In 2021 kwamen undercoverbeelden naar buiten van de mishandeling van varkens en runderen in Exportslachterij J. Gosschalk en Zn. B.V. in het Gelderse Epe. Medewerkers sloegen de dieren met peddels, joegen hen op met luid geschreeuw, staken overmatig met elektrische prikkers en trokken dieren aan oren en poten om ze sneller door het slachthuis te jagen. 1
Op 9 januari 2024 maakte het Openbaar Ministerie (OM) via een persbericht bekend dat het een strafbeschikking van 15.000 euro opgelegd heeft aan het slachthuis wegens dierenmishandeling en overtreding van de Europese Verordening, betrekking hebbende op het slachten van dieren. Het OM weigert echter de directeur van het slachthuis te bestraffen. 2
Voor Animal Rights is het onacceptabel dat de leidinggevende en eindverantwoordelijke bestuurder niet eens voor de rechter hoeft te verschijnen. De dierenrechtenorganisatie diende daarom een klacht in tegen dit besluit via een zogenaamde Artikel 12 procedure.
Na publicatie van de beelden werd het slachthuis voor acht weken gesloten. Varkens in Nood deed 28 juni 2021 aangifte van dierenmishandeling. Het bedrijf raakte vervolgens door weglopende klanten en het faillissement van een Deense afnemer in zwaar weer.
Bedrijf en mogelijk werknemers bestraft, maar directeur niet
Het OM legt het bedrijf dus een strafbeschikking op van 15.000 euro. Omdat de werknemers de strafbare handelingen uitgevoerd hebben, werden zij opgeroepen voor een hoorzitting, waarbij hen een strafbeschikking, bijvoorbeeld, in de vorm van een werkstraf kon worden opgelegd. Maar het OM weigert verder de directeur van het slachthuis te bestraffen. Zijn aandeel wordt met een zogenaamd beleidssepot afgedaan. Het OM zegt dat uit het onderzoek niet blijkt dat de bestuurder en feitelijk leidinggevende van de slachterij actief instructies gaf tot de verboden gedragingen. Hij zou eerder een passieve rol bekleed hebben.
Het OM maakt het echter nog bonter: “Het OM is van mening dat de bestuurder, mede door de berichtgeving en de gevolgen die de zaak voor hem hebben gehad, al fors is gestraft voor zijn (nalatig) handelen.”
Artikel 12 klacht
Dit is voor Animal Rights absoluut onacceptabel. In overleg met Varkens in Nood is besloten dat Animal Rights een zogenaamde Artikel 12 procedure opstart om deze dwaling recht te zetten. Er moet een kleine vorm van gerechtigheid komen voor de gemartelde dieren!
Artikel 12 van het Wetboek van Strafvordering geeft belanghebbenden de mogelijkheid een klachtprocedure te starten om een zaak die is geseponeerd, of afgedaan met een transactie of strafbeschikking, alsnog voor de rechter te brengen. In dit geval is het aan het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden om de klacht inhoudelijk te behandelen en te besluiten of het OM alsnog tot vervolging over moet gaan.
Misvattingen van het OM
De motivering van het OM berust volgens Animal Rights en haar advocaat op een drietal misvattingen, zijnde 1) de veronderstelling dat een beleidssepot recht zou doen aan de ernst van het feit, 2) de aanname dat enkel sprake zou zijn van nalatigheid, 3) het idee dat de betreffende bestuurder al zwaar getroffen is.
Een deskundige voor het OM oordeelde dat verschillende handelingen in de beelden van eind 2020 aan te duiden zijn als dierenmishandeling. RTLNieuws onthulde recent dat de gefilmde mishandelingen niet op zichzelf stonden: “De meeste boetes, 19, waren voor de inmiddels failliete Slachterij Gosschalk in Epe. Die werden onder andere gegeven voor het veelvuldig gebruik van een stroomstootapparaat, het onvoldoende verdoven voorafgaand aan de slacht en het mishandelen van gewonde dieren. Opvallend is dat er in een periode van drie jaar 15 rapporten zijn opgesteld over misstanden binnen het bedrijf. […] De eerste waarschuwing voor het verkeerd gebruiken van het stroomstootapparaat bij Gosschalk dateert al van 2017.”3
Het Wetboek van strafrecht geeft genoeg aanknopingspunten om te concluderen dat de directeur van het slachthuis feitelijk leiding gaf aan deze overtredingen: Hij gaf feitelijk leiding aan het slachthuis. Eerdere overtredingen waren bekend en de directeur was redelijkerwijs gehouden om maatregelen te treffen ter voorkoming van de verboden gedragingen. Vastgesteld kan worden dat deze feitelijke leidinggevende geen passende en effectieve maatregelen heeft genomen om strafbare gedragingen te voorkomen (zij duurden immers voort). Hij nam daarmee bewust het risico dat de strafbare gedragingen voortduurden (en dat deden ze ook).
