een recent besluit van 18 juni 2024 op Wooverzoek 23-0616 zegt de NVWA bijvoorbeeld: “Het gaat om een momentopname. Het kan gaan om een incident en hoeft dus niet automatisch te betekenen dat de situatie in een latere periode nogmaals voorkomt.” Een NVWA inspectierapport geeft dus altijd een momentopname weer. Het omgekeerde van bovenstaand citaat kan dus ook. Dat “de situatie, nota bene te Creil, voldoet aan alle daarbij te stellen eisen” kan slechts incidenteel zijn geweest en niet de normale situatie.
Er wordt op een inspectieformulier ook niet vermeld of de inspectie al dan niet aangekondigd was en hoe intensief het bedrijf geïnspecteerd is. Het 2Solve rapport naar het functioneren van de NVWA gaf verder aan dat de uitkomst van een inspectie ook inspecteur–afhankelijk is. Het rapport deelt inspecteurs op in ‘rekkelijken’ en ‘preciezen’. Er zijn toezichthoudend dierenartsen die nooit of nagenoeg nooit een ‘Rapport van Bevindingen’ hebben opgemaakt. Het rapport zegt bijvoorbeeld: “Het ontbreekt een aantal toezichthoudend dierenartsen aan de wil en de vaardigheden om een RvB op te maken.” Op gelijksoortige constateringen wordt verschillend geïntervenieerd: “Waar de ene toezichthoudend dierenarts bijvoorbeeld een Rapport van Bevindingen (RvB) opmaakt voor een bestuurlijke boete, volstaat de andere met het geven van een mondelinge waarschuwing of laat het voor wat het is.”
In conclusie op dit punt stelt Animal Rights dat juist het feit dat Creil slechts één inspectieformulier weet te overleggen al aangeeft dat de inspectiegraad uiterst laag is en de pakkans voor dierenwelzijnsovertredingen extreem laag is. Daarom is het juíst van belang om te kijken naar alle locaties om een inzicht te krijgen in het functioneren van het concern/betrokken concerns.
Slotsom Animal Rights komt dan ook tot de conclusie dat het hoger beroep van Creil geen stand kan houden. Voor iedere overtreding lijkt er wel een excuus te kunnen worden gevonden; het nemen van verantwoordelijkheid lijkt uit de weg te worden gegaan, maar in de werkelijkheid vinden er aan de lopende band overtredingen plaats. De gewijzigde bedrijfsstructuur van Creil Exploitatie B.V./Creil Vastgoed B.V. doet daar niet aan af. Immers, er is een sterk zakelijk samenwerkingsverband tussen Verdoorn en Straathof, gelet op hun reeds 30 jaar durende werkrelatie. Er is daarmee voldaan aan de gevaarzetting uit de Wet Bibob; het college van Flevoland was bevoegd om de onderhavige vergunningen te weigeren en in te trekken.
Een studie over de TBC-besmetting bij van Hartelust afkomstige apen in Barcelona onthult dat een medewerker daar besmet raakte, besmettingen bij de apen moeilijk aan te tonen zijn en het gesleep met apen daardoor een groot gevaar vormt voor de volksgezondheid.
Op 1 juli 2024 werd er in het Japanse Journal of Toxicologic Pathology een studie gepubliceerd. Het onderwerp van de studie is de TBC-uitbraak onder de door de Tilburgse apenhandelaar Hartelust vanuit Vietnam geïmporteerde en door Europa verspreide Java-apen (Macaca fascicularis). 1
De studie is onder andere geschreven door vivisectors van AnaPath in Barcelona, en gaat voornamelijk over de TBC-uitbraak in hun proefdierenlab waarover Animal Rights in februari werd getipt en waardoor de zaak uit de doofpot in de publiciteit werd gebracht.
Animal Rights heeft de belangrijkste punten uit het Engels vertaald.
TBC vormt een grote bedreiging voor de gezondheid van mensen en andere dieren
De studie opent met de zin: “Tuberculose (tbc) vormt een grote bedreiging voor de gezondheid van mensen en van niet-menselijke primaten die voor toxicologische of onderzoeksdoeleinden worden gebruikt.”
