Woensdagavond 10 september 2025 om 19:00 vond er in de raadzaal van het gemeentehuis van Ermelo een zogenaamde beeldvormende tafel plaats over de definitieve beslissing voor het afgeven van een verklaring van geen bedenkingen (vvgb) voor de omgevingsvergunning voor eendenslachter Tomassen Duck-To. Het advies van het college van burgemeester en wethouders was om de vvgb te weigeren. Raadsleden konden vragen stellen aan de verantwoordelijke wethouder en er waren twee insprekers: het slachthuis en dierenrechtenorganisatie Animal Rights.1
Een ‘verklaring van geen bedenkingen’ (vvgb) dient door een gemeenteraad te worden afgegeven bij een aanvraag voor een omgevingsvergunning waarbij wordt afgeweken van het bestemmingsplan. Dit is een bindend advies dat nodig is om de vergunning te verlenen. De gemeenteraad kan deze verklaring alleen weigeren in het belang van een goede ruimtelijke ordening, en zonder de verklaring kan de omgevingsvergunning niet worden verleend.
Hoewel het officieel over deze vvgb ging, hing het besluit tot intrekking/weigering van de vergunningen van de eendenslachter en het daaraan ten grondslag liggende Bibob-advies als een schaduw over de avond. Dat kwam natuurlijk ook terug in de inspraak.
Animal Rights onderstreept het belang van de intrekking van de bestaande vergunningen en de weigering van de aangevraagde vergunning zoals dat nu voorligt en dringt al jaren aan op dergelijke actie.
Vraag is wel wat het doel is van deze bijeenkomst. Onze ervaring leert dat voor een intrekking/ weigering als het voorliggende, geen vvgb nodig is. Een ontwerpbesluit met zienswijzeprocedure en vervolgens een definitief besluit volstaan. Waarom dan deze vergadering?
AR toont al jaren lang aan dat eendenslachter Tomassen Duck-To (TDT) opereert als een criminele organisatie. Het advies van het LBB onderstreept nu die conclusie. Er bestaat ernstig gevaar dat de aangevraagde vergunning zal worden gebruikt om strafbare feiten te plegen. De vigerende vergunningen zijn en worden gebruikt om strafbare feiten te plegen.
42 onherroepelijke boetes voor het in totaal 55 keer (structureel en recent) handelen in strijd met de Wet dieren gepleegd door TDT. Deze statistiek vertegenwoordigt een ongelofelijke hoeveelheid eendenleed.
De bestrafte overtredingen aan de gemeente gemeld via het Bibob-onderzoek zijn geheim, maar aan de hand van de gepubliceerde datums zijn er voor Animal Rights wel een groot aantal overtredingen aan te koppelen. Wat dan opvalt is dat het Bibob-rapport slechts het topje van de ijsberg laat zien. Eén probleem is dat de NVWA zeer terughoudend, om niet te zeggen laks, is in het optreden tegen dierenwelzijnsovertredingen. Verder zijn de overtredingen van TDT’s eendenmesters en vangploegen niet meegewogen, terwijl TDT daar als ketenregisseur ook (mede) verantwoordelijk voor is. Daarnaast zijn opgelegde sancties zoals waarschuwingen en lasten onder dwangsom niet meegenomen. Met alleen al de waarschuwingen opgelegd aan TDT voor hygiene-overtredingen in het slachthuis zou je iedere ruimte in dit gemeentehuis kunnen behangen en waarschijnlijk de gevel ook.
De lijst met redenen om definitief tot intrekking en weigering over te gaan is dus nog veel langer, dan de nu al voorliggende aanzienlijke lijst. Zaken als het omkatten van eendenvlees, het mishandelen van eenden bij het vangen zoals vastgelegd met drones en de aangifte voor economische delicten als het houden van teveel eenden, lopen nog. Ermelo zou er goed aan doen in de beroep- en hoger beroep-procedures die ongetwijfeld nog volgen, om aanvullend Bibob-advies te vragen.
Bijkomende relevante omstandigheid is de natuursituatie. Tomassen heeft geen passende/ geldige natuurvergunning en gaat die zeer waarschijnlijk ook niet krijgen. Als het goed is volgt er uiteindelijk handhaving door de provincie tegen het huidige illegaal in bedrijf zijn van het slachthuis. In het onvoorstelbare geval dat de gemeente afziet van weigering en intrekking dan wordt daarmee een niet uitvoerbare situatie in stand houden/gecreëerd.
De belangrijkst reden dat AR hier vanavond aanwezig is, is om deze zaal rond te kijken om te zien welke politici, welke politieke partijen, zo weinig schaamte kennen, zo’n gebrekkig moreel kompas hebben, dat ze zelfs nu nog, met of zonder drogredenen, TDT blijven steunen.
Zie hier de inspraak:
Inspraak: Statement Tomassen Duck-To
Geachte leden van de raad, geachte Leden van het college, geachte aanwezigen op de publieke tribune en thuis via de videoverbinding,
Graag geef ik een reactie namens Tomassen Duck-To over het onderwerp ‘Raadsvoorstel Tomassen’ in het kader van deze beeldvormende tafel.
Wij zijn onaangenaam verrast door de voorgenomen besluitvorming van het college en de berichtgeving die daaruit voortv[oeit in de media. Het beeld dat over ons bedrijf is ontstaan, herkennen wij niet. Tomassen Duck-To is sinds 1964 geworteld in Ermeto en vervult een belangrijke rol in de NederLandse eendensector.