Er is dus geen sprake van nalaten, maar van actief handelen. De directeur was op de hoogte van eerdere rapporten en boetes voor dierenmishandeling binnen zijn bedrijf. Als directeur bepaalt hij uiteindelijk de slachtsnelheid en daarmee de handelingen die noodzakelijk waren om deze te behalen. In het dossier wordt gerept over een “stressvolle werkomgeving waarin zo snel mogelijk gewerkt moest worden.” Ook nam de directeur mensen aan en deelde hen in zonder de juiste opleiding; dat alleen al kan niet vallen onder het begrip ‘nalaten’.
Via KvK en LinkedIn is te zien dat de voormalig-directeur onmiddellijk verderop in de sector kon beginnen bij Van den Berg vleesexperts. Van (reputatie)schade als gevolg van de berichtgeving is dus geen sprake. De bewering van het OM dat de situatie veel indruk heeft gemaakt op de bestuurder, dat hij zijn positie binnen het bedrijf heeft moeten opgeven en daarom, “mede door de berichtgeving en de gevolgen die de zaak voor hem hebben gehad, al fors is gestraft voor zijn (nalatig) handelen”, geeft dus een onvolledig beeld. 4
Animal Rights
Animal Rights is van mening dat het OM door de zaak op deze wijze af te handelen de indruk wekt dat dierenmishandeling voor hen geen prioriteit heeft en niet ernstig genoeg wordt bevonden om voor een rechter te brengen.
Het OM geeft bestuurders van andere slachthuizen verder de boodschap mee dat ze geen verantwoordelijkheid dragen voor de mishandeling van dieren binnen hun bedrijf zolang ze misstanden enkel negeren en niet actief deelnemen aan de mishandelingen.
Animal Rights hoopt dat het gerechtshof dit ook zo ziet en de voormalig directeur van Gosschalk alsnog voor de rechter zal moeten verschijnen.
Update
Op 8 augustus blijkt uit onderzoek van de Stentor 5 opnieuw dat het Openbaar Ministerie geen enkele interesse heeft in het vervolgen van dierenmishandelaars. Het OM heeft besloten de vervolging tegen vier personen, inclusief de undercovermedewerker dankzij wie de misstanden naar buiten kwamen, te staken. De enige medewerker die wel werd veroordeeld, kreeg een taakstraf van 40 uur.
“Het OM keurt deze handelingen ten zeerste af,” is blijkbaar alles wat de mishandelde dieren aan ‘gerechtigheid’ van het OM mogen verwachten. De hoge werkdruk, stress op de werkvloer, de impact van de zaak en media-aandacht en de eigen incompetentie van het OM om zaken binnen een redelijk tijdsverloop af te handelen, gelden blijkbaar als afdoende reden. Wat het OM op deze wijze vooral duidelijk maakt, is dat ze ‘dieren-dingetjes’ helemaal niet belangrijk vinden.
Animal Rights gaat ervan uit dat het gerechtshof zal oordelen dat het OM de directeur wel moet vervolgen.
Update
In januari 2026 geeft de Hoofdofficier van Justitie zijn of haar visie op de zaak en in maart doet de advocaat-generaal hetzelfde. Beiden geven een ‘wij van wc-eend’-advies aan het Gerechtshof Den Haag en blijven bij hun oorspronkelijke standpunten dat de directeur de dierenmishandeling niet zelf heeft uitgevoerd of daar opdracht toe heeft gegeven, het zielig voor hem is dat het slachthuis twee maanden gesloten is geweest en vervolgens verkocht en dat de directeur daarna is gestopt als enige bestuurder.