Waar de Nederlandse overheid het gevaar van de insleep van TBC bagatelliseert, riep de Wereldgezondheidsorganisatie WHO tuberculose al in 1993 uit tot een mondiale noodsituatie op het gebied van de volksgezondheid. TBC is de 13e belangrijkste doodsoorzaak en de tweede belangrijkste infectieuze doodsoorzaak ter wereld. In 2021 liepen naar schatting 10,6 miljoen mensen de ziekte op. Eén op de drie geïnfecteerde mensen lijdt aan resistente tuberculose, waardoor de sterftecijfers stijgen.
Dit is niet enkel een probleem van Afrikaanse en Aziatische ontwikkelingslanden. Mycobacteriële infecties zijn de afgelopen tien jaar opnieuw opgedoken in geïndustrialiseerde landen verband houdend met immigratie.
Mycobacteriën zijn een grote bacteriële groep die meer dan 200 pathogene en niet-pathogene soorten omvat. De bekendste zijn de menselijke pathogenen die verantwoordelijk zijn voor lepra (M. leprae), tuberculose (M. tuberculosis), maar ook de zoönoseverwekker van rundertuberculose, die van dieren op mensen kan worden overgedragen (M. bovis).
Een pathogeen is een ziektekiem/ziekteverwekker in de vorm van een micro-organisme of biologisch deeltje, dat een infectieziekte kan veroorzaken.
TBC vormt een aanzienlijke bedreiging wanneer niet-menselijke primaten worden geïmporteerd uit landen met een hoge infectiegraad. Er zijn talloze uitbraken van tuberculose gemeld in primatenkolonies die gebruikt zijn in experimentele studies en in dierentuinen. De overdracht beperkt zich niet tot van aap op mens, aangezien geïnfecteerde werknemers ook dieren kunnen besmetten. Ondanks de strikte maatregelen die begin jaren negentig werden ingevoerd om de import, de quarantaine en het houden van dieren te reguleren, blijven uitbraken in laboratorium-apen voorkomen.
Java-apen, de makaken-soort die Hartelust voornamelijk verhandelt, kunnen de ziekte beter verdragen en vertonen minder vaak symptomen, dan de resusaap, de andere makaken-soort waarvoor Hartelust een vergunning bezit. Java-apen zijn nu de meest geïmporteerde apensoort is voor onderzoeksdoeleinden. Het risico op de introductie van nieuwe, opkomende mycobacteriële soorten is dus groot, en het screenen op tuberculose is ontzettend belangrijk.
De apen testten herhaaldelijk negatief in Vietnam en Tilburg via de zogenaamde intradermal tuberculin tests (IDT), beter bekend als de Mantoux test. De beperkte waarde van de Mantoux test is gekend, deze kan zowel vals-negatieve als vals-positieve resultaten opleveren.
De tijdlijn
AnaPath ontving in maart 2023 114 volwassen Java-apen van Hartelust; 84 dieren (42 per geslacht) werden toegewezen aan drie onderzoeken voor door de wet verplichte toxicologiestudies. Dit zijn studies die de effecten van chemische stoffen, medicijnen, schoonmaakmiddelen, … op mens, dier en milieu bestuderen. Deze studies zijn onder andere verplicht voor het op de markt brengen van nieuwe stoffen. Verder werden er 15 dieren van elk geslacht in voorraad gehouden.
De NVWA ontving op 28 april 2023 een melding uit Frankrijk dat bij een aap, afkomstig van een groep apen die via Hartelust in de EU was geïmporteerd, tuberculose was vastgesteld. De NVWA stelde de ministeries van LNV en VWS op de hoogte en blokkeerde Hartelust. LNV deed melding van deze besmetting aan de andere EU-lidstaten die apen uit de originele groep hadden verkregen, waaronder Spanje.
Volgens de studie lichtte Hartelust Anapath, echter, pas op 4 mei in, maar het labo was al op 27 april rechtstreeks vanuit Frankrijk gewaarschuwd. De necropsie in Frankrijk vond al op 17 april plaats.