Wij werken binnen de geldende wet- en regelgeving en staan, zoals het hoort, onder permanent toezicht van de NVWA. Jaarlijks vinden er, net zoals bij slachterijen in andere sectoren van vergelijkbare grootte, ongeveer tweeduizend controles plaats op ons bedrijf. Volgens de NVWA behoort Tomassen Duck-To tot de best presterende slachterijen van Nederland, waar de minste boetes worden uitgedeeld. De resultaten van deze inspecties wijzen dit uit en zijn voor iedereen te raadplegen op de website van de NVWA. Juist daarom vinden wij het onbegrijpeLijk dat het college nu kiest voor een voorgenomen intrekking van onze vergunningen.
Graag merk ik op dat Tomassen Duck-To niet alLeen in Nederland, waar op het gebied van voedsel en waren de strengste regelgeving en handhaving geldt, maar ook binnen Europa behoort tot de meest geavanceerde en vooruitstrevende slachterijen in de sector. Indien Tomassen Duck-To zou wegvallen, heeft dat niet alleen grote gevoLgen voor de voedselveiLigheid van eendenvlees in Nederland, maar ook voor de ons omringende Landen.
Inmiddels heerst er een zeer negatieve sfeer rondom ons bedrijf door de uitlatingen van de gemeente Ermelo. Dat komt omdat een negatief Bibob-advies kan worden vastgesteld op twee gronden, een A-grond en een B-grond. De A-grond betreft het risico dat crimineel verdiend geld wordt benut binnen een Organisatie die een vergunning bezit. Men spreekt dan van witwassen. Dat is bij Tomassen Duck-To absoluut niet het geval. Ik benadruk hier graag dat wij geen negatief advies hebben gekregen op een A-grond, maar op een B-grond. Dit houdt in dat binnen de vergunning zich een strafbaar feit heeft voorgedaan. Denk bijvoorbeeld aan een boete van de NVWA. Het is dus absoluut niet zo dat er sprake is van witwassen binnen ons bedrijf of crimineel gedrag in die richting.
Ook vind ik het belangrijk om te benoemen dat het college de geheimhoudingsplicht met betrekking tot de Bibob-procedure ernstig heeft geschonden. Wij doen komende week daarom aangifte tegen het college van de gemeente Ermelo wegens het schenden van deze plicht.
De afgelopen jaren werkte Tomassen Duck-To intensief samen met de gemeente aan een traject om de vergunning te actualiseren en te verruimen. Dat traject gaf vertrouwen om te investeren in de toekomst, maar is onverwacht stopgezet.
Wij blijven van mening dat er geen redenen zijn die vergunningverlening in de weg staan en dat de voorgenomen besluitvorming niet in stand kan blijven. Dat geldt zowel voor de intrekking van de huidige vergunning als voor de weigering van de revisievergunning. Wij leggen ons dan ook niet neer bij het voor(in)genomen besluit met als doel de bedrijfsactiviteiten van Tomassen Duck-To B.V. te beëindigen.
Dit doen wij niet alleen in het belang van Tomassen Duck-To en haar omvangrijke personeelsbestand met tal van werknemers uit de regio die al jarenlang trouw zijn aan het bedrijf. Een mogelijke sluiting, die het gevolg kan zijn van deze voorgenomen vergunningintrekking, raakt ook tientallen boerengezinnen in Nederland en Duitsland, leveranciers en afnemers. En we hebben het nog niet eens over de risico’s van vleesimport uit landen met minder strenge eisen.
Wij zien het niet alleen als ons recht, maar ook als onze plicht en verantwoordelijkheid naar onze medewerkers, boeren, afnemers en jarenlange trouwe klanten om ons juridisch te verdedigen met als doel om een eventuele definitieve sluiting te voorkomen. In de media is al te lezen dat de vergunningintrekking per direct leidt tot sluiting, dat is voor ons zeer schadelijk, maar ook niet het geval.
Raadsleden, wij doen een klemmend beroep op u om de bovenstaande argumenten en belangen voor ons, maar ook voor al onze belanghebbenden in de regio en daarbuiten, mee te nemen in uw besluitvorming.
Namens de directie van Tomassen Duck-To dank ik u hartelijk voor uw tijd,
Update – Oordeelsvormende tafel
Op 1 oktober 2025 vond de oordeelsvormende tafel 2 plaats in de raadzaal van Ermelo voor de definitieve beslissing op de aanvraag van een verklaring van geen bedenkingen (vvgb) voor eendenslachter Tomassen Duck-To B.V.. Deze verklaring is bindend voor het verlenen van een omgevingsvergunning (die afwijkingen toestaat van het bestemmingsplan). Het advies van het college van burgemeester en wethouders is om deze te weigeren. De oordeelsvormende tafel volgt op de beeldvormende tafel van 10 september waar Animal Rights gebruik maakte van het inspreekrecht.
Het was vooral aan de portefeuille-houdende wethouder om de vaak hypothetische ‘wat als’-vragen van de raadsleden te beantwoorden. De antwoorden komen hier op neer:
Er is een weigeringsbesluit genomen voor de omgevingsvergunning. Tomassen heeft daarop een zienswijze kunnen geven en die zienswijze heeft niet tot een ander besluit geleid.
Ook al geeft de raad een vvgb af, dan belemmert bijvoorbeeld de uitslag van het Bibob-advies nog steeds de afgifte van een omgevingsvergunning.
De gemeente gaat niet over de natuurvergunning, maar er is geen zicht op verlenen daarvan door de provincie.
Het college begrijpt de impact van het besluit.
De Letter of Intent (LoI) dateert van december 2023, de vergunningaanvraag moest op 1 maart 2024 compleet zijn. 25 April stuurde het college een brief aan Tomassen met de vraag om meer gegevens binnen 4 weken aan te leveren.
De inspanningsverplichting uit de LoI gaat niet over tot een vergunning komen, maar om een goed vergunningverlening-proces te volgen.