De zitting vond plaats op 31 maart 2026 waarbij Animal Rights kon toelichten waarom zij vindt dat de directeur als eindverantwoordelijke alsnog berecht moet worden. De uitspraak zou 6 weken later moeten zijn.
Animal Rights kreeg begin dit jaar een tip van Spaanse organisatie Abolición Vivisección, vorig jaar zouden er in een Spaans laboratorium apen afkomstig van Hartelust besmet zijn geweest met tuberculose. Al snel werd duidelijk dat er ook in Nederland met tbc besmette apen werden afgemaakt. In navolging van het schandaal stelde de Partij voor de Dieren Kamervragen. Hieronder lees je het antwoord van de minister.1
Verloop van gebeurtenissen
Uit het antwoord van de minister blijkt dat de NVWA op 28 april 2023 melding uit Frankrijk heeft ontvangen dat bij een aap, afkomstig van een groep apen die via Hartelust in de EU was geïmporteerd, tuberculose was vastgesteld. De NVWA heeft de ministeries van LNV en VWS op de hoogte gesteld. Tevens heeft de NVWA Hartelust vervolgens geblokkeerd.
Alle apen waren afkomstig uit een zending uit Vietnam. Daar waren de apen getest met een Mantoux test op mycobacterium tuberculosis, die test was negatief. De apen bleken echter besmet met een andere variant: M. bovis caprae. 15 van de dieren die nog bij Hartenlust aanwezig waren bleken besmet. Inmiddels is het testprotocol aangepast.
Hartelust wilde alle apen dood
Hartelust heeft er zelf op aangedrongen alle apen te laten afmaken, ziek of niet ziek.
“De apen in het Nederlandse bedrijf, zowel de besmette apen als de nog aanwezige apen waar geen besmetting bij is aangetoond, zijn uiteindelijk op verzoek van de eigenaar door de eigen bedrijfsdierenarts geëuthanaseerd. Er bestaat geen verplichting deze dieren te euthanaseren, de eigenaar heeft hier na zorgvuldige overweging en in overleg met experts voor gekozen. De apen waren niet meer geschikt voor het onderzoeksdoel waarvoor ze waren gekomen, noch was gebruik in een dierentuin mogelijk omwille van de gezondheidsrisico’s voor andere apen en voor bezoekers.” Het gebruik van het woord euthanasie is hier ongepast en misleidend. Euthanasie vereist meer dan pijnloos of met een minimum aan lijden doden. Het beëindigen van het leven van een individu dient ook om de juiste reden(en) plaats te vinden, bijvoorbeeld van ondraaglijk, ongeneeslijk lijden. Deze dieren waren zover we weten niet ziek, de meerderheid (waarschijnlijk) niet eens besmet. Dit was daarom moord, geen euthanasie. De apen waren voor Hartelust onverkoopbaar en daarmee economisch waardeloos geworden, daarom liet hij ze afmaken. Er lijkt geen poging te zijn gedaan opvang voor de apen te vinden.
Wat er is gebeurd met apen die al op transport naar laboratoria in Frankrijk, Duitsland, Spanje, Hongarije en Italië waren gezet is onbekend. Ten minste in Spanje is men bij Anapath Research ook overgegaan tot het “ruimen” van de apen.
Apen voornamelijk bestemd voor buitenland
Een verdere uitspraak van de minister onderstreept nog eens wat ook Animal Rights een merkwaardige tegenstrijdigheid vindt: de Nederlandse overheid beweert dierproeven te willen afbouwen, maar tegelijkertijd faciliteert het wel de activiteiten van Hartelust.
“Het Kabinet werkt actief aan het verminderen van dierproeven in het algemeen en aan dierproeven met apen in het bijzonder. Nederlandse onderzoeksinstellingen hebben in principe de afspraak gemaakt dat apen voor dierproeven niet uit het buitenland afkomstig kunnen zijn. Deze afspraak geldt in Nederland maar niet in andere EU-lidstaten, waar de apen voor bestemd waren. De euthanasie van deze apen voelt daarom zeer ongemakkelijk.”
