Stalbranden zijn al jarenlang schering en inslag in de veehouderij. De overheden in België houden geen cijfers bij van het aantal slachtoffers dat jaarlijks om het leven komt in brandende stallen. Animal Rights brengt ze zelf in kaart en blijft druk uitoefenen op de politiek om het probleem van de branden aan te pakken.
8 januari Teuven (Limburg). 39 varkens omgekomen.1
15 februari Bocholt (Limburg). 350 varkens omgekomen.2
16 maart Passendale (Vlaanderen). Geen slachtoffers. Ammoniakgassen in een stal met 150 koeien vatten vlam. 3
17 maart Diksmuide (West-Vlaanderen). 70 kuikens omgekomen.4
20 maart Zele (Vlaanderen). 30.000 kippen zijn om het leven gekomen.5
2 april Zwevezele (West-Vlaanderen). Voor zover bekend geen slachtoffers.6
29 april Herent (Vlaams-Brabant). Geen slachtoffers. Alle paarden op tijd in veiligheid gebracht. 7
20 mei Geel (Antwerpen). 150 schapen zijn omgekomen. De overige 100 schapen zijn verbrand, maar hebben het overleefd.8
13 juni Berlaar (Antwerpen). Geen slachtoffers. De paarden konden op tijd naar buiten. 9
19 juni Wachtebeke (Oost-Vlaanderen). Geen doden, wel enkele koeien met brandwonden, dierenarts ter plaatse.10
24 juni Gistel (West-Vlaanderen). Geen slachtoffers.11
9 juli Lippelo (Antwerpen). 3 paarden omgekomen in een brand na blikseminslag. 12
12 juli Kortessem (Limburg). Geen slachtoffers. Brandende machine werd op tijd naar buiten gebracht. Brandweer ter plaatse. 13
19 juli Tiegem (West-Vlaanderen). Stal met 70 varkens in brand, onbekend aantal varkens omgekomen.14
24 juli Opbrakel (Oost-Vlaanderen). Schuur met compost en hooi in brand, onbekend of er slachtoffers zijn.15
2 augustus Torhout (West-Vlaanderen). 9 kippen omgekomen bij een brand in een schuur. 16
14 augustus Bilzen (Limburg). Loods met hooibalen uitgebrand. Geen slachtoffers.17
23 augustus Merksplas (Antwerpen). In een grote stalbrand zijn 36.000 kippen om het leven gekomen.18
23 augustus Maldegem (Oost-Vlaanderen). 500 varkens omgekomen in een stalbrand.19
1 september Watou (West-Vlaanderen). Loods in brand bij boerderij. Geen slachtoffers, de 30 koeien konden allemaal ongedeerd naar een andere stal worden gebracht. 20
13 september Kalmthout (Antwerpen). Loods met landbouwmaterialen in brand bij boerderij. Geen slachtoffers, er waren geen dieren in de loods aanwezig. 21
3 oktober Avekapelle (West-Vlaanderen). Brand in konijnenschuur van 60 vierkante meter. Alle konijnen zijn omgekomen. Hoeveel konijnen er in het hok zaten is onbekend. 22
11 oktober Koekelare (West-Vlaanderen). Brand bij slijpwerkzaamheden op een boerderij. Geen slachtoffers.23
5 november Rummen (Vlaams-Brabant). Brand in een oude boerderij. Onbekend of er dieren bij betrokken zijn.24
6 november Oostrozebeke (West-Vlaanderen). Brand in een koeienstal, 12 kalfjes overleven dit niet.25
16 november Meer (Antwerpen). Brand in een koeienstal, geen slachtoffers.26
22 november Weelde (Antwerpen). Geen slachtoffers, er waren op dat moment geen dieren aanwezig. 27
29 november Kruibeke (Oost-Vlaanderen). Brand ontstaan in een veestal tijdens werkzaamheden. Geen slachtoffers, de dieren konden op tijd naar buiten worden gebracht. 28
7 december Lendelede (West-Vlaanderen). Geen slachtoffers.29
De strijd tegen dierenleed en voor dierenrechten kunnen we alleen samen voeren. Trouwe donateurs, supporters en vrijwilligers maken het mogelijk om te werken aan ons gezamenlijke doel: een rechtvaardigere wereld. Het afgelopen jaar hebben we samen veel kunnen betekenen voor de dieren. Hiervoor willen we jullie enorm bedanken! We kijken graag terug naar het voorbije jaar. Hier lees je een beknopte samenvatting van wat we zoal deden.