Eind mei kreeg de raad een memo met de stand van zaken, op 11 juni een voortgangsrapportage en op 16 augustus nog een informatiememo. Op 27 augustus is er overleg geweest tussen het college en Tomassen met een opsomming van tenminste 9 punten die nog moesten worden aangeleverd. 19 September ging er een memo naar Tomassen met in detail waar het nog aan schortte met 14 oktober als deadline. Dit leidde tot een weigeringsbesluit vvgb op 22 januari 2025 waar de raad mee instemde; dat ligt nu opnieuw voor hen na een zienswijze periode.
Afwijzen van de vvgb gaat niet over sluiten van het bedrijf. Het bedrijf krijgt enkel geen nieuwe vergunning, maar de oude blijven nog in stand. Tegen alle illegale bouwwerken en activiteiten zal vervolgens handhavend (moeten) worden opgetreden. De vraag is hoe het bedrijf dan kan blijven functioneren.
Wordt de vvgb wel verleend dan zou theoretisch de omgevingsvergunning verleend kunnen worden, maar dan ontbreekt de natuurvergunning zodat het bedrijf nog altijd niet kan door-functioneren. Bovendien is er nog het Bibob-advies.
De raadsleden leken vooral bitter over de houding van Tomassen en van mening te zijn dat Tomassen de huidige situatie aan zichzelf te danken heeft en hoofdverantwoordelijk is voor het verlies aan banen en de impact in zijn algemeenheid op het dorp. Er waren dus duidelijk ‘bedenkingen’. Gert Jan Brouwer, van de VVD, merkte op dat het bedrijf ook wel wist dat hun handelen “tegen de wet” was. Cor Louwerse, van het CDA: “We gingen met de nodige moeite akkoord met die intentieverklaring. Tomassen Duck-To heeft veel kansen gehad. Maar niet benut.” Peter Garritsen, van Een-Ermelo, verzuchtte: “En dan krijg je nog de stukken niet” en vervolgens: “De kansen zijn verkeken”
Het vvgb-dossier gaat nu als bespreekstuk naar de raadsvergadering op 15 oktober waar het besluit zal vallen.
Update – De stemming
Op 15 oktober 2025 werd er dan eindelijk gestemd over de verklaring van geen bedenkingen voor een nieuwe omgevingsvergunning voor eendenslachter Tomassen Duck-To. De meeste partijen benadrukten nog eens dat, hoewel het college en de raad van Ermelo geen schoonheidsprijs verdienen in dit (hoofdpijn)dossier, eendenslachter Tomassen het toch vooral aan zichzelf te danken heeft dat het zo ver gekomen is. Het illegaal bouwen en het niet aanleveren van de benodigde informatie voor een nieuwe vergunning werden daarbij vooral genoemd.
Rond 20:00 werd het voorstel om geen vvgb af te geven, aangenomen met 18 stemmen voor en 1 tegen. Die eenling was de SGP.
Nog even voor de duidelijkheid: Een ‘verklaring van geen bedenkingen’ (vvgb) dient door een gemeenteraad te worden afgegeven bij een aanvraag voor een omgevingsvergunning waarbij wordt afgeweken van het bestemmingsplan. Dit is een bindend advies dat nodig is om de vergunning te verlenen. De gemeenteraad kan deze verklaring alleen weigeren in het belang van een goede ruimtelijke ordening, en zonder de verklaring kan de omgevingsvergunning niet worden verleend.
Nu de raad de verklaring van geen bedenkingen heeft geweigerd, moet het college de omgevingsvergunning weigeren.
Dit betekent nog niet de sluiting van de eendenslachter. Tomassen heeft nog eerder verleende en, op dit moment nog, geldende vergunningen. ‘Op dit moment’ want het college heeft ook de intentie om de overgebleven vergunningen in te trekken vanwege het Bibob-advies.
Het gaat dan om een (revisie-)omgevingsvergunning uit 2002, een omgevingsvergunning voor het veranderen van de inrichting uit 2006, een omgevingsvergunning voor het verhogen van een silo uit 2016, een omgevingsvergunning voor het bouwen van een opslaghal uit 2019, een omgevingsvergunning voor het plaatsen van een dakopbouw uit 2019 en een omgevingsvergunning voor het plaatsen van elektrische beveiliging op bestaand hekwerk uit 2020.
Dat betekent dat Tomassen haar bedrijfsvoering in overeenstemming met die oude vergunning moet brengen en de niet-vergunde zaken ongedaan moet maken.
Illegaal in strijd met het bestemmingsplan gebouwd zijn een bloed- en slibtank, een geluidscherm, een schoorsteen, gebouwen voor een verenlaadplaats, een luchtwasser, een bedrijfshal ten behoeve van transport en opslag en een gasdruk regel-meetstation met gasleiding. Verder is het gebruiken van het buitenterrein ten behoeve van transport en opslag in strijd met het bestemmingsplan en is het veranderen van het de inrichting een niet-vergunde milieu activiteit.
Deze activiteiten zal Tomassen moeten staken of ongedaan maken. In hoeverre Tomassen dan kan voldoen aan de voorschriften die verbonden zijn aan de (op dit moment geldende) vergunningen, zal dan in het kader van een handhavingscontrole moeten worden vastgesteld.
Tomassen heeft verder ook geen natuurvergunning en is daarom illegaal in bedrijf. De dwangsom van 10.000 euro per dag begint op 1 januari te lopen.
UPDATE: Op 18 september laat het Hof van Cassatie weten dat het bij zijn standpunt blijft en weigert de eerdere uitspraak te vernietigen. Animal Rights bekijkt nu met haar advocaat welke volgende stappen ze zullen ondernemen.