Na bericht uit Frankrijk en Nederland in verband met positief geteste apen, werden ook bij Anapath in Spanje een hele serie tests op de makaken losgelaten – PCR, kweek, spoligotyping, IDT testing, interferon-γ release assay (IGRA), en echo van de borst en de buik. Het zal geen verbazing wekken dat de interesse van dierproefnemers niet lag bij de belangen van de apen. Geen van de apen vertoonden symptomen van TBC, maar één aapje had een fistel in zijn lies. Een monster van de fistel en urine van willekeurig gekozen aapjes werden opgestuurd voor analyse. Alle urine testte negatief op 12 mei, maar de fistel positief voor MTBC. Vervolgens werden de autoriteiten geïnformeerd.
De moord op 114 apen
Op 17 mei wordt het aapje met de fistel vermoord en opengesneden in het Spaanse laboratorium. Diezelfde dag delen nog vijf mannetjes zijn lot. Op 18 mei volgen er nog zes en op 25 mei worden er nog eens 12 vrouwtjes vermoord.
Alle 114 makaken werden uiteindelijk afgemaakt en opengesneden, ondanks het feit dat de dieren klinisch gezond waren. Ze vertoonden geen tekenen van luchtwegaandoeningen, gebrek aan eetlust en/of gewichtsverlies. Uiteindelijk bleken tien van hen tekenen van tuberculose te vertonen wat via een PCR-test en kweek werd bevestigd. Via Spoligotyping werd Mycobacterium caprae geïdentificeerd en Azië als oorsprong vastgesteld. Dit is verontrustend omdat eerder alleen M. tuberculosis and M. bovis werden vastgesteld bij proefapen.
Een besmette medewerker
Alle technici die direct of indirect contact hadden gehad met geïnfecteerde apen ondergingen tests. Eén werknemer testte positief, maar werd niet ziek.
Grote risico’s
Het feit dat deze uitbraak heeft plaatsgevonden en er een werknemer besmet raakte, ondanks strikte regelgeving en veiligheidsmaatregelen, toont duidelijk aan dat tuberculose bij niet-menselijke primaten een groot probleem blijft. Het diagnosticeren en beheersen van tuberculose wordt steeds ‘uitdagender’ naarmate er nieuwe mycobacteriële soorten opduiken.
Alarmerend genoeg werden herhaalde IDT-tests uitgevoerd op het fokbedrijf Vina Mekong in Zuid-Vietnam, bij apenhandelaar Hartelust in Tilburg en op de quarantaineafdelingen van de testlaboratoria, maar zijn deze er totaal niet in geslaagd positieve gevallen van M. caprae-infectie op te sporen. IDT-testen kunnen vroege M. caprae-infecties niet opsporen. De resultaten zijn dan vals-negatief. Ook de andere testen zoals Mantoux, IGRA, en het nemen van een echo bleken deze besmetting alleen in vergevorderde stadia te kunnen detecteren.
Dat de dieren geen klinische symptomen vertoonden, zelfs in vergevorderde stadia, compliceert de diagnose van tuberculose bij java-apen nog verder. De gevallen van TBC in de laboratoria, werden pas ontdekt na necropsie voor andere doeleinden.
Ondertussen waren alle met M. caprae geïnfecteerde dieren, hoewel ze geen symptomen vertoonden, wel besmettelijk. Vandaar het grote risico op verspreiding van de ziekte onder apen en overdracht naar personeel toe.
Stop de apenhandel
Het onderzoek concludeert dat de detectie van vroege gevallen van tuberculose een enorme uitdaging blijft en een grote handicap vormt voor niet-menselijke primaten die voor toxicologische of onderzoeksdoeleinden wordt gebruikt.De onderzoekers adviseren regelgeving en maatregelen voor import en quarantaine te herzien en te komen met onderzoek naar nieuwe screeningstrategieën om het risico op de import van opkomende mycobacteriële soorten naar Europa aanzienlijk te verminderen.