Er is dus voor Nederland zelf geen aanwijsbare reden waarom de schimmige apenimport toegestaan zou moeten blijven. Toch is de minister schijnbaar niet van plan paal en perk te stellen aan het leuren met apen door Hartelust. Ze bagatelliseert het gevaar voor de volksgezondheid – wat moet ze anders? – ze verzweeg de TBC-uitbraak voor het parlement en de bevolking, en ze wil de inzet van apen in Europese laboratoria voor infectieziekten en neurologische aandoeningen verder blijven ondersteunen. Ze gaat daarmee lijnrecht in tegen de eigen Nederlandse voornemens om apenproeven af te bouwen. Wat in Nederland moet stoppen, moeten we dat in het buitenland wel blijven faciliteren? 2
Update 24/05/2024
Een motie van de Partij voor de Dieren die stelt dat de provincie Brabant de minister gaat oproepen om de handel in proefapen in Nederland niet langer toe te staan, is aangenomen in Provinciale Staten. Ellen Putman, statenlid voor de Partij voor de Dieren zegt: “Goed dat vanuit de Brabantse politiek nu zo’n duidelijk signaal is gekomen dat we niet willen meewerken aan deze ellendige handel in apen voor minstens zulke ellendige dierproeven. Het is een smet op Brabant dat we een bedrijf huisvesten dat duizenden apen per jaar verscheept, en ontzettend fijn voor de apen dat we nu hebben opgeroepen hiermee te stoppen.”
De motie van de Partij voor de Dieren werd gesteund door 40 van de 52 aanwezige Statenleden. Tegen stemden 50 Plus, BBB, ChristenUnie/SGP en Ja21. 3
Update 28/05/2024
Ook in de Tilburgse gemeenteraad werd unaniem een motie van de Partij voor de Dieren aangenomen die stelt dat de gemeente de minister gaat oproepen om de handel in proefapen in Nederland niet langer toe te staan.
Stop Hartelust
Animal Rights wil dat Hartelust en de apenhandel wordt gestopt omwille van de volgende redenen:
Experimenteren met levende, voelende wezens is voor AR een morele nullijn is; wat je om ethische redenen niet kan doen met mensen, is vanwege dezelfde ethische redenen ook onacceptabel om te doen met andere dieren;
De import levert een gevaar op voor de verspreiding van zoönosen, niet enkel tbc, maar ook bijvoorbeeld herpes, hepatitis, rotavirus, pokken, enzovoort;
Er kan onvoldoende worden gegarandeerd dat de apen niet afkomstig zijn van (verboden) wildvangst. Er komen regelmatig gevallen van fraude met de handel in in het wild gevangen apen naar boven.
Apendealer Hartelust levert aapjes aan laboratoria in heel Europa. Animal Rights zocht uit welke kwellingen de door Hartelust geleverde dieren vervolgens moeten ondergaan in naam van de “wetenschap”. Dieren worden gedwongen experimentele medicijnen te nemen, worden ziek gemaakt met synthetische stoffen waardoor ze gaan beven, krijgen elektroden in de hersenen ingeplant, worden met opzet vetgemest zodat ze diabetes krijgen, en ga zo maar door.
Parkinson onderzoek
In een Spaanse studie van de universiteit van Barcelona werden 6 jonge mannelijke Java-apen aangekocht bij Hartelust en gedwongen een synthetische variant van heroïne (1-methyl-4-phenyl-1,2,3,6-tetrahydropyridine (MPTP)) te nemen. Daarmee werden bij hen de symptomen van Parkinson opgewekt. Dit is sinds de jaren 80 een gangbare praktijk voor het bestuderen van Parkinson. 1
Sommige dieren kregen hersenschade, zelfs in die mate dat ze niet meer normaal konden bewegen en geen coördinatie meer hadden. Ze kregen een tracer geïnjecteerd in de hersenen zodat hun hersenencellen bestudeerd konden worden. Twee weken later doodden de onderzoekers alle dieren en prepareerden hun hersenen voor verder onderzoek.