Op dinsdag 16 september om 9u30 zal runder- en kalverslachthuis VanDrie Hasselt voor het Hof van Cassatie verschijnen tijdens de pleidooien in de Animal Rights rechtszaak die aan het rollen kwam door undercoverbeelden die de dierenrechtenorganisatie kon maken in 2018. Het slachthuis werd eerder al in eerste aanleg en in beroep vrijgesproken. Animal Rights tekende Cassatie aan tegen het immorele arrest van het Hof van Beroep Antwerpen, waarbij de burgerlijke partijstelling van Animal Rights niet-ontvankelijk werd verklaard. De prejudiciële vraag die Animal Rights gesteld wilde zien aan het Grondwettelijk Hof, werd niet gesteld en Animal Rights heeft het Hof van Cassatie nu opnieuw gevraagd om hieraan gehoor te geven. Animal Rights wilde dat het Grondwettelijk Hof zich zou uitspreken over de discriminatie van dierenrechtenvereningen in verhouding tot milieuverenigingen. Deze laatste mogen zich namelijk nog wél burgerlijke partij stellen wanneer het gaat om inbreuken op de milieureglementering.
Uitspraak
Intussen heeft het Hof van Cassatie op 16 september in de loop van de namiddag zelf al een communicatie naar de pers gestuurd met de mededeling dat het cassatieberoep dat Animal Rights aantekende, verworpen werd. Het arrest werd pas op 18 september gepubliceerd op de website van het Hof van Cassatie. In het arrest wordt gezegd dat de burgerlijke partijstelling van Animal Rights opnieuw niet-ontvankelijk verklaard wordt én dat de prejudiciële vraag niet aan het Grondwettelijk Hof wordt gesteld. Volgens het Hof van Cassatie is daar geen reden toe. Animal Rights benadrukt dat dierenrechtenorganisaties hiermee dramatisch gekortwiekt worden en dat heel wat afschuwelijk dierenleed, zoals bij het VanDrie slachthuis in Hasselt, gewoon onbestraft blijft.
Animal Rights bekijkt nu met haar advocaat welke volgende stappen ze zullen ondernemen.
Animal Rights campagneleider Els Van Campenhout: “Wat eigen is aan alle rechtszaken die Animal Rights tegen slachthuizen voert, is dat de dierenmishandelaars in de rechtbank zich enerzijds beroepen op privacy en de legaliteit van het bewijsmateriaal, terwijl ze anderzijds Animal Rights’ grondwettelijke recht om op te mogen komen voor dieren in de rechtbank aanvechten. Dat alles om het maar niet te hoeven hebben over de vreselijke martelingen en illegale dierenmishandelingen die de dieren werden aangedaan. Toegang tot de rechter is een grondwettelijk recht en dat komen we nu bepleiten in het Hof van Cassatie.”
Lees hier alles over de Animal Rights rechtszaak tegen Hasselts kalverslachthuis VanDrie .
Demonstratie tijdens pleidooien
Animal Rights voerde actie op Poelaertplein van 9u tot 11u, om aandacht te vragen voor de rechtszaak, de mishandelde runderen en het grondwettelijke recht om naar de rechter te kunnen stappen. Demonstranten stelden zich op met protestborden langs de kant van het reuzenrad. Na de pleidooien kwamen Animal Rights campagneleider Els Van Campenhout en advocaat van Animal Rights, meester Anthony Godfroid, live verslag uitbrengen bij de demonstratie.
De undercoverbeelden
In de zomer van 2018 filmde Animal Rights met undercovercamera’s misselijkmakende, illegale mishandelingen in het Hasseltse slachthuis VanDrie. Zo werden er routinematig elektrische schokken toegediend: op het hoofd, het lichaam en tegen de anus. Sommige dieren werden natgespoten. Dit vergroot de intensiteit van de schok. Verder is ook te zien hoe de angstige runderen werden geslagen, aan de staart en de oren werden getrokken en geschopt. Het is duidelijk zichtbaar dat er angst, paniek en stress heerste bij de runderen.
In februari 2020 bracht Franse dierenrechtenorganisatie L214 schokkende beelden naar buiten van dierenmishandeling het VanDrie slachthuis in Sobeval, Frankrijk. De beelden lijken eens te meer duidelijk te maken dat de misstanden bij VanDrie geen incidenten zijn, maar structureel plaatsvinden.
Openbaar Ministerie deed afstand van beroep
Aanvankelijk ging het Openbaar Ministerie mee in beroep met Animal Rights, maar tijdens de pleidooien op 8 januari 2025 deed het OM afstand van het door haar aangetekende beroep. Een slag in het gezicht van de dieren, want zonder het beroep van het OM kunnen er geen straffen meer opgelegd worden. Dat zorgde ervoor dat het alleen nog om het burgerlijke luik van de zaak ging. Daardoor konden er geen straffen meer opgelegd worden voor de plaatsgevonden dierenmishandeling.
Belang van dierenrechtenorganisaties
Dierenrechten- en welzijnsorganisaties zijn net degenen die de mazen in het net proberen te dichten, waar de overheid en officiële instanties dat niet kunnen. Dierenleed blijft maar al te vaak onder de radar en komt dankzij het werk van organisaties als Animal Rights aan het licht. Momenteel kan er alleen maar gerechtelijke vervolging ingesteld worden wanneer het parket besluit om vervolging in te stellen. Bij slachthuis VanDrie Hasselt kwam er geen gerechtelijke vervolging zonder de rechtszaak van Animal Rights. Dat toont hoe belangrijk het is dat dierenrechtenorganisaties naar de rechter kunnen stappen in het belang van de dieren. Dieren kunnen dat immers niet zelf doen, zij zijn aangewezen op de hulp van dierenrechtenorganisaties hiervoor.