België
Meteen aan het begin van 2023 kreeg Animal Rights videobeelden en fotomateriaal toegestuurd van hoe kreeften in plastic verpakkingen liggen te wachten op de dood bij supermarkt Delhaize in Asse. De dieren worden als eindproduct verpakt terwijl ze nog in leven zijn. We deelden de beelden op social media en deze werden massaal gedeeld: deze werden 66.507 keer bekeken;
Op woensdag 3 mei 2023 kantelde een veewagen in Ruiselede. Zo’n 150 varkens van 6 maanden oud zaten op elkaar gepropt tijdens een rit die heel waarschijnlijk zou eindigen in het slachthuis. Animal Rights ging ter plaatse en kon beelden maken van de slachtoffers die omkwamen bij het zoveelste transportongeluk;
De rechtszaak tegen de dader die de vos Willie ving door middel van een illegale staaldraadstrop vond plaats in oktober. De dader werd schuldig bevonden op alle tenlasteleggingen;
Eerder dit jaar publiceerde Janssen Pharmaceutica, nu Johnson & Johnson, de resultaten van een onderzoek naar een nieuw soort pijnstiller. Animal Rights wordt naar bij het lezen van de ellende die de proefdieren hebben moeten doorstaan;
In 2020 bracht Animal Rights gruwelbeelden naar buiten uit de Vlaamse konijnenvleesindustrie. Vorige week, bijna vier jaar later, toonden Animal Rights en Konijn in Nood dat het konijnenleed allerminst voorbij is. We deden burgerinspecties in november en december van dit jaar bij een vooraanstaande konijnenkweker. Op de beelden hiervan is te zien hoe een groot deel van de konijnen nog steeds in piepkleine kooitjes zitten en in vreselijke omstandigheden.
Demonstratie tegen de komst van de grootste zalmkwekerij van Europa in Oostende
Afschuwelijke dierproef op hondjes, ratten en apen bij Janssen
Vos Willie in een illegale staaldraadstrop. Foto: Animal Rescue Service
Kreeften liggen als eindproduct in de rekken terwijl ze nog leven
33 miljoen nodig om de jacht te verbieden, waar wachten we op?
Konijnenhel in Kasterlee aan het licht gebracht
Beelden van de slachtoffers die omkwamen bij het zoveelste transportongeluk
Eind 2022 ging er een cameraploeg mee met de Hunt Saboteurs. Dit was voor de webserie ‘Beestachtige liefde’ van Brandpunt+. Daphne, vrijwilliger bij Animal Rights werd gevolgd tijdens een hunt sab in de Hoeksche Waard. Begin februari kwam de aflevering online;
Samen met Bite Back en Fauna4Life hebben we aangifte gedaan wegens het doden van een wolf in Wapse in strijd met de Habitatrichtlijn, Wet Natuurbescherming en het Wolvenprotocol. De organisaties deden dit onafhankelijk van elkaar, maar in gelijkluidende bewoordingen, bijgestaan door Utopie advocaat Cindy van de Ven. Dit kreeg veel aandacht van de pers, 13 verschillende kanalen deden er verslag over;
We organiseerden een protestactie tegen apenhandelaar Hartelust in Tilburg met de eis om per direct een einde te maken aan de internationale apenhandel. Met zo’n 100 demonstranten, sprekers van Animal Rights, de Partij voor de Dieren en Caring Vets gaven we een krachtig signaal af. De actie vond plaats in het kader van een groter internationaal protest waarbij ook actiegroepen The Camp Beagle, Abolición Vivisección en Cheshire Animal Rights Campaigns demonstraties organiseerden. Deze vonden onder andere plaats bij Manchester Airport, Charles River in Schotland en Labcorp UK;
De jagersvereniging verloor in de bodemprocedure die zij had aangespannen tegen de staat als gevolg van de uitspraak van vorig jaar. Animal Rights voegde zich samen met Fauna4Life als belanghebbende in deze zaak bij de Staat. Het jachtseizoen van 2023 mag er nergens gejaagd worden op het konijn en in de provincies Utrecht, Groningen en Limburg mag er ook niet gejaagd worden op de haas;
Vier jaar na ons schokkende onderzoek in de commerciële konijnenhouderij is er nog steeds dezelfde ellende. Vorige week deelden we de nieuwe beelden. Er is niets veranderd! We hebben wederom de beelden ingeleverd bij de NVWA vergezeld van een handhavingsverzoek.
