Op 31 Juli 2017 werd het eindrapport gepubliceerd van de haalbaarheidsstudie ‘Feasibility study as required in Article 10 of Directive 2010/63/EU on the protection of animals used for scientific purposes’. 1 Dit had moeten leiden tot een verbod op het gebruik van in het wild gevangen aapjes voor dierproeven. De dierproevenlobby probeert dit echter te saboteren.
Richtlijn 2010/63/EU erkent dat er dierenwelzijn, diergezondheid en ethische problemen zijn die voortvloeien uit het vangen van niet-menselijke primaten (NHP) uit het wild. Het proces is zeer stressvol voor de betrokken dieren en brengt een verhoogd risico op letsel en lijden met zich mee tijdens het vangen en vervoeren. Om een einde te maken aan het vangen van dieren uit het wild -voor zowel wetenschappelijke als fokdoeleinden- heeft de richtlijn als een van de doelstellingen gesteld om -na een passende overgangsperiode- alleen het gebruik toe te staan van NHP die nakomelingen zijn van dieren die zijn gefokt in gevangenschap of die afkomstig zijn uit zichzelf in stand houdende kolonies. Die overgangsperiode had echter moeten eindigen in november 2022.
F0 zijn in het wild gevangen dieren. F1 zijn dieren in gevangenschap geboren uit in het wild gevangen ouders. F2/F2+ zijn in gevangenschap geboren dieren uit in gevangenschap geboren ouders.
Wetenschappers willen wilde aapjes kunnen blijven gebruiken
Uit de reacties van gebruikers bleek ten tijde van de studie, dat er geen specifieke wetenschappelijke redenen zijn die het gebruik van F1-dieren vereisen in plaats van F2/F2+-generaties. Maar, zei de dierproevensector vervolgens, er kunnen zich in de toekomst omstandigheden voordoen waarin een wetenschappelijke rechtvaardiging kan worden aangevoerd voor het gebruik van specifieke F1- of in het wild gevangen dieren. Ook vreest men het niet beschikbaar zijn van voldoende wetenschappelijk geschikte F2-dieren na volledige tenuitvoerlegging van artikel 10, en werd er verzocht om vrijstellingen van de F2-vereiste op wetenschappelijke gronden te blijven toestaan.
Fokkers en handelaren willen ook niet van wildvang af
Fokkers en handelaren gebruiken verschillende argumenten om implementatie van de richtlijn tegen te houden. Fokkers uit Mauritius melden een verminderd voortplantingssucces en een korter fokleven bij F1-dieren in vergelijking met in het wild gevangen primaten. Ook ‘vreest’ men het moeten ‘ruimen’ van onverkoopbare, overtollige mannetjes. Ook zouden de kosten van F2+ NHP-proefdieren hoger zijn.
Een recente studie zegt zelfs: ”recente wetenschappelijke bevindingen geven aan dat NHP’s afkomstig van SSC soms een abnormale hersenontwikkeling en -functie kunnen vertonen als gevolg van genetische defecten (Bridge et al., 2019), wat al het onderzoek met deze dieren in gevaar zou brengen.”2
Animal Rights ziet hierin de bevestiging dat dierproeven op primaten in zijn geheel moet stoppen! Dat fokken in gevangenschap geen alternatief is, wil nog niet zeggen dat we dus wildvang zouden moeten toestaan.
De dierproevenlobby
Dat de dierproevensector aan een lobby bezig is om deze richtlijn te saboteren, bleek ons ook uit een recente Woo met betrekking tot de Tilburgse apenhandelaar Hartelust. Een geanonimiseerde afzender zegt: “Het ligt mijns inziens voor de hand dat de Europese gebruikersgemeenschap en [geanonimiseerd] het het erover eens zijn dat de deadline van november 2022 niet haalbaar is.”3 De wereld, zou volgens de schrijver veranderd zijn sinds 2017, vanwege exportverboden, covid-19 een een groeiende wereldwijde vraag.