Dat je beter helemaal kan stoppen met het over de wereld slepen van aapjes komt blijkbaar niet in de onderzoekers op. Animal Rights trekt de conclusie dat het enige zinnige wat Nederland kan doen is stoppen met de import van proefapen en het onmiddellijk sluiten van apenhandelaar Hartelust. Immers, Nederlandse dierproefnemers, nemen toch al geen apen meer van Hartelust af.
Uit een informatieverzoek via de Wet open overheid (Woo) over de verstikkingsdood van 600+ varkens in het Limburgse Melderslo leerde Animal Rights dat deze zaak en nog vier andere vergelijkbare zaken, ergens tussen november 2022 en mei 2023 geseponeerd werden. Dit ondanks verhoren, processen verbaal en tenlasteleggingen.
Animal Rights gaat er vanwege die vergevorderde staat van de onderzoeken en haar eigen informatie over eerdere dergelijke staldrama’s vanuit dat ook in deze vijf gevallen de (verstikkings)dood van vele honderden tot misschien wel duizenden in stallen opgesloten dieren voorkomen had kunnen worden. Honderd procent zeker weten we dat niet, omdat in bovengenoemde Woo, de Nederlandse voedsel- en warenautoriteit (NVWA) weigerde ook maar enig inzicht in het onderzoek te geven. Uit het ‘Frauderapport roodvlees – Een analyse op basis van ruim 10 jaar opsporingsonderzoek in de roodvleesketen’ 1 dat op 15 juli 2024 gepubliceerd werd, valt op te maken dat het in drie van de vijf gevallen om varkens ging.
In de sterk gelakte documenten die we wel ontvingen via de Woo kunnen we lezen dat het Openbaar Ministerie (OM) de zaken seponeerde met de volgende toelichting:
“Hof Den Bosch heeft op 17-02-2022 uitspraak gedaan in een vergelijkbare zaak en heeft daarbij toepassing gegeven aan een artikel 9a Sr (= bewezenverklaring zonder oplegging van straf of maatregel). De overwegingen die het Hof daarbij heeft gehanteerd zijn van invloed op onze afdoeningsbeslissing. Het hof heeft in de voorgelegde zaak gekeken naar de emotionele gevolgen, het financiële verlies in verband met de onzekerheid over de uitkering van de verzekering en het inmiddels gestaakt zijn van de bedrijfsactiviteiten.”
Animal Rights stelt zich op het standpunt dat – naast dat deze overweging in de verste verte geen recht doet aan de enorme hoeveelheid (te voorkomen) dierenleed – het onbegrijpelijk is dat het OM op basis van deze redenering tot een sepot komt.
Ten onrechte lijkt het OM de toepassing van artikel 9a Sr materiaal – schuldigverklaring maar geen strafoplegging – gelijk te stellen aan een sepot (haast in de lezing van een soort “ontslag van alle rechtsvervolging”). Daarmee miskent het OM dat bij de toepassing van artikel 9a Sr, er sprake is van een bewezen feit, welke daad strafbaar is en waarvoor de dader strafbaar is.
Het strafproces heeft een preventie werking voor eenieder die zich in Nederland bevindt, in dit geval voor iedere veehouder die zijn vee-dieren onvoldoende beschermt met noodvoorzieningen. Een belangrijke overweging, daar in de correspondentie als ontvangen middels het Woo-verzoek, wordt gesproken over het publiekelijk naar de sector communiceren van de sepotbelissingen, alsmede naar de pers en NGO’s. Uiteindelijk is dat niet gebeurd en doet het meer denken aan een doofpotaffaire.
De redenering van het OM doet zich samenvatten als de stelling dat iedere veehouder die diens eigen vee voorwaardelijk opzettelijk dan wel door eigen schuld laat omkomen, door het (emotionele) verlies van diens eigendom al voldoende wordt gestraft.
Dat is in strijd met de Wet dieren en de Europese richtlijn inzake de bescherming van voor landbouwdoeleinden gehouden dieren.
Feitelijk ontstaat nu een sfeer waarbinnen (strafrechtelijke) handhaving niet doeltreffend is en – daar het wordt overgelaten aan de emotionele/economische kosten-baten-afweging van de veehouder – niet afschrikwekkend. In kwesties als deze wordt de bescherming van dieren een dode letter.