Aan de universiteit van Navarra (Spanje) werden maar liefst 37 jonge Java-apen aangeleverd door Hartelust om op dezelfde manier ziek gemaakt te worden met MPTP. 19 apen kregen ernstige Parkinsonsymptomen. Alle apen werden door de onderzoekers vermoord om hun hersenen te kunnen bestuderen. 2
Huiveringwekkende hersenexperimenten
Hersenonderzoek is een van de meest wrede uitwassen van de dierproevenindustrie. In de hoop ooit iets te ontdekken over de werking van de menselijke hersenen, planten dierproefnemers wereldwijd doorgaans elektroden in de apenhersenen in waarmee neuronen bestudeerd kunnen worden. Vervolgens wordt ook een fixatiestaaf aan hun hoofd bevestigd waarmee ze met hun hoofd kunnen worden vastgezet in een primatenstoel en zo gedwongen zijn mee te werken aan gedragstaken. Een primatenstoel is een eufemistische omschrijving voor een doos waarin de apen volledig worden vastgezet zodat ze geen enkele bewegingsruimte hebben en gedwongen kunnen worden naar een bepaalde richting te kijken. De gevangenen worden ook nog eens expres dorstig gehouden en krijgen enkel water of sap als beloning als ze een door hun mishandelaars bedacht taakje correct uitvoeren.
In een Frans experiment gepubliceerd in 2023 werden 2 Hartelust-apen gedwongen opdrachtjes uit te voeren. De apen werden met het hoofd vastgezet zodat ze naar een scherm moesten kijken, vervolgens zat er telkens een langer tijdsinterval tussen wat er op het scherm werd getoond. Dit zou dan iets leren over de werking van tijdsbesef bij mensen. 3
Aan de Italiaanse universiteit van Parma werden twee resusapen en 1 lampongaap (macaca menestrina), een bedreigde diersoort, urenlang gedwongen te grijpen naar een object. 4
Beide experimenten worden nagenoeg gelijkaardig uitgevoerd in de laboratoria van de KU Leuven. De experimenten worden dus ook nog eens dubbel uitgevoerd in laboratoria wereldwijd! Het “nee, tenzij”-principe dat stelt dat het verdubbelen van dierproeven moet worden voorkomen (en dubbele studies dus eigenlijk niet goedgekeurd zouden mogen worden, stelt in de praktijk weinig voor.
De link naar gruwelexperimenten in concentratiekampen is snel gemaakt. Dieren worden gevangen genomen, worden al hun basisrechten zoals recht op vrijheid, recht op vrijheid van honger en dorst en recht op lichamelijke integriteit, ontzegd en worden in veel gevallen aan het einde van de rit vermoord wanneer ze niet langer bruikbaar zijn.
Voorbeeld van een aap met een fixatiestaaf aan de KU Leuven. Bron: Canvas
Aap in een primatenstoel
Apen vetgemest en medicijnen gevoerd
Farmagroep Sanofi experimenteerde met obese apen. De apen werden vetgemest tot ze diabetes ontwikkelden. Een deel van de apen in het experiment was van Chinese afkomst en geïmporteerd door Hartelust. De obese apen werden behandeld met een experimenteel medicijn dat moet zorgen voor gewichtsverlies. Het experiment is niet transparant over om hoe veel apen het precies gaat, maar minstens een 30-tal. 5
In de onderzoeksopzet wordt duidelijk vermeld dat het hier gaat om een door de mens in stand gehouden welvaartsziekte die kan worden ondervangen door beweging, dieet en reeds bestaande medicatie. Er is dus eigenlijk helemaal geen nood aan meer medicijnen. Het is onvoorstelbaar dat dit project werd goedgekeurd door een Ethische Commissie, die kennelijk de voortgang van dit experiment belangrijker vond dan het leed dat de dieren werd berokkend, of de economische belangen van Sanofi voorop stelde en daar tientallen dieren aan opofferde.
Volgens Animal Rights stelt de ethiek van de Ethische Commissies of dat nu in Nederland, België of elders is, weinig voor. Dierproeven worden bijna altijd goedgekeurd en het belang voor de mens wordt nagenoeg altijd groter geacht dan het vermijden van dierenleed. Voor dierenrechtenorganisaties is er geen plaats in deze commissies.