Podcast
Animal Rights heeft een podcastaflevering gepubliceerd waarin host en campagneleider Els Van Campenhout de geschiedenis van de Animal Rights rechtszaak tegen het Hasseltse runderslachthuis VanDrie toelicht. Vanaf het uitkomen van de undercoverbeelden in 2018 en de start van de juridische procedure in 2019 tot en met het moment dat de grootste kalverslachter van de wereld, VanDrie Group, voor het hoogste gerechtshof van België zal verschijnen: het Hof van Cassatie.
Muizen en ratten zijn in de proefdierindustrie onzichtbaar. Letterlijk, want ze zitten achter muren, maar ook figuurlijk: mensen nemen ze niet serieus en vergeten het werk dat ze doen. Toen ik via het adoptieprogramma voor kleine proefdieren het eerste groepje muizen adopteerde, was ik niet van plan om over ze te schrijven. Maar toen ik ze eenmaal leerde kennen, wist ik dat ik dat ik wel moest doen. Ik zag dat ze goed voor elkaar zorgen, een uitgebreide taal hebben, en eigen karakters. Over ze schrijven is een manier om deze muizen – Vachtje, Bullie, Kleine muis en de rest – een gezicht te geven. Ik vond het een eer dat ik voor de muizen heb mogen zorgen en dat ik van ze heb mogen leren.
Wie het boek wil kopen kan terecht in zowel de Belgische als de Nederlandse webshop. Let op: de voorraad is beperkt.
Waarom heb je dit boek geschreven?
Muizen en ratten zijn in de proefdierindustrie onzichtbaar. Letterlijk, want ze zitten achter muren, maar ook figuurlijk: mensen nemen ze niet serieus en vergeten het werk dat ze doen. Toen ik via het adoptieprogramma voor kleine proefdieren het eerste groepje muizen adopteerde, was ik niet van plan om over ze te schrijven. Maar toen ik ze eenmaal leerde kennen, wist ik dat ik dat ik wel moest doen. Ik zag dat ze goed voor elkaar zorgen, een uitgebreide taal hebben, en eigen karakters. Over ze schrijven is een manier om deze muizen – Vachtje, Bullie, Kleine muis en de rest – een gezicht te geven. Ik vond het een eer dat ik voor de muizen heb mogen zorgen en dat ik van ze heb mogen leren.
Waarom is er in onze samenleving zo weinig sympathie voor muizen?
Onze hele samenleving is gericht op het ontmenselijken of ontdierlijken van niet-menselijke dieren. Onderzoek laat zien dat jonge kinderen niet-menselijke dieren zien als even waardevol als mensen. Zij zijn niet speciesistisch, maar naarmate ze ouder worden, worden ze gesocialiseerd in speciesisme – ze leren hiërarchieën aanbrengen tussen soorten, en leren antropocentrisme aan. Er zijn allerlei processen binnen het onderwijs, kennisstructuren, politiek en cultuur die erop gericht zijn andere dieren zo anoniem mogelijk te maken. Want zodra we hen als personen en handelende wezens beschouwen, moeten we ook echt rekening met ze houden. Dat is natuurlijk wat veel mensen en bedrijven niet willen, omdat ze profiteren van het uitbuiten van andere dieren.
Veel mensen weten op individueel niveau wel dat we met wezens te maken hebben met een leven dat voor hen het belangrijkste is, maar denken daar liever niet over na omdat ze dan hun eigen gedrag moeten aanpassen, en soms ook omdat ze het te erg vinden.
Hoe leerde je de muizen herkennen en begrijpen?
In het begin kon ik de muizen niet van elkaar onderscheiden, maar dat zat me dwars. Ik vond het een kwestie van respect om te leren zien wie wie is. Ik begon ermee hun lichamelijke kenmerken in kaart te brengen. Witoog had bijvoorbeeld een witte kring om haar oog en Breedsnuit had een brede snuit. Zodra ik ze kon onderscheiden, kon ik ook de verschillen in hun karakters beter zien. Vachtje was nogal eigengereid, Kraaloog was altijd vrolijk. Door lang te kijken leerde ik zien wie de muizen waren. Als mens kun je je daarin trainen, maar we zouden dit niet alleen als individuen moeten doen. Ook structureel zouden we kinderen en volwassenen aandachtigheid moeten aanleren – dat wordt nu juist afgeleerd. Mensen hebben heel stereotype ideeën over dieren, en zeker over muizen, als je ‘muis’ googelt vind je vooral manieren om ze te vermoorden. Dat ligt niet aan wat voor wezens muizen zijn, maar aan de machtsstructuren die ons beeld van ze vormen.
Vaak vinden dierproefnemers het niet waardevol om kleine dieren te herplaatsen omdat hun leven zo kort duurt, en al helemaal niet als ze al ouder zijn.
Jij en ik zijn het erover eens dat al het gebruik van proefdieren direct zou moeten worden afgeschaft. Dieronderzoek is niet ethisch en bovendien wetenschappelijk dubieus – het levert vaak geen geschikte kennis op. Met de coronavaccins hebben we gezien hoe snel de wetenschap kan werken. Als dieronderzoek nu zou worden afgeschaft, zouden wetenschappers binnen twee weken een heel systeem hebben opgetuigd dat beter zou werken en meer solide zou zijn, op basis van computermodellen en kweekcellen. Maar dat terzijde.
Wie niet kan instemmen met gebruikt te worden voor medisch onderzoek, mag daar ook niet voor worden gebruikt. Helaas leven we in een wereld die niet ideaal is en waarin er heel veel dieren worden gebruikt. Dat geeft ons de verantwoordelijkheid om goed voor ze te zorgen. Iemands leeftijd maakt daarbij natuurlijk niet uit. Bovendien duurt de tijd voor muizen veel langer dan voor ons, omdat ze zo kort leven. Een muizenjaar is ongeveer veertig mensenjaren.