Demonstratie Charles River
Demonstratie Hartelust
Aangifte gedaan wegens doden van een wolf
Cameraploeg voor de webserie ‘Beestachtige liefde’ van Brandpunt+
Geen jacht op de haas in provincies Utrecht, Groningen en Limburg
Aanbieden petitie tegen gebruik van levende lokdieren
Opnieuw burgerinspecties bij Brabantse konijnenhouder in Ulicoten
Nederland en België: 2023 in cijfers
Ook kijken we graag terug aan de hand van een aantal cijfers, zo hebben we samen:
♡ acht keer gedemonstreerd met bijna 500 mensen; ♡ elf lessen en presentaties gegeven; ♡ zijn we 87 keer in persberichten verschenen; ♡ 160 artikelen gepubliceerd op de website; ♡ 2 petities en 1 brandbrief overhandigd. Samen goed voor wel 38.146 handtekeningen!
Bedankt!
Maar bovenal: bedankt! We willen jullie enorm bedanken voor de trouwe steun op welke manier dan ook. Als donateur, vrijwilliger, supporter op social media, demonstrant enz. enz. Helaas is de strijd voor dierenrechten een lang en zware weg. Juridische zaken duren lang, we merken dat mensen vaak slecht of verkeerd geïnformeerd zijn en ondertussen gaat al dat vreselijke dierenleed maar door. Jullie steun is essentieel geweest en we hopen ook volgend jaar samen te kunnen blijven strijden voor dierenrechten!
Want elk dier is een individu met recht op leven en welzijn!
Op woensdag 20 december bracht Animal Rights in zowel Nederland als België beelden naar buiten van burgerinspecties in konijnenhouderijen. In beide landen leven nog altijd veel konijnen in kleine draadgazen kooitjes, zonder bodemmatjes, verrijkingsmateriaal, of schuilmogelijkheden. In beide bedrijven zagen we zieke, gewonde en dode dieren tussen de levenden.
In Nederland ging het om een bedrijf in het Brabantse Ulicoten waar we in 2019 ook al eens gefilmd hadden. Er is sindsdien niets veranderd. De beelden zijn al in de eerste helft van 2023 gemaakt en aan de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) overgedragen, voorzien van een handhavingsverzoek. We wachten nog steeds op een besluit daarop.
Een woordvoerder van de NVWA bevestigde tegenover Omroep Brabant 1 dat er na het verzoek van Animal Rights een inspectie is geweest. Die inspectieresultaten zijn echter niet openbaar. Aan BN DeStem 2 laat de NVWA weten dat er nog niet is besloten of de NVWA gaat ingrijpen bij de konijnenhouder of niet. De fokker zegt tegen Omroep Brabant dat hij niet wil reageren op de beelden en de aantijgingen.
Op 22 december stelde Esther Ouwehand van de Partij voor de Dieren aan de minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit Kamervragen 3 over het leven en lijden van konijnen in de vleesindustrie.
België
In november en december 2023 voerden dierenrechtenorganisaties Animal Rights en Konijn in Nood twee burgerinspecties uit bij konijnenhouderij Lumakonijn in Lichtaart (Kasterlee) van Luc Buyens, al tien jaar sectorvoorzitter konijn bij Landsbond Pluimvee, die zo’n 15.000 konijnen heeft.