“Om er echter voor te zorgen dat de Commissie begrijpt dat de wereld is veranderd, en elke ambitie om aan de deadline van november 2022 te voldoen, in ieder geval uitgesteld moet worden, zal een gedetailleerde briefing worden geschreven en gestuurd aan het Wetenschappelijk Comité en ook de verschillende DG’s [Directoraat-generaal, de grootste zelfstandige eenheden binnen het ondersteunend apparaat van de Europese Commissie] in de Commissie,” voegt hij (of zij) daaraan toe. Ook laat de schrijver weten dat men bevriende, ondersteunende MEPs (Members of the European Parliament) moeten mobiliseren, want “zonder de collectieve stem van private, publieke en lidstaat gebruikers, die [wij] kunnen samenbrengen, zal de Commissie gewoon de deadline opleggen.”
De dierproeven-industrie lobbyt dus actief bij Europese Parlementsleden. Daarop is een antwoord nodig van de dierenrechtenbeweging.
Twijfel over makaken uit Zuidoost-Azië
De Amerikaanse Fish and Wildlife Service (USFWS) heeft in november 2022 aanklachten ingediend tegen acht mensen in Cambodja, waaronder twee ambtenaren van het Cambodjaanse Landbouwministerie. De beschuldigingen zijn gebaseerd op samenzwering om in het wild gevangen apen te verhandelen en naar de VS te exporteren met vervalste documenten waarin staat dat de apen in gevangenschap zijn gefokt. De implicaties van deze beschuldigingen roepen ernstige vragen op over de oorsprong van makaken en de geldigheid van beweringen over makaken die zijn geëxporteerd uit andere landen in Zuidoost-Azië. 4
Waarom we moeten stoppen met het vangen van aapjes in het wild
Het moge duidelijk zijn dat Animal Rights tegen iedere vorm van dierproeven is. Het is een morele nullijn die niet overschreden mag worden. Er moet ingezet worden op alternatieven.
Een vertraging in het gebruik van niet-menselijke primaten die alleen afkomstig zijn uit zelfvoorzienende kolonies, zou een grote tegenslag zijn voor het dierenwelzijn en de openbare veiligheid / volksgezondheid, vanwege het verhoogde risico op zoönotische ziekten.
Het vangen van en de handel in in het wild gevangen niet-menselijke primaten is een praktijk die algemeen gezien wordt als wreed en stressvol, die veel leed veroorzaakt en die door de EU niet aanvaardbaar wordt geacht. Niet-menselijke primaten zijn zeer sociale dieren en het is buitengewoon wreed om ze te vangen en ze uit hun leefgebieden te verwijden, en van hun families en sociale groepen te scheiden. De gevangen individuen zijn een verlies voor de biodiversiteit, het lokale ecosysteem en de genetische rijkdom van de soort.
De International Primatological Society (IPS) erkent dat “‘de handel in levende primaten, zowel legaal als illegaal, een grote bedreiging vormt voor het behoud van niet-menselijke primaten […] het vangen van niet-menselijke primaten uit het wild is stressvol voor de dieren en vergroot het lijden, risico op verwondingen, verspreiding van ziekten en zelfs overlijden tijdens vangst, opslag en transport.”5
Animal Rights, Action for Primates, 6 One Voice 7 en Stop Camarles 8 hebben sympathieke EP-leden een brief gestuurd om hen te wijzen op de hangende verklaring over de invoer van primaten uit zelfvoorzienende kolonies.
De tweede haalbaarheidsstudie
De tweede ‘Feasibility study under Article 10 of Directive 2010/63/EU on sourcing non-human primates only from self-sustaining colonies’ werd uiteindelijk op 10 November 2022 gepubliceerd en werd een grote teleurstelling. De opstellers van het rapport geven aan dat de situatie met betrekking tot onderzoek en aanbod van niet-menselijke primaten is veranderd sinds het rapport van de haalbaarheidsstudie uit 2017 werd gepubliceerd. De covid-19 pandemie wordt aangehaald en het stoppen van de export van aapjes door China.