Dierproefnemers zeggen vaak al veel te doen voor het welzijn van proefdieren. Hoe zie jij dat?
Er worden hun heel basale dingen ontnomen. Zo hebben muizen in laboratoria geen gelegenheid om zindelijk te zijn omdat ze in een te kleine bak zitten. Dit terwijl ze het heel fijn vinden om op 1 of 2 plekken een toilet te creëren. Muizen hebben het koud, ze zijn bang voor onderzoekers, ze vervelen zich, ze hebben geen slaapplaatsen en kunnen niet aan hun projecten werken – muizen hebben altijd projecten. Wanneer het gaat over welzijn, hebben muizen in een lab heel weinig mogelijkheden om zich uit te drukken en te laten zien hoe het met ze gaat. Onderzoekers zijn daar ook niet echt in geïnteresseerd: het is alleen belangrijk dat ze functioneren. En muizen willen graag leven, dus ze zullen bijvoorbeeld lang blijven doorgaan met eten. Hetzelfde zie je bijvoorbeeld in de vee-industrie. Wanneer je de muizen de mogelijkheid geeft om keuzes te maken, kunnen ze communiceren hoe ze zich voelen. Muizen hebben bijvoorbeeld een geluidje dat ze maken wanneer ze tevreden rondlopen. Ook met hun staart drukken ze veel uit, als er iets is waar ze enthousiast over zijn dan gaat hun staart bijvoorbeeld recht omhoog.
Zorgen voor ex-labmuizen is pionierswerk. Je merkte heel wat dingen op die veel mensen niet weten over muizen.
Ik heb ontzettend veel van de muizen geleerd. Hun zorgzaamheid viel me direct op. Iets anders is hun esthetisch besef. Dat is iets waarvan mensen denken dat andere dieren het niet hebben, maar muizen hebben sterke ideeën over hoe hun omgeving eruit moet zien. Muizen hebben altijd projecten. Ze zijn altijd bezig met bouwen, eten zoeken, wassen, rituelen. Mensen lijken daarin echt op muizen. De muizen maakten slaapnesten die op precies de juiste manier in elkaar moeten zitten. Als ik bijvoorbeeld hun huis schoonmaakte en een soort nest maakte met papiertjes, gingen ze dat helemaal uit elkaar halen en opnieuw bouwen. Ze hebben duidelijke ideeën over orde. Sommige muizen zijn eigenlijk kunstenaars. Zo raakten Bram en Wezel, twee muizen uit het laatste groepje, toen ze samen overbleven in de ban van het maken van nesten. Ze bouwden hele mooie nesten van papiertjes, in de vorm van bloemen. Ze waren ook heel lief tegen elkaar en zaten vaak staart in staart, daarmee bedoel ik dat ze de uiteindes van hun staarten om elkaar heen draaien. Ze zijn ook op dezelfde dag gestorven.
Het zorgen voor deze dieren in gevangenschap kent wel moeilijkheden. Bijvoorbeeld de medische verzorging schiet vaak te kort.
Dat is inderdaad heel wrang, want we weten van muizen waanzinnig veel. We weten precies hoe hun lichamen werken, dat is uitgebreid in kaart gebracht, maar wanneer het gaat om medische zorg, zijn er maar heel weinig behandelingen waar dierenartsen toe bereid zijn: pijnstilling, antibiotica en euthanasie. Mensen gebruiken muizen al heel lang om de medische wetenschap vooruit te brengen, en hebben daarvoor heel veel muizen vermoord, maar zelf hebben ze niets aan die kennis.
Muis Flankie
Muis Spokie
Een ander probleem is de gevangenschap op zich.
Het blijft ontzettend problematisch om dieren in gevangenschap te houden, zelfs als je het beste met ze voor hebt. Mensen bepalen weer waar de ex-proefmuizen moeten leven en hun ruimte is begrensd. Ze kunnen niet terug gesocialiseerd worden in een situatie waarin ze helemaal zelf hun eigen keuzes kunnen maken. Wat ik heb geprobeerd is om binnen dat kader zo veel mogelijk recht te doen aan wat ze willen. Het tweede groepje dat ik adopteerde was heel wild. Ze probeerden steeds uit hun huis te ontsnappen, en dat begreep ik goed. Ik besloot een tunnelstelsel door de kamer aan te leggen – dat heft het probleem van de gevangenschap niet op, maar gaf ze wel veel ruimte. En ze konden stukken rennen. Daarnaast probeerde ik de muizen waar mogelijk hun eigen keuzes te laten maken. Over wat de inrichting van hun huis, eten, vriendschappen.
Vrijheid – bewegingsvrijheid, maar ook de mogelijkheid je eigen keuzes te maken – is voor veel niet-menselijke dieren heel belangrijk. En als mensen weten we vaak niet wat ze willen. Dat leren we pas als we ze de keuze geven anders te handelen. Dat is waarom ik in veel van mijn werk pleit om de stemmen, perspectieven en ideeën van niet-menselijke dieren centraal te zetten.
Een ander ding waar ik zelf tegenaan liep is het levenseinde van de muizen. Hoe bepaal je voor een ander wanneer er een einde aan diens leven moet komen?