Buyens, die samen met zijn vrouw al 38 jaar in het vak zit, ontkent de beelden niet, maar zegt tegen Het Nieuwsblad 4 dat hij zijn redenen heeft voor de chaotische toestand. “Vanaf 1 januari 2025 gelden er nieuwe welzijnsnormen. Daarom zijn we sinds juni onze hokken aan het aanpassen om juist het dierenwelzijn te verbeteren. Denk maar aan plastic bodems, grotere kooien en een open structuur. Door die verbouwingen zitten de konijnen nu in een noodstal en het is daar dat ze zijn gaan filmen.”
Het feit dat je aan het ombouwen bent, is natuurlijk geen excuus voor in staat van ontbinding verkerende lijken tussen de levende konijnen, of verboden batterijkooitjes, legt Animal Rights in een interview met RTV 5 uit.
“In een konijnenstal zoals deze ga je altijd wel een dood konijn terugvinden of een konijn dat een afwijking heeft. Met de aantallen die hier zitten is dat niet anders te doen”, voegt Luc toe. 6
Ben Weyts liet aan RTV weten dat hij de zaak grondig zou onderzoeken.
Kamervragen & Antwoorden
Vraag 1 Wat ging er door u heen toen u de nieuwe beelden zag, waarop is te zien hoe konijnen in de vleesindustrie lijden aan verwondingen, schurft, ontstekingen aan hun oren en ogen en hoe zij neurologische verschijnselen vertonen («draainek» of «scheve kop») waardoor ze niet of nauwelijks meer rechtop kunnen staan? 7
Antwoord 1 Laat ik voorop stellen dat de «burgerinspecties» waarover stichting Animal Rights in haar bericht spreekt illegaal zijn, niet kunnen en niet mogen. Ongeacht de doelen of motieven die er aan deze incidenten ten grondslag liggen vind ik iedere vorm van geweld en opzettelijke vernieling van andermans eigendom niet te rechtvaardigen en onacceptabel en veroordeel ik.
De beelden vind ik uiteraard verschrikkelijk om te zien en dat doet mij ook wat. Zoals ik heb aangegeven, vind ik dat dieren meer zijn dan een object of eigendom, het zijn levende wezens met een eigen waarde, los van de (gebruiks-)waarde die de mens er aan toekent. Deze intrinsieke waarde van dieren is vastgelegd in de Wet dieren en vormt dan ook het uitgangspunt van mijn beleid. We dienen met respect met ze om te gaan, ze goed te behandelen en goede huisvesting en verzorging te bieden, van fok tot slacht.
Vraag 2 Heeft u gezien dat de dieren op deze beelden leven op kale spijlen in de kooien waarin zij zijn opgesloten, zonder de voorgeschreven plastic «welzijnsmatjes» of «afleidingsmateriaal» en zonder mogelijkheid om te schuilen? Wat vindt u hiervan?
Antwoord 2 Ik vind het belangrijk dat wet- en regelgeving wordt nageleefd door de houders van dieren. De welzijnsmatjes en schuilmogelijkheden zijn geen wettelijke vereisten. De sector heeft zelf een plan van aanpak huisvesting opgesteld waarover uw Kamer 14 april 2022 is geïnformeerd. Via dat plan van aanpak verplichten de houders zich om in de loop naar 2030 te voldoen aan bovenwettelijke huisvestingsvereisten. De welzijnsmatjes en schuilmogelijkheden maken hier ook onderdeel van uit.
Vraag 3 Hoe vaak zijn de hierboven genoemde overtredingen geconstateerd in de afgelopen vijf jaar?
Antwoord 3 Vanaf 2019 tot en met 2023 zijn bij drie inspecties bij konijnenhouderijen overtredingen gevonden op de eisen van huisvesting en afleidingsmateriaal.