“Als gevolg van de aanzienlijke toename van de vraag wereldwijd en het sluiten van de toegang tot Chinese leveranciers,” concludeert de studie, “hebben de overgebleven fokkers moeite om aan de vraag te voldoen, en als gevolg daarvan is de vooruitgang in de richting van zelfvoorzienende kolonies tot stilstand gekomen …” Een tweede excuus wordt gevonden in het feit dat de makaak in Mauritius wordt gezien als een invasieve exoot: “… in Mauritius, waar Java-apen een invasieve soort zijn, waarvoor overheidssteun bestaat voor het verwijderen van dieren uit het wild […]. In dit geval is de introductie van in het wild gevangen dieren om de fokvoorraad te vergroten in tijden van grote vraag een logisch gevolg.” Verder word aangedragen dat de EU de enige is die zo veeleisend is met betrekking tot de herkomst van primaten en dat niet-Europese fokkers niet geneigd zijn zich aan te passen om te voldoen aan de relatief kleine vraag uit de EU.
De laatste zin van het rapport is ronduit deprimerend: “Op dit moment is het niet mogelijk om te bepalen of het streven om enkel in te kopen uit zelfvoorzienende kolonies in de toekomst zal worden verwezenlijkt, maar met de recente veranderingen in gebruik, beschikbaarheid, vraag en fokpraktijken in sommige centra is het onwaarschijnlijk dat dat in de nabije toekomst zal worden verwezenlijkt voor alle algemeen gebruikte niet-menselijke primatensoorten.”
Animal Rights
Dit geeft nog maar eens aan dat welzijnsmaatregelen moeilijk te realiseren zijn en ingezet moet worden op afschaffing van dierproeven. Welzijnsmaatregelen legitimeren het gebruik van dieren, of het nu om de veehouderij of vivisectie gaat. De inspanningen zouden gericht moeten zijn op alternatieven.
In 2023 kwamen in België tenminste 144.000 kippen en meer dan 3.500 varkens om het leven bij stalbranden. De federale overheid noch de gewesten houden cijfers bij van het aantal stalbranden en het aantal slachtoffers dat daarbij levend verbrandt, stikt in de rook, bedolven wordt onder een instortende stal, verzuipt in een mestput, of omkomt in de paniek en door stress. Daarom probeert Animal Rights deze tellingen zelf uit te voeren aan de hand van berichten in de media.
De kippen kwamen om bij vier grote branden op 23 april in Sprimont (Luik, 35.000 dieren), 24 juni in Aalter (Oost-Vlaanderen, 29.000 dieren), 1 juli in Merksplas (Antwerpen, 40.000 dieren) en 28 november in Anzegem (West-Vlaanderen, 40.000 dieren).
De meeste varkens stierven op 8 juli in Bovekerke (West-Vlaanderen, 2.500 dieren), gevolgd door Pittem (West-Vlaanderen, 800 dieren) op 12 december. Bij stalbranden op 31 januari in Meulebeke (West-Vlaanderen) en Prosperpolder (Oost-Vlaanderen), 3 maart in Aartrijke (West-Vlaanderen), 1 mei in Rollegem (West-Vlaanderen), 7 juni in Pittem (West-Vlaanderen) en 23 augustus in Proven (West-Vlaanderen) kwamen telkens tientallen tot ruim honderd varkens om het leven.
Ter vergelijking, bij onze noorderburen, met een nog grotere veedichtheid, kwamen in 2023 bijna 29.000 dieren om bij stalbranden, eveneens in de eerste plaats pluimvee (10.000 kippen en 6.000 eenden), gevolgd door varkens (meer dan 12.000). Daarbij dient wel vermeld dat dit aantal in de eerste week van 2024 al werd overtroffen door de vreselijke dood van 50.000 kippen bij de eerste Nederlandse stalbrand van het jaar.
In 2020 kwamen in België ruim 70.000 dieren om in brandende stallen, volgens de tellingen van Animal Rights, in 2021 waren dat rond de 185.000 dieren en in 2022 ruim 41.000. Het aantal slachtoffers en stalbranden fluctueert. Er is zeker geen sprake van vooruitgang in de vorm van minder branden met minder slachtoffers.
Strenge maatregelen, zoals verplichte branddetectie- en brandbestrijding-systemen en compartimentering van de stallen, die de veehouders vanwege dure investeringen vrijwel zeker zullen afwijzen, zouden het aantal branden en slachtoffers mogelijk reduceren. Maar Animal Rights ziet stoppen met het opsluiten van dieren als de enige werkelijke oplossing.