Mensen denken vaak dat het lijden de enige doorslaggevende factor is, omdat ze stereotype ideeën over andere dieren hebben. Bijvoorbeeld over dat ze zichzelf niet als zelf zien, of over dat ze geen toekomst en verleden ervaren. Maar andere dieren waaronder muizen hebben wel innerlijke levens, en bovendien vriendschappen die belangrijk voor ze zijn. Als er bijvoorbeeld in de groepjes die hier woonden een muis ziek was, kwamen de andere muizen een paar keer om haar heen zitten, in een cirkel van steun. En als iemand zich echt beroerd voelde, kwam er altijd een andere muis bij haar zitten om haar warm te houden. Dat was vaak de beste vriend van diegene, dat zag ik bijvoorbeeld bij Bram en Wezel of Flankie en Kraaloog. Soms vond een muis dat ook gewoon haar verantwoordelijkheid. Bullie was bijvoorbeeld heel zorgzaam. Als iemand ziek was, dan zorgde zij voor ze, dan zat ze er al gauw naast. Dus de vraag naar het levenseinde is voor muizen niet zo anders dan voor mensen. Soms is het lijden zo groot dat euthanasie de beste mogelijkheid is. En soms is het leven ook binnen niet-ideale omstandigheden nog een tijdje de moeite waard. We kunnen elkaar niet redden van pijn en ongeluk, maar we kunnen er wel zijn voor elkaar.
Heb je nog afsluitende woorden?
Ik vind het belangrijk dat we als beweging de stemmen en perspectieven van niet-menselijke dieren als leidraad nemen voor ons eigen activisme. Ook als activisten kunnen we van de andere dieren leren voor wat voor gemeenschap we eigenlijk moeten strijden. Anders bepalen mensen weer hoe en wat en houden we het menselijke superioriteitsdenken in stand. Het wordt tijd dat we de wijsheid van andere dieren serieus nemen.
*Wie is Eva Mijer? Eva Meijer is filosoof, kunstenaar, schrijver, en singer-songwriter. Hen schrijft romans, essays, poëzie en academische filosofie, en hun werk is vertaald in meer dan twintig talen. Terugkerende thema’s zijn taal inclusief stilte, gekte, dieren en politiek. Meijer werkt ook als postdoctoraal onderzoeker aan de Universiteit van Amsterdam (met een Veni-beurs van de NWO). Hen schrijft columns en essays voor kranten en tijdschriften, is lid van het Meersoortig Collectief en De Vereniging ter Bevordering van Troost. Muizenleven verscheen dit jaar bij Uitgeverij Cossee. *
Wil jij ook muizen of ratten een tweede leven geven?
Neem contact op met de Instantie voor Dierenwelzijn Utrecht. Zij hebben regelmatig dieren ter adoptie. Je vindt alle informatie via deze link.
Op 4 september 2025 maakt het College van Burgemeester & Wethouders van Ermelo bekend voornemens te zijn de lopende vergunningen voor eendenslachter Tomassen Duck-To in te trekken en de aangevraagde omgevingsvergunning te weigeren. Het besluit wordt genomen op grond van de Wet Bibob. Aanleiding is het adviesrapport van het Landelijk Bureau Bibob (LBB), met daarin de conclusie ‘ernstig gevaar’.
Animal Rights is zeer tevreden met het naderende einde van de eendenindustrie in Nederland. Al sinds 2016 brengt Animal Rights de ellende in de eendenschuren, de mishandeling van eenden bij het vangen en de hel die het slachthuis vormt, in beeld. Onder andere RTL Nieuws, Zembla, Kassa, De Stentor en Dierenridders toonden de undercover-, verborgen camera- en drone-beelden.
Bibob “Het LBB-advies concludeert dat er ernstig gevaar bestaat dat de gevraagde vergunningen mede zullen worden gebruikt om strafbare feiten te plegen.”
De Wet bevordering integriteitsbeoordelingen door het openbaar bestuur geeft overheidsinstanties (zoals een gemeente) de mogelijkheid om de achtergrond van bedrijven en personen met wie zij zakendoen, te screenen. De overheid wil met dit onderzoek voorkomen dat een vergunning, subsidie, aanbesteding of andere beslissing wordt ingezet voor criminele activiteiten.
Juridische procedures Op het ontwerpbesluit volgt een zienswijze-procedure waarin Animal Rights een ondersteunende zienswijze zal indienen. Vervolgens wordt een definitief besluit genomen – eind van het jaar, aldus het college – waarop een beroepsprocedure en uiteindelijk hoger beroepsprocedure zullen volgen. Animal Rights zal zich daar als (derde) belanghebbende in mengen.
VVGB Ook stelt het college de raad voor om de benodigde ‘verklaring van geen bedenkingen’ (een bindend advies van de raad voor het wel of niet verlenen van de omgevingsvergunning in het kader van de ruimtelijke ordening) definitief te weigeren omdat de aanvraag niet voldoet aan de criteria voor een goede ruimtelijke ordening. De beoordeling hiervan is een bevoegdheid van de gemeenteraad. De uiteindelijke weigering van aangevraagde vergunningen rust daarom op twee gronden: de Wet Bibob en de weigering van de verklaring van geen bedenkingen.
Criminele slachterij Animal Rights vindt het een verheugend, maar ook een logisch en onvermijdelijk besluit. Tomassen Duck-To opereert al jaren als een criminele organisatie die zich niet aan regels en wetten gebonden acht. En net zo lang werd het bedrijf door de gemeente en provincie de hand boven het hoofd gehouden. Waar Gelderland nog altijd weigert op te treden tegen het in bedrijf zijn van het slachthuis zonder natuurvergunning, waait er door de Ermelose gemeentepolitiek wel een nieuwe verfrissende wind van moreel besef.
Het collegevoorstel stelt dat “feiten en omstandigheden een patroon laten zien van het structureel of in ieder geval herhaaldelijk en recent plegen van strafbare feiten die rechtstreeks verband houden met de kernactiviteiten van Tomassen Duck-To B.V. deze de weigering rechtvaardigen.”