Vraag 4 Kunt u bevestigen dat uit door Stichting Animal Rights opgevraagde NVWA-inspectierapporten tussen 2017 en 2022 blijkt dat bij de helft van de inspecties melding is gemaakt van ernstige ziektes, óók als de inspecties akkoord werden bevonden?
Antwoord 4 Bij een aantal inspecties hebben inspecteurs geconstateerd en vastgelegd dat er sprake was van dierziektes op het geïnspecteerde bedrijf. De aanwezigheid van dierziekte(n) op een locatie is geen overtreding van een voorschrift. Hierbij is het bijvoorbeeld van belang dat een houder tijdig veterinaire hulp inschakelt indien nodig. Daarom kan het zijn dat deze inspecties wel akkoord zijn bevonden.
Vraag 5 Kunt u bevestigen dat overtredingen als het niet aanhouden van een dag-nacht ritme door middel van verlichting in de stallen, het onjuist registreren van het aantal dode dieren en het onjuist of onvolledig administreren van medicatie, zijn afgedaan met een waarschuwing?
Antwoord 5 Ja, deze inspecties zijn, door de Nederlandse Voedsel en Warenautoriteit (NVWA), met een officiële waarschuwing afgedaan.
Voor bovenstaande overtredingen kunnen volgens het Specifiek Interventiebeleid meerdere interventies worden toegepast. Indien de overtredingen ernstig en/of structureel van aard zijn kan een bestuurlijke boete en eventuele corrigerende interventies worden opgelegd. Indien deze overtredingen licht en/of incidenteel van aard zijn, kan worden gekozen voor een officiële waarschuwing. Dit is afhankelijk van de feiten en omstandigheden ter plaatse.
Vraag 6 Kunt u verklaren waarom er geen sancties worden opgelegd bij deze overtredingen?
Antwoord 6 Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik naar het antwoord op vraag 5.
Vraag 7 Heeft u op de beelden gezien dat er verschillende dode dieren tussen de levende dieren lagen?
Antwoord 7 Ja, dit heb ik gezien.
Vraag 8 Is de sterfte onder vleeskonijnen nog steeds 17,2 procent, zoals uw voorganger eerder schreef?
Antwoord 8 Voor konijnenhouders is een goede zorg voor dieren het uitgangspunt. Elke houder dient uitval van de konijnen te registeren in de eigen administratie. Bij een uitvalspercentage hoger dan 10% dient de houder de dierenarts te consulteren met als doel het percentage te verlagen. Centrale registratie van uitval is echter niet verplicht en ik heb daarom geen cijfers over de uitval. Momenteel zet de konijnensector zet zich in om deze sterftecijfers centraal vast te leggen, dit doen zij samen met Wageningen Economic Research (WEcR).
Om de zorg voor jonge dieren in beeld te brengen is de Zorgwijzer ontwikkelt, deze geeft houders inzicht in diergezondheid en dierenwelzijn en biedt houders de mogelijkheid om cijfers met elkaar te vergelijken. Ervaring, onder andere uit het antibioticadossier, leert dat een dergelijke vergelijking houders intrinsiek motiveert verder te verbeteren. Vanaf 2025 wordt de deelname aan de Zorgwijzer, via het Integrale Keten Beheersing (IKB) systeem, verplicht voor konijnenhouders.
Vraag 9 Kunt u bevestigen dat dit neerkomt op meer dan 381.000 dode dieren per jaar met 34.696 moederkonijnen die gemiddeld zes tot zeven keer per jaar worden geïnsemineerd en gemiddeld 6,8 nestjes moeten werpen van gemiddeld 9,4 jongen? Zo nee, op welke cijfers komt u dan uit?
Antwoord 9 Zie mijn antwoord op vraag 8. Er is mij geen actueel sterftepercentage van konijnen bekend.
Vraag 10 Kunt u bevestigen dat dit betekent dat bij ieder van de 34 bedrijven met konijnen iedere dag opnieuw gemiddeld 30 dode dieren in de kooien liggen?
Antwoord 10 Zie mijn antwoord op vraag 8 en 9.