Een voorbeeld van een obese aap in een ander experiment. Foto: Jeff Miller
Experimentele medicijnen opvoeren
Apen zijn een van de diersoorten waarop experimentele medicijnen getest worden. De dieren krijgen onder dwang medicijnen gevoerd en vervolgens wordt de opname ervan, alsook de effecten en bijwerkingen bestudeerd. Vaak verblijven de dieren tijdens de proef in metabolismekooien. Kale kooien waarin hun uitwerpselen en urine gemakkelijk kan worden opgevangen en gescheiden bestudeerd. Hartelust leverde onder andere Java-apen aan Amgen in Duitsland voor experimenten met een medicijn tegen multipel myeloom waarvoor de apen onder meer pijnlijke ruggenmergpuncties moesten ondergaan. 6 In Italië testte Merck een kankertherapie op 20 Hartelust-apen. 7
Uiteraard publiceren farmaceuten en universiteiten enkel de resultaten van geslaagd onderzoek. Experimenten waarbij de dieren doodziek worden, braken, koorts of diarree krijgen, spasmen en uiteindelijk doodgaan, halen de publicatie niet.
Vivisectie op een baviaan Vele Hartelustapen ondergaan hetzelfde lot
Nutteloos COVID-onderzoek
Ook in het onderzoek naar COVID waren er talloze apen het slachtoffer. Aan de universiteit van Parijs werden 61 Java-apen uit Mauritius en 15 resusapen, onder andere aangekocht bij Hartelust geïnfecteerd met Covid via de neus en de keel. Hun organen werden drie weken lang onderzocht met CT- en PET-scans. Sommige dieren werden twee keer per week onder narcose gebracht. Het resultaat toonde geen ernstige gevolgen van de ziekten, vermoedelijk omdat de apen allemaal gezonde, jonge dieren waren en we intussen weten dat de ziekte voornamelijk mensen treft met bepaalde risicofactoren. En dit terwijl grootschalige studies met gegevens van mensen veel meer nuttige informatie oplevert over het verloop van de ziekte in mensen. 8
Demonstratie
Op zaterdag 22 juni demonstreert Animal Rights opnieuw voor de Hartelust-loods. Hartelust is een belangrijike spil in de Europese proefdierindustrie en moet worden gestopt! Hier vind je alle praktische informatie over de demonstratie.
Recent heeft de Hubertus Vereniging Vlaanderen gedeeld dat er een toenemende hoeveelheid land wordt aangewezen als jachtgebied, met maar liefst 37.000 hectare aan toegevoegd jachtgebied, voornamelijk bestaande uit bossen, braakliggende terreinen, akkers en weiden. Zelfs de overheid kleurt haar gronden in als jachtgebied. Het feit dat de overheid haar eigen gronden aanwijst als jachtgebied, zelfs voor drukjachten op everzwijnen, is zorgwekkend. Het legitimeert het gebruik van geweld tegen dieren De jacht is niet alleen inherent wreed maar ook nog eens ineffectief en onnodig. In plaats van het uitbreiden van jachtgebieden, moeten we streven naar coëxistentie met wilde dieren.
Effectieve actie: grond uitkleuren tegen jachtpraktijken
Er werd gelukkig ook tegelijkertijd ook 35.330 hectare “uitgekleurd” het afgelopen jaar, voornamelijk in woongebieden. Maar dit moet nog veel beter! Het is cruciaal dat individuen zich bewust worden van wat ze kunnen doen om deze praktijk tegen te gaan. Een van de meest effectieve stappen die je kunt nemen, is ervoor zorgen dat je eigen grond niet beschikbaar is voor jachtactiviteiten. Maar hoe kun je dit precies doen?
Controleer of je grond is ingekleurd: Gebruik de website Geopunt om te controleren of jouw grond is ingekleurd voor jachtactiviteiten;
Ga naar de website en zoek je adres via de zoekbalk. Klik vervolgens op “Natuur en milieu” en selecteer “Jacht” en “Jachtterreinen”;
Vul het formulier in: Op de website van de Vlaamse overheid vind je een formulier dat je moet invullen om je grond uit te kleuren voor de jacht. Zorg ervoor dat je alle gevraagde informatie nauwkeurig invult;
Voeg bewijs toe van eigendom: Een kopie van het aanslagbiljet onroerende voorheffing dient als bewijs van eigendom. Voeg dit toe aan je aanvraag om je grond uit te kleuren;
Verstuur de documenten: Stuur alle ingevulde formulieren en het bewijs van eigendom naar de arrondissementscommissaris van je provincie.