Bovendien miskent het OM hiermee de feiten en omstandigheden van de specifieke gevallen Zo hoeft lang niet in elke zaak artikel 9a in overweging te komen. Het OM heeft , zover Animal Rights weet, bij het nemen van haar beslissing op geen enkele wijze per overtreder genoemde persoonlijke omstandigheden, afgewogen tegen het veroorzaakte leed.
Al deze overwegingen zijn voor Animal Rights voldoende reden om via haar advocaat een ‘beklag ex artikel 12 Sv’ in te dienen bij het Gerechtshof, in de volksmond: een artikel 12 procedure. Artikel 12 van het Wetboek van Strafvordering geeft belanghebbenden de mogelijkheid een klachtprocedure te starten om een zaak die is geseponeerd, of afgedaan met een transactie of strafbeschikking, alsnog voor de rechter te brengen. In dit geval is het aan het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden om de klacht inhoudelijk te behandelen en te besluiten of het OM alsnog tot vervolging over moet gaan.
Update
Op 31 maart 2026 werd deze zaak bij het Gerechtshof Den Haag besproken, omdat de Hoofdofficier van Justitie van mening is dat Animal Rights niet ontvankelijk is in haar beklag. Om dat te ondersteunen, laat de Hoofdofficier een cirkelredenering los op de zaak die moet aantonen dat Animal Rights geen concrete feiten naar voren heeft gebracht, noch een “individualiseerbaar gebeuren”.
Dat is pertinente onzin. Over één van de vijf zaken, het stikken van meer dan 600 varkens in een stal in Melderslo, weten we heel veel. Over de andere vier zaken niet, omdat al deze informatie door de NVWA geweigerd en gelakt werd. De Hoofdofficier van Justitie redeneert nu dat, omdat Animal Rights geen toegang tot de informatie heeft gekregen, er ook niet inhoudelijk op het klaagschrift in kan worden gaan, omdat dan “het weigeringsregime zoals geschapen door de Woo alsook de Wjsg, illusoir worden.”
Feit is natuurlijk dat de rechters wel over die informatie kunnen beschikken en dus ook kunnen oordelen of deze zaken al dan niet terecht zijn geseponeerd. Deze houding van het Openbaar Ministerie benadrukt nog maar eens dat zij geen enkele interesse heeft in het vervolgen van nalatige veehouders.
Dinsdag 24 augustus 2021 werden in een varkensstal aan de Broekhuizerdijk in het Limburgse Melderslo honderden dode varkens gevonden. De luchtwasser van de stal was uitgevallen waardoor de dieren stikten. In de stal zaten 700 varkens waarvan volgens de brandweer 95% van de dieren het niet overleefden. 1 Hoe dit kon gebeuren, werd nooit bekend gemaakt.
Omdat uit Animal Rights’ onderzoek naar vergelijkbare rampen in Haaren, Meddo, Maarheeze, Middelharnis, Heeswijk-Dinther en Neer blijkt dat deze zaken vaak niet of laks worden onderzocht en er al helemaal geen sprake is van bestraffing, vroeg Animal Rights via de Wet open overheid (Woo) bij de Nederlandse voedsel- en warenautoriteit (NVWA) ook voor deze ramp de documenten op die bij het onderzoek horen. Animal Rights ontving niets wat inzicht geeft in de verschrikkelijke verstikkingsdood van deze 600 tot 650 varkens. 2
NVWA weigert inzage in het onderzoek De NVWA laat Animal Rights weten dat op een deel van de gevraagde informatie de Woo niet van toepassing is, omdat de informatie onder het regime van de Wet politiegegevens (Wpg) en de Wet Justitiële en strafvorderlijke gegevens (Wjsg) valt. Het gaat hierbij om de bescherming van persoonsgegevens. Het betreft hier echter een specifieke zaak, waarvan Animal Rights het adres kent en ook om welke maatschap het gaat.