Vraag 11 Herinnert u zich dat uw ambtsvoorganger geraakt was door beelden van dierenleed in de Nederlandse veehouderij en dat zij in beelden uit de konijnenhouderij uit 2019 aanleiding zag om de sector hierop aan te spreken en aan te dringen op verbetering?
Antwoord 11 Ja.
Vraag 12 Wat vindt u ervan dat in het jaar dat hierop volgde, 2020, slechts één dierenwelzijnscontrole is uitgevoerd in de konijnenhouderij en dan ook niet op eigen initiatief, maar pas nadat er een melding binnen kwam bij de Nederlandse Voedsel en Warenautoriteit (NVWA)?
Antwoord 12 Er is in 2020 één controle op welzijn uitgevoerd bij een bedrijf met konijnen die voor productie gehouden worden naar aanleiding van een melding. Daarnaast zijn er dat jaar nog 4 inspecties uitgevoerd in de konijnenhouderij in het kader van de naleefmeting diergeneesmiddelen, die is uitgevoerd in de periode 2019–2020. Hoewel deze inspecties een andere insteek hebben, zouden eventuele evidente welzijnsovertredingen daarbij zijn opgemerkt.
Vraag 13 Heeft u zelf de indruk dat er sinds 2019 iets is verbeterd? Zo ja, wat en waar baseert u dit op?
Antwoord 13 Ja, de sector zet stappen op verschillende onderwerpen, zoals op antibiotica, huisvesting en de zorg voor jonge dieren.
In de Verzamelbrief Dierenwelzijn van april 2022 (Kamerstuk 28 286, nr. 1255) werd u geïnformeerd over het plan van aanpak huisvesting, opgesteld door de vakgroep konijnenhouderij van LTO Nederland. Dit plan bevat een viertal onderdelen op het gebied van huisvesting die bijdragen aan het verbeteren van dierenwelzijn voor alle konijnen gehouden voor productie. De vier onderdelen betreffen; (stal)klimaat en calamiteiten, omgevingsverrijking, comfort voor opfokvoedsters en leefruimte voor zowel vleeskonijnen als voedsters. In 2030 zal elke konijnenhouder, door middel van een puntensysteem, moeten voldoen aan de vereisten opgenomen in dit plan van aanpak. Eind 2025 dient elke konijnenhouder minimaal de helft van het totaalaantal punten behaald te hebben. Borging verloopt via het private kwaliteitssysteem.
De konijnensector heeft sinds begin 2022 een plan van aanpak antibioticumgebruik en aanpak hoog gebruikende bedrijven. Hiermee is afgelopen jaar een goed resultaat behaald zowel in algemene reductie als in reductie van het aantal hoog gebruikende bedrijven. In de brief Stand van zaken veterinair antibioticumbeleid (Kamerstuk 29 683, nr. 275), die uw Kamer op 24 augustus 2023 heeft ontvangen, kunt u dit terug vinden. Ten opzichte van 2021 is in 2022, het gebruik van antibiotica in de konijnensector gedaald met 32,4%. De konijnensector laat hiermee het laagste gebruik zien, sinds de start van de monitoring door de SDa (2016).
Vraag 14 Herinnert u zich dat uw ambtsvoorganger in 2020 liet weten in gesprek te gaan met de konijnensector over het centraal registreren van het aantal konijnen dat sterft in de stallen? Hoe kan het dat hier op zijn vroegst pas vanaf 2025 mee zal worden gestart?
Antwoord 14 Ja, dit herinner ik mij. Zie mijn antwoord op vraag 8.
Vraag 15 Zou u het volgende dierwaardig noemen: konijnen die moeten leven in een kooi, zonder ruimte om te rennen, graven, schuilen of knagen, dag en nacht in een ammoniaklucht doorbrengend, waarbij de mannetjes die worden gehouden voor hun zaad in hun eentje in kooien zitten, net als (een groot deel van) de moederdieren op het moment dat zij geen jongen hebben? Kunt u dit toelichten?