Mocht je hulp nodig hebben bij dit proces, aarzel dan niet om contact op te nemen met Animal Rights via [email protected]. Ons team staat klaar om je te begeleiden en eventuele vragen te beantwoorden.
Deze stappen zijn essentieel om een verschil te maken in de bescherming van wilde dieren tegen onnodige jacht. Door je grond uit te kleuren, draag je actief bij aan het creëren van een veilige omgeving waarin dieren kunnen gedijen zonder de dreiging van jacht.
Op 15 januari 2024 bracht Animal Rights de misstanden in de Vlaamse varkensslachthuizen aan het licht en vroeg Vlaams minister van Dierenwelzijn Ben Weyts om uitleg. Op 29 februari 2024 kregen we een antwoord van het kabinet. Wij stelden de minister de volgende vragen.
Update
Animal Rights vroeg na 29 februari 2024 om meer uitleg bij het kabinet en de minster om een antwoord te krijgen op de specifieke vragen over de wantoestanden bij Porc Meat, Westvlees en Noordvlees.
Op 14 maart krijgt Animal Rights een antwoord van de minister zelf om te laten weten dat zowel Dierenwelzijn Vlaanderen als het parket bezig zijn met de zaak rond Porc Meat. Wegens de juridische ontwikkelingen kan er geen extra informatie verschaft worden. Verder laat de minister weten dat bij Noordvlees alle PV’s werden gevolgd door een boete. Voor Westvlees wordt er nauw samengewerkt met de dienst Dierenwelzijn ‘om het welzijn van de dieren beter te garanderen’. Een sluiting is daarbij niet aan de orde, maar het slachthuis wordt van dichtbij opgevolgd, aldus minister Ben Weyts.
De minister sluit zijn mail af met waarderende woorden voor Animal Rights: “Hopelijk was deze aanvullende informatie nuttig. Allicht verschillen we soms eens van mening, en jullie hebben natuurlijk ook een andere rol in het debat, maar ik waardeer jullie betrokkenheid bij dierenwelzijn.”
Varken verdrinken in broeibad, maar identiteit slachthuis is ‘beschermd’
Eerst en vooral wilde Animal Rights weten waarom de identiteit van het slachthuis waarin een varken verdrinkt in het broeibad ‘beschermd’ blijft, terwijl andere slachthuizen hun identiteit niet geheim gehouden werd in de WOB. We vroegen daarbij om ons mee te delen om welk slachthuis het gaat.
In het antwoord van het kabinet wordt ons uitgelegd hoe de procedure ‘openbaarheid van bestuur’ in elkaar zit en verklaart daarbij dat “ Algemene Verordening Gegevensbescherming schrijft daarnaast voor dat alle documenten geanonimiseerd moeten worden. Alle eigennamen die naar bepaalde personen kunnen leiden worden daarbij weggelaten”. Animal Rights is van mening dat de bescherming van bedrijven die dieren mishandelen hier nooit onder zou mogen vallen. We krijgen dan ook geen antwoord op de vraag om welk slachthuis het gaat.
Animal Welfare Officer (AWO)
Ook vroeg Animal Rights de minister: “In verschillende slachthuizen is er een Animal Welfare Officer, maar gaat het toch nog mis of overtreedt die zelfs regels. Wat is uw reactie hierop?”
Het kabinet schrijft ons terug: “De DMO’s mogen niet verward worden met AWO’s: ‘animal welfare officers’, zoals voorzien in de Europese verordening (EG Nr. 1099/2009 inzake de bescherming van dieren bij het doden) waarbij elk slachthuis geacht wordt om een functionaris voor het dierenwelzijn aan te stellen om hen bij te staan bij de naleving van de voorschriften van deze verordening. Deze functionaris staat onder het rechtstreekse gezag van de bedrijfsexploitant en rapporteert rechtstreeks aan hem over zaken die verband houden met het welzijn van dieren. Hij heeft de bevoegdheid om van het slachthuispersoneel te eisen dat de noodzakelijke corrigerende maatregelen worden genomen om de naleving van de voorschriften van de verordening te waarborgen. Het feit dat de AWO onder het rechtstreeks gezag staat van de exploitant, betekent dat de positie van deze persoon in de praktijk niet altijd sterk genoeg staat: precies daarom hebben we ook het systeem met de DMO’s in het leven geroepen.”