Verder draagt men aan dat de openbaarmaking van bepaalde informatie inzicht zou geven in onderzoeksstrategieën die door de politie en/of de NVWA en/of het OM worden gebruikt en daarmee de opsporing en vervolging van strafbare feiten in het algemeen kan belemmeren. En zo volgen er nog een aantal overweging waarvan het resultaat is dat niemand kan/mag nagaan waar de verantwoordelijkheid ligt voor de verstikkingsdood van deze varkens.
Gemeente Horst aan de Maas krijgt ook geen informatie De gemeente is niet door de varkensboer op de hoogte gebracht over wat er zich heeft voorgedaan binnen de stallen. De gemeente heeft de informatie vernomen uit de pers. De wethouders hebben een aantal vragen omtrent dit dossier neergelegd bij de toezichthouder milieu. Op 8 september 2021 stelt de SP raadsvragen.
Op donderdag 9 september 2021 heeft de toezichthouder gesproken met één van de aanwezige NVWA inspecteurs. De NVWA inspecteur geeft aan dat er een strafrechtelijk onderzoek is gestart en dat dit onderzoek onder leiding staat van de Officier van Justitie van het Functioneel Parket te Zwolle. Door dat een strafrechtelijk onderzoek is gestart kunnen en mogen geen vragen worden beantwoord door de inspecteur van de NVWA.
Het enige dat de inspecteur van de NVWA kwijt wil is dat de brandweer en de politie als eerste ter plaatse waren. Dat de NVWA na ca. 2 uur aanwezig was in de betreffende stal. Dat het incident heeft plaats gevonden in stal 1. Dat de dierenarts die ter plaatse is geweest heeft geconcludeerd dat de dieren middels verstikking om het leven zijn gekomen.
Communicatie tussen de onderzoekers Animal Rights krijgt wel een aantal documenten in handen die, hoewel zwaar gelakt, een inzicht geven in de communicatie tussen de verschillende overheidsdiensten die zich met de zaak hebben bezig gehouden. Het gaat dan, onder andere, om de NVWA, het Openbaar Ministerie (OM) en een officier van justitie (OvJ) en zijn parketsecretaris bij het Functioneel Parket (FP) Zwolle.
In de eerste plaats blijkt dat het niet om één zaak, maar om meerdere zaken gaat. Op 25 augustus 2021 is het onderwerp van een email “Nieuw geval van verstikking in Melderslo” en op 3 september 2021 wordt er ‘gesproken’ over “het meest recente geval van verstikking van varkens”.
Er lijkt een adviesgroep opgericht te zijn “met als doel om eerdere onderzoekervaringen te delen, het bepalen van een plan van aanpak en om vertragingen in het proces te voorkomen.”
“Onderzoek kende al een strafrechtelijke opstart waarbij reeds (technische) gegevens verkregen zijn,” wordt in die laatste email vermeld.
Platina Op 6 september wordt aan de zaak Melderslo een codenaam gegeven: “FEK-zaak Platina – Verstikking circa 600 varkens te Melderslo”.
FEK staat voor Fraude Expertise Knooppunt. In sommige complexere fraudezaken bieden rechercheurs van de Inlichtingen- en Opsporingsdienst (IOD) ondersteuning aan Buitengewoon Opsporingsambtenaren (BOA’s). De IOD van de NVWA doet strafrechtelijk onderzoek naar grootschalige criminaliteit die een gevaar vormt voor de voedselveiligheid, volksgezondheid en de gezondheid van planten en dieren in Nederland. De zaak lijkt serieus te worden genomen.
Proces verbaal, verhoor en plan van aanpak Uit een email van 1 oktober valt op te maken dat er dan inmiddels Proces verbaal (PV) is opgemaakt en er een “plan van aanpak” is. Animal Rights heeft dat PV niet ontvangen en het ”plan van aanpak” is weggelakt.
Op 11 en 14 oktober wordt gemaild over het plan van aanpak en opstellen van verhoorvragen. “Voor wat betreft het afzonderlijk horen van mevrouw en daarna meneer: dit lijkt mij oke. Zeker nu de meldingen eerst bij haar binnen zijn gekomen. Indien [gelakt] is het mogelijk een goed idee om hem een keer extra te wijzen op zijn recht op een advocaat.”