Animal Rights vraagt de Federale en Vlaamse overheden wat hun plannen zijn om deze stalbranden-epidemie aan te pakken. De dierenrechtenorganisatie eist dat ten minste het aantal stalbranden en slachtoffers centraal worden geregistreerd.
Het BPRC voert al jaren afschuwelijke experimenten uit op apen voor onderzoek naar MS. Tijdens de proeven worden symptomen van MS opgewekt die kunnen leiden tot verlamming, blindheid en evenwichtsstoornissen. Onlangs heeft het BPRC weer een aanvraag gedaan, ditmaal voor 108 aapjes voor de komende 30 maanden. Naast het onrecht dat dierproeven in zijn algemeenheid vertegenwoordigen en het feit dat het onderzoek tot nu toe weinig tot niets heeft opgeleverd, blijkt uit de aanvraag ook dat de onderzoekers de lijdensweg die de apen hiervoor moeten doorstaan slechts als “matig ongerief” beschouwen. Onacceptabel, vindt Animal Rights, en is in beroep gegaan tegen de aanvraag.
“Symptomen zoals verlamming en blindheid kun je onmogelijk als matig ongerief beschouwen”, aldus Animal Rights directeur Susan Hartland. In Duitsland is onlangs een onderzoek bij apen met een ernstige ongeriefscore afgewezen. Animal Rights wil daarom dat de rechter zich gaat buigen over de score.
Het Biomecial Primate Research Center (BPRC) is het grootste apentestcentrum van Europa en is gevestigd in Rijswijk. Ze doen inmiddels al bijna 30 jaar lang onderzoek naar MS op apen. Hierbij maken ze gebruik van het zogeheten EAE model. Bij dit model ontstaat er een ontstekingsreactie in het zenuwstelsel die vergelijkbare symptomen opwekt. Op die manier wordt geprobeerd de symptomen van MS na te bootsen zodat vervolgens geneesmiddelen kunnen worden getest.
Tot nu toe met bijzonder weinig succes, want voor de progressieve vormen van MS zijn nog steeds geen werkende medicijnen gevonden. Er is inmiddels echter wel een lange lijst met kandidaat geneesmiddelen die zijn getest op proefdieren maar niet bruikbaar zijn voor de MS-patiënt, bijvoorbeeld vanwege onverwachte toxiciteit of een gebrek aan werkzaamheid in mensen. Niet voor niets riep Andre Menache al in 2019 op om te stoppen met dit onderzoek. In plaats van verder te gaan met deze vreselijke proeven zou het BPRC zich volledig moeten gaan inzetten op proefdiervrij onderzoek.
De huidige zaak: de ongeriefscore
Helaas heeft het BPRC weer een aanvraag gedaan voor 108 aapjes voor de komende 30 maanden. Daarbij viel het Animal Rights op dat de ongeriefscore bij deze aanvraag slechts als matig is geclassificeerd, terwijl er bij de apen symptomen van MS worden opgewekt. Dit zijn ernstige symptomen die kunnen leiden tot coördinatiestoornissen, blindheid of verlamming. Ook wordt er in de aanvraag voorspeld dat mogelijk 25% van de apen een incomplete verlamming) van 3 tot 4 ledematen of een complete verlamming van 1 of meerdere ledematen zal ervaren.
“We vinden het echt onbegrijpelijk dat dit als matig ongerief wordt gezien”, aldus Hartland. “En hoewel de onderzoekers beweren dat ze ernstig ongerief voorkomen door het eventueel tijdig beëindigen van de proef, oftewel het doden van de dieren, neemt dit niet weg dat veel van de apen deze symptomen zullen ervaren.” De apen worden hoe dan ook na 150 dagen alsnog afgemaakt.
Vervolg
Hoewel dierproeven ook bij minimaal ongerief onacceptabel zijn, wil Animal Rights dat een rechter zich gaat buigen over de classificatie van de score. Een van de bezwaargronden die Animal Rights aanhaalt, is dat hetzelfde model bij muizen in de Richtlijnen van de Europese Commissie wel als ernstig wordt ingeschat. Door deze zaak voor te leggen aan een rechter hoopt Animal Rights een precedent te kunnen scheppen voor toekomstige aanvragen.