Het kabinet bevestigt nu dus eindelijk dat ook het AWO systeem niet sterk genoeg staat. Animal Rights heeft het systeem van AWO’s eerder al in 2020 aangeklaagd toen de wantoestanden bij horrorslachthuis Van Hoornweder in Torhout aan het licht werden gebracht.
Het is dan ook absurd dat een Animal Welfare Officer door het slachthuis ingehuurd en betaald wordt en niet onafhankelijk opereert. In de praktijk zagen we eerder al in inspectierapporten en horen we uit verhalen van klokkenluiders dat AWO’s in sommige gevallen door belangenvermenging medeplichtig en zelfs schuldig kunnen zijn aan dierenleed in slachthuizen.
Verder zegt het kabinet: “Geen enkel controlesysteem is natuurlijk 100% waterdicht, maar we maken ons sterk dat we de mazen in het net kleiner en kleiner maken. Zoals u vermoedelijk weet, voeren er nu zelfstandige dierenartsen dierenwelzijnscontroles uit in de slachthuizen, in opdracht van de Vlaamse Overheid. Deze dierenartsen worden DMO’s genoemd (dierenartsen met opdracht). We kunnen niet ontkennen dat sinds het bestaan van deze DMO’s het dierenwelzijn fel verbeterd is.”
Animal Rights wil daarbij de kanttekening maken dat deze DMO’s vaak aangekondigd in het slachthuis patrouilleren. En indien ze onaangekondigd arriveren, bereikt het nieuws van hun komst de slachtvloer nog voor de DMO daar voet aan wal heeft gezet. Dat er bij onaangekondigde inspecties snel met een paar interne telefoons ‘maatregelen’ worden genomen zodat er geen inbreuken te zien zijn op de slachtvloer, bleek eerder al uit onderzoek dat Animal Rights in het slachthuis van Tielt deed in 2017.
Kabinet ontwijkt vragen over Porc Meat, Westvlees en Noordvlees
Animal Rights stelt ook de volgende vragen aan de minister:
Ziet u een mogelijkheid om de personen achter Porc Meat Zele alsnog te bestraffen?
Werden er maatregelen opgelegd aan slachthuis Noordvlees (boete?) in navolging van de vele pv’s die werden opgemaakt?
Bent u het ermee eens dat wat we lezen in de rapporten van de inspecteurs slechts het topje van de ijsberg is?
Op al deze bovenstaande vragen krijgt Animal Rights geen antwoord.
Welke maatregelen zijn er genomen tegen slachthuis Westvlees? Waarom is het slachthuis nog niet gesloten geweest hoewel het regelmatig misgaat?
Daarop antwoordt Dierenwelzijn: “Ook in slachthuis Westvlees wordt het dierenwelzijn opgevolgd door een vaste DMO en indien die niet aanwezig is door de BMO van het FAVV. Daarnaast heeft dit slachthuis ook als eerste slimme AI-camera’s geïnstalleerd om het dierenwelzijn nog beter te kunnen monitoren. We zullen ook hier blijven controleren en indien nodig sanctioneren.”
De mail wordt afgesloten met:
“We gaan het toezicht in de slachthuizen verder verscherpen. De nieuwe Vlaamse Codex Dierenwelzijn verplicht de slachthuizen om cameratoezicht te voorzien en maakt het voor DMO’s onder andere mogelijk om de stopzetting van de vastgestelde overtredingen die acuut lijden veroorzaken, te bevelen.”
Animal Rights
Animal Rights benadrukt dat cameratoezicht slechts een doekje voor het bloeden is en geen oplossing voor het dierenleed in de slachthuizen. De enige manier om dit leed te stoppen is het sluiten van alle slachthuizen en stoppen met het doden van dieren voor menselijk gewin.