Op 28 en 29 oktober overleggen OM en NVWA opnieuw over het verhoorplan. Het lijkt er op dat de verdachten bij voorbaat al hebben aangegeven geen verklaring af te willen leggen?
”Goed bezig! Je kan verdachte ontbieden voor verhoor. Het is geen verplichting om te verschijnen of een verklaring af te leggen. Mochten verdachten wel verschijnen zullen zij de cautie moeten krijgen. Dit kan betekenen dat ze inderdaad geen antwoord geven op de vragen. Mogelijk beantwoorden ze wel iets. Verschijnen ze niet, zou je ze nog een tweede keer kunnen oproepen. In die brief zou ik benoemen dat als ze geen gebruik wensen te maken van het verhoor en hun kant van het verhaal niet wensen toe te lichten het dossier zonder verklaring zal worden ingestuurd naar het Openbaar Ministerie. Hopelijk is dit voldoende antwoord op je eerste vraag. Voor wat betreft je tweede vraag: De wet schrijft uitsluitend een raadsman voor. Succes met vervolg en alvast een fijn weekend.”
Het verhoor vindt plaats op 26 november. Het PV van dat verhoor ontving Animal Rights eveneens niet. “Verdachte was vergezeld van advocaat”. Uit een email van 1 december blijkt dat “verdachte 2” te zijn geweest, waarschijnlijk de varkensboer. Er blijkt een potentiële getuige in beeld te zijn gekomen. “Het voornemen (in overleg) met IOD) is eigenlijk om deze persoon op korte termijn te horen.” Maar daar lezen we verder niets meer over in de stukken. Uiteindelijk lijkt ”verdachte 1”, waarschijnlijk de boerin, niet te zijn verhoord vanwege “privé-omstandigheden”, terwijl bij haar toch de melding over het uitvallen van de ventilatie zou zijn binnengekomen.
Tenlastelegging Op 24 januari 2022 is er email verkeer over tenlastelegging in vier verschillende zaken, waarvan Platina/Melderslo er één is. In een email van de NVWA van 8 november 2022 werd bij ‘onderwerp’ ‘Hittestress zaken Goud, IJzer, Platina, Scandium’ genoemd. Zo weten we ook de codenamen van de drie andere hittestress-zaken die parallel behandeld worden.
Opnieuw is de meeste informatie weggelakt. Aan de wel zichtbare, aangehaalde wetsartikelen heeft de tenlastelegging betrekking op Artikel 2.1 Dierenmishandeling en dan met name artikel 2.1.1: “Het is verboden om zonder redelijk doel of met overschrijding van hetgeen ter bereiking van zodanig doel toelaatbaar is, bij een dier pijn of letsel te veroorzaken dan wel de gezondheid of het welzijn van het dier te benadelen.” En artikel 2.2 Houden van dieren en dan met name artikel 2.2.8: “Het is houders van dieren verboden aan deze dieren de nodige verzorging te onthouden.”
Het procesdossier wordt op 3 februari 2022 door de NVWA ingestuurd naar het Functioneel Parket van Zwolle.
Op 15 september 2022 wordt in een email, het eerst volgende verstrekte document, de vraag gesteld of de vier dossiers met betrekking tot verstikkingszaken ”de toets der kritiek kunnen doorstaan.” De IOD-NVWA aan het OM: “Er zijn inmiddels meerdere dossiers ingediend mbt verstikkingszaken, varkens en pluimvee, waarbij wij als FEK betrokken zijn geweest: [gelakt], [gelakt], Platina en [gelakt]. Gaarne zouden wij, [gelakt] en ik, een keer digitaal (mag ook fysiek) met jou om tafel zitten om te horen hoe of de stand van zaken is van deze dossiers en of ze de toets der kritiek kunnen doorstaan.”
Sepots Op 15 november 2022 heeft er ’s ochtends een overleg plaats gevonden en gaat de communicatie ineens over de communicatiestrategie naar aanleiding van de sepots.