Natuurlijk vindt Animal Rights dat het BPRC überhaupt zo snel mogelijk moet afstappen van het onderzoek op apen en andere dieren. Dierproeven op apen voor MS zijn niet alleen onethisch maar ook wetenschappelijk gezien een verspilling van middelen door de slechte vertaalbaarheid naar de mens. Ook de politiek wil er zo snel mogelijk vanaf. Zo is er al in 2016 unaniem een motie aangenomen in de Tweede Kamer om dierproeven op niet-humane primaten zo snel mogelijk af te bouwen naar nul. Het BPRC zou dan ook het voorbeeld van het Nationaal MS Fonds moeten volgen. Zij investeren alleen nog maar in proefdiervrij onderzoek.
Op beelden van burgerinspecties uit november en december dit jaar bij een vooraanstaande konijnenkweker is te zien hoe een groot deel van de konijnen nog steeds in piepkleine kooitjes zitten in vreselijke omstandigheden. Wat werd aangetroffen lijkt in de verste verste niet op de promofoto’s. Kom in actie tegen dit konijnenleed! Stuur een (beleefde) brief naar de supermarkten om hen aan te zetten te stoppen met de verkoop van konijnenvlees.
Tip: je kunt je brief sturen naar het hoofdkantoor van de supermarkt, maar contacteer zeker ook je lokale winkel om hen te overtuigen! Samen maken we van konijnenvlees verleden tijd.
Voorbeeldbrief
Geachte,
___________ verkoopt nog steeds konijnenvlees. Een product waar verschrikkelijk dierenleed aan verbonden is, ook bij vlees van konijnen in parksystemen.
De onderzoekers van Animal Rights en Konijn in Nood deden onderzoek naar een van de 15 bedrijven dat nog konijn produceert. Wat werd aangetroffen lijkt in de verste verste niet op de promofoto’s. De konijnenhouderij kan op geen enkele wijze voldoen aan de natuurlijke behoefte van deze dieren. Ongeacht het systeem komen deze dieren nooit buiten, zien geen daglicht, er is niet of nauwelijks ruimte voor huppelen en rennen, kunnen niet graven, hebben onvoldoende schuil- en knaagmogelijkheden, eten eenzijdig voer met te weinig vezels, moeten lopen over een gespleten ondergrond, leven boven hun eigen uitwerpselen en ademen daarvan de ammoniaklucht in, zijn blootgesteld aan constant lawaai van mechanische ventilatie, muziek en rammelende kooien, en leven in onnatuurlijke groepsverbanden. Het is dan ook niet verwonderlijk dat de sterfte hoog is.
Wij vragen u de beelden in de link te bekijken. Kunt u dan nog steeds met veel overtuiging zeggen dat dit vlees diervriendelijk wordt geproduceerd?
We willen een aantal fabeltjes uit de wereld helpen:
De konijnen leven niet in kleine kooitjes, maar comfortabele parken: per konijn is er 800 cm2 voorzien. Een A4 is ongeveer 620 cm2. De konijnen hebben dus minder dan anderhalf A4 per dier. Bovendien gaat het niet om een dwergras, maar konijnen die volgroeid rond de 5 kg wegen. In 2021 werd Lidl nog berispt voor haar misleidende reclame van vlees van parkkonijnen door de JEP na een klacht van Animal Rights. www.animalrights.nl/lidl-berispt-voor-misleidende-konijnenvleesreclame
Groepshuisvesting is diervriendelijker: konijnen zijn inderdaad groepsdieren, maar in de onnatuurlijke omstandigheden in het intensieve vleesbedrijf ontstaan er geen stabiele groepsverbanden. De dieren hebben stress, zitten met te veel op te weinig ruimte, horen en ruiken andere konijnen, wat leidt tot agressie onderling. Heel wat dieren dragen de gevolgen van deze agressie: oren die aan flarden zijn gerukt, diepe bijtwonden, abcessen, zelfs de dood.