De argumenten van het college bevestigen en herhalen wat Animal Rights onderzoek al jaren aantoont: “De strafbare feiten die zijn gepleegd zijn over het algemeen door het bedrijf zelf gepleegd. Er is stelselmatig in strijd met de Wet Dieren en Warenwet gehandeld door het bedrijf. Het is dan ook onverantwoord het bedrijf door te laten gaan met het exploiteren van de inrichting.”
“De verwijtbaarheid van het bedrijf is groot, mede door het structurele en het bewuste karakter van de overtredingen. Aan het eind van een langdurig proces wegen op dit moment de belangen van de overheid, zoals integriteit, dierenwelzijn en voedselveiligheid, zwaarder dan de belangen van het bedrijf. het bedrijf heeft zich willens en wetens in de positie heeft gemanoeuvreerd ondanks dat meerdere malen de gelegenheid is geboden om te voldoen aan regels en wetgeving. Ook de handhavingsprocedures hebben tot op heden niet geleid tot aangepast gedrag.”
In tijden waarin een landbouwminister misbruik maakt van haar bevoegdheden om de Wet open overheid (Woo) te saboteren waar het gaat om het verkrijgen van informatie over de vee-industrie (ECLI:NL:RBOVE:2025:4638), moeten naast journalisten ook dierenrechtenorganisaties juridische strijd leveren om overheidstransparantie en daarmee een peiler onder onze democratische samenleving overeind te houden. Animal Rights heeft deze week op dat terrein winst geboekt.
Op 29 augustus wees een voorzieningenrechter het verzoek om een voorlopige voorziening van een konijnenfokker af. Deze trachtte het openbaar maken van de overtredingen begaan op haar bedrijf tegen te houden.
Woo
Animal Rights had verzocht om alle publieke informatie openbaar te maken die betrekking heeft op door de NVWA uitgevoerde inspecties, controles en bezoeken bij konijnenhouderijen over de periode van maart 2022 tot juli 2024, op grond van de Wet open overheid.
Zienswijze, bezwaar en vovo
De betrokken konijnenfokkers kregen, zoals gebruikelijk, de mogelijkheid om een zienswijze in te dienen. De minister besloot, met inachtneming van de ingediende zienswijzen, op 5 november 2024 de gevraagde informatie openbaar te maken. Een konijnenfokker maakte daar bezwaar tegen, vroeg om een voorlopige voorziening en verzocht om anoniem te kunnen procederen.
Kansloos
Drijvende kracht achter deze zienswijzen en voorlopige voorzieningen, die juridisch geen schijn van kans maken en geen redelijk doel dienen, maar stelselmatig worden ingediend, zijn boerenbelangenorganisaties als Land- en Tuinbouworganisatie (LTO). Daarmee belasten ze bestuursorganen en de rechtspraak die al gebukt gaan onder grote werkdruk.
Deze organisaties laten zich in met procedures waarvan zij op voorhand weten dat die juridisch geen kans van slagen hebben. Ze zijn zich er terdege van doordrongen dat de opgevraagde informatie uiteindelijk gewoon openbaar gemaakt moet worden. Veeboeren – in dit geval konijnenhouders – wordt dan ook valse hoop geboden.
De sector – en in deze casus de konijnenhouderij in het bijzonder – beschouwt openbaarheid niet als een grondrecht of als fundament van democratische bestuursvoering, maar als hinderlijke bemoeienis.
In plaats van de maatschappij op te zadelen met juridisch kansloze procedures, zou het passender zijn als organisaties als LTO haar achterban eerlijk voorlicht over het karakter van de Woo: een wet die de toegang tot overheidsinformatie regelt als fundamenteel recht. Openbaarheid is geen last, maar een essentieel onderdeel van de checks and balances binnen een democratische rechtsstaat.
Wraking
De zitting was op 17 juli 2025. De rechter kwam tijdens die zitting zo bevooroordeeld over dat Animal Rights zich serieus zorgen maakte over zijn objectiviteit en op 18 juli een wrakingsverzoek indiende tegen de behandelende voorzieningenrechter. Dit werd op 18 augustus afgewezen. De wrakingskamer oordeelde dat er ”[g]een sprake van schending van hoor en wederhoor of van een bevooroordeelde en onevenwichtige belangenafweging door de rechter” (ECLI:NL:RBGEL:2025:7307) was.
Oordeel
Vervolgens oordeelde de voorzieningenrechter in kwestie op 29 augustus dat het besluit van de minister van LVVN om inspectierapporten van de NVWA bij konijnenfokkers te openbaren niet leidt tot een onevenredige inbreuk op de persoonlijke levenssfeer en er geen strijd is met het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM) of de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG). Het besluit leidt ook niet tot risico’s voor de veiligheid en sabotage van personen en bedrijven.
Daarmee zijn alle door de konijnenhouder ingebrachte drogredenen door de rechter van tafel geveegd. De voorzieningenrechter heeft bovendien duidelijk door de ruis heen geprikt die LTO & Co. in en rondom procedures zoals deze voortdurend probeert te creëren.
De zee aan drogredenen die in deze zaak is opgeworpen, is hetzelfde standaardrepertoire dat boerenbelangenorganisaties ook inzetten in de procedure van de journalisten tegen de Staat. Daarvan diende op 28 augustus het hoger beroep, en ook daar tekent zich opnieuw een juridisch pak slaag af.
Animal Rights heeft niet de illusie dat de sector, nadat rechters meermaals hun argumenten van tafel hebben geveegd, daarin zal berusten. Integendeel, ze blijven het keer op keer proberen. Wat wel zeker is, is dat Animal Rights deze tactieken telkens in de rechtszaal zal weerleggen en blijft strijden voor het blootleggen van de misstanden in de vee-industrie.
Openbaring
De NVWA besloot in al haar wijsheid om lopende deze procedure maar helemaal geen documenten openbaar te maken. Animal Rights verwacht de informatie nu snel te ontvangen.