Een officier van justitie kan op basis van Artikel 167 Wetboek van Strafvordering besluiten om een strafbaar feit, op grond van het algemeen belang, niet in behandeling te nemen. Wanneer de officier van justitie besluit een zaak niet in behandeling te nemen wordt dat een sepot genoemd. Men hoeft dan niet meer voor de rechter te verschijnen.
In betreffend email wordt onder andere gesproken over voorlichting/pers, over hoe nu verder, mogelijkheden wetgeving en beleid en proactief communiceren richting NGO’s. Zover Animal Rights weet is er nooit over deze sepots gecommuniceerd met de pers, de politiek en de NGO’s. Deze communicatie had, als deze had plaatsgevonden, ook op de inventarislijst van dit Woo verzoek moeten staan onder de noemer ‘reeds openbaar’.
In een email van 25 november zijn die goede voornemens alweer verdwenen en is alleen nog actiepunt “Communicatie richting sector dmv bijvoorbeeld vakbladen” over. Ook daar levert een zoekslag niets op. Het heeft veel weg van een doofpotaffaire.
Uitspraak Hof Den Bosch In die laatste email verwijst het FP met de aanvang “een korte omschrijving van het pijnpunt in onze hittestress zaken” naar de uitspraak van het Hof Den Bosch 3 die Animal Rights uitgebreid heeft beschreven en besproken in het artikel SCHULDIG AAN DE VERSTIKKINGSDOOD VAN 2100 VARKENS, MAAR GEEN STRAF
“Hof Den Bosch heeft op 17-02-2022 uitspraak gedaan in een vergelijkbare zaak en heeft daarbij toepassing gegeven aan een artikel 9a Sr (= bewezenverklaring zonder oplegging van straf of maatregel). De overwegingen die het Hof daarbij heeft gehanteerd zijn van invloed op onze afdoeningsbeslissing. Het hof heeft in de voorgelegde zaak gekeken naar de emotionele gevolgen, het financiële verlies in verband met de onzekerheid over de uitkering van de verzekering en het inmiddels gestaakt zijn van de bedrijfsactiviteiten. Bij de beoordeling en afdoening van de zaken hebben wij rekening te houden met de jurisprudentie en de aldaar gehanteerde overwegingen. Wanneer wij de punten van het Hof meenemen in de beoordeling van onze onderzoeken komen wij tot de volgende conclusies:”
Die conclusies zijn vervolgens in het geheel gelakt.
Sepots 2 Een email van 7 december 2022 met als onderwerp ‘Hittestress zaken – [gelakt], [gelakt], Platina, [gelakt] en [gelakt] – gaan allen worden geseponeerd’: ”Ik begrijp dat de sepot-brieven inmiddels naar de betreffende bedrijven zijn verzonden. Zouden wij daarvan, ter afsluiting van onze zaken, ook een kopie kunnen ontvangen?”
Een vijfde hittestress FEK-zaak lijkt het zelfde lot beschoren, zo blijkt uit een email van 15 november. De sepot-brieven zaten niet bij de documenten van de Woo die Animal Rights ontving.
Pas op 16 mei 2023 worden de kennisgevingen van de sepots naar de NVWA gezonden. Die van Platina/Melderslo blijkt een voorwaardelijk sepot te zijn.
Onacceptabel Met uitzondering van de 600 tot 650 gestikte varkens in Melderslo, weet Animal Rights niet met zekerheid om welke andere diersoorten en aantallen individuen het in de andere vier zaken gaat. Wat wel duidelijk is, is dat het OM, blijkbaar zonder protest van de NVWA, de dood van zeker honderden, mogelijk duizenden individuele dieren wegwuift zonder de zaak voor de rechter te brengen. Men doet dat ook nog eens op basis van een gemankeerde interpretatie van een gerechtelijke uitspraak in een eerdere zaak.
Het Hof Den Bosch legde weliswaar geen straf op, uit medelijden met de boer, maar het oordeel was weldegelijk een dood door schuld.
Overigens is het voor het bedrijf uit Melderslo niet de eerste keer dat daar een ramp plaatsvindt. Op 2 juni 2014 komen er 1300 varkens om het leven als de stal waarin ze zitten opgesloten, uitbrandt.