De dieren worden goed verzorgd: in principe is het verplicht om veterinaire hulp in te schakelen of zieke dieren onmiddellijk af te maken. Op de beelden zien we dat konijnen langdurig lijden onder allerlei ziektes: ze hebben parasieten, onbehandelde infecties, ze snotteren, hebben onbehandelde abcessen, … Een konijn ligt met een half wegrottend achterpootje verlamd in een hokje, Het sterftecijfer is ook in parksystemen enorm hoog: ongeveer 1 op 4 konijnen overlijdt nog voor het slachthuis wordt bereikt.
Er wordt hygiënisch gewerkt: het bezochte bedrijf was smerig, het stinkt naar de uitwerpselen van de dieren die zich onder de kooien opstapelen, overal is er stof. Op dit bedrijf warener ook vele kadavers van dode dieren en zelfs een ton vol slachtafval en een boordevol dode konijnen.
Ter conclusie: dit is alle regeltjes ten spijt het beste niveau van dierenwelzijn dat de konijnenhouderij kan bereiken. Dit bedrijf is geen uitzondering of een slechte leerling van de klas. Dit is de standaard in deze sector, een standaard die onverbeterbaar is. Wij vragen u daarom om onmiddellijk volledig te stoppen met de verkoop van konijnenvlees.
In de nacht van dinsdag 2 op woensdag 3 januari zijn door een grote brand op een kippenboerderij in het Gelderse dorp Puiflijk 50.000 kippen omgekomen. Hiermee is het aantal stalbrand slachtoffers voor 2024 al groter dan dat voor 2023.
Volgens de tellingen van Animal Rights kwamen in Nederland in 2023 bijna 29.000 dieren om bij stalbranden, zoals gerapporteerd in diverse nieuwsberichten. Voor pluimvee waren dat 10.000 leghennen bij een stalbrand op 20 februari in Dronten (Flevoland) en 6.000 eenden bij een stalbrand in Ermelo (Gelderland).
9.000 varkens crepeerden door rook of vuur op 5 april in Sint-Oedenrode (Noord-Brabant) en nog eens 3.000 op 23 mei in Reusel (Noord-Brabant). Bij branden in Beerta (Groningen, 6 juni, 200-300 doden) en Aalten (Gelderland, 9 juli, 400 doden) kwamen nog eens enkele honderden varkens om.
Bij tenminste zes afzonderlijke branden kwamen bijna 100 kalveren om, waarvan 60 op 7 juli in Rossum (Gelderland). Op 1 maart kwamen in Maassluis (Zuid-Holland) 40 schapen & 25 lammeren om.
In een rapport van maart 2021 kwam de Onderzoeksraad Voor de Veiligheid (OVV) met harde conclusies over de stalbranden epidemie in Nederland. “Maatregelen hebben geen resultaat gehad, er zijn zelfs nauwelijks maatregelen voor bestaande stallen, de aanpak is te vrijblijvend, het ontbreekt aan urgentie en ook wet en regelgeving is gebrekkig en leidt soms zelfs tot verslechtering van brandveiligheid,” somde Animal Rights destijds de conclusies van de Onderzoeksraad op.
Op 11 oktober 2023, tweeënhalf jaar later, signaleert de OVV dat haar aanbevelingen om stallen brandveiliger te maken grotendeels nog niet opgevolgd zijn. Ten opzichte van 2020 zijn er juist meer dieren omgekomen. De urgentie om stalbranden te voorkomen ontbreekt regelmatig nog bij veehouders, ziet de onderzoeksraad. ”Veehouders gaan ervan uit dat een stalbrand hen niet overkomt en investeren daarom niet in brandveiligheid van hun stallen.” “Het excuus voor de laksheid van de boeren is deze keer – voorspelbaar – onduidelijkheid over het stikstofbeleid,” zegt Animal Rights Directeur Susan Hartland. “De andere lakse partij, demissionair Landbouwminister Piet Adema, leurt ondertussen nog steeds (en slechts) met zijn verplichte elektra-keuring.”
“Animal Rights ziet als enige echte oplossing stoppen met het opsluiten van dieren.”