Antwoord 15 Zoals ik uw Kamer heb geïnformeerd (Kamerstuk 28 286, nr. 1321) werk ik aan een dierwaardige veehouderij waar alle dieren, worden gehouden volgens de 6 leidende principes van de Raad voor Dieraangelegenheden (RDA). Ik heb uw Kamer geïnformeerd over de stappen die hierop worden ondernomen. De focus ligt nu bij de 4 grote sectoren maar op termijn zullen ook de overige sectoren, waaronder de konijnensector, worden betrokken.
Vraag 16 Zou u zelf nog konijnenvlees eten na het zien van deze beelden?
Antwoord 16 De beelden die ik heb gezien vind ik treurig. Het feit dat deze beelden zijn gemaakt, betekent niet dat deze beelden representatief zijn voor de gehele sector. Hierdoor kan ik geen algemene conclusie trekken over de gehele konijnensector. Daarnaast doen mijn persoonlijke wensen en behoeftes er in deze niet toe.
Vraag 17 Hoe gaat u ervoor zorgen dat mensen die overwegen om (met kerst) konijnenvlees te eten, weten wat ze eten en wat voor lijden hier achter schuilt?
Antwoord 17 Het is aan mij regels te stellen waar de huisvesting van konijnen aan moet voldoen. En ik stel de NVWA in staat om hier toezicht op te houden. Ik vind het belangrijk dat burgers informatie kunnen opdoen over het voedsel dat zij kopen zodat zij zelf weloverwogen keuzes kunnen maken. Om die reden ondersteun ik het Voedingscentrum, die hier uitwerking aan geeft.
Vraag 18 Kunt u deze vragen ieder afzonderlijk en binnen de daarvoor gestelde termijn beantwoorden?
Antwoord 18 Het is mij niet gelukt om de vragen binnen de daarvoor gestelde termijn te beantwoorden, uw Kamer is hierover geïnformeerd op 11 januari j.l.
Straathof & Co. bezitten in het Limburgse Koningsbosch twee varkensfabrieken. Aan de Bos en Broek 2 worden de jonge zeugen opgefokt totdat ze oud genoeg zijn om naar het grote zeugenbedrijf aan de Kerkstraat 10 te gaan. De procedures die Animal Rights heeft lopen tegen de Locaties in Koningsbosch zijn onderdeel van een bredere campagne gericht tegen de meermaals veroordeelde ‘varkensbaron’.
In 2008 besluit het bedrijf Gebroeders Straathof Koningsbosch b.v. haar pluimvee- en vleesvarkenshouderij met 115.000 vleeskuikens en 1.100 vleesvarkens aan de Kerkstraat 10 te Koningsbosch te slopen en op deze locatie een nieuwe varkensfabriek te realiseren met 1.200 kraamzeugen, 3.864 dragen zeugen, 295 guste zeugen en 1 dekbeer.
In november 2011 wordt een omgevingsvergunning verstrekt voor 10.368 gespeende biggen, 4148 guste en dragende zeugen, 384 opfok zeugen, 1100 kraamzeugen en 3 dekberen.
Op 13 oktober 2016 – het bedrijf heet dan inmiddels Sebava B.V. – volgt de aanvraag voor een nieuwe omgevingsvergunning voor een nieuwe stal 7 met 855 guste en dragende zeugen en het veranderen van de bestaande stal 5 van 384 opfokzeugen naar 125 kraamzeugen.
Verzet tegen Straathof
In 2017 krijgt Straathof die vergunning, maar de stichtingen Varkens in Nood, Dier&Recht en Leefbaar Buitengebied gingen daartegen in beroep en krijgen in mei 2021 gelijk van de rechtbank.
Op 29 juli 2021 publiceert de gemeente Echt-Susteren al weer een nieuwe ontwerp omgevingsvergunning voor het “bouwen van een stal en het uitbreiden van een varkenshouderij” aan de Kerkstraat 10, Koningsbosch.
Op 8 september 2021 diende Animal Rights een zienswijze in tegen die ontwerp omgevingsvergunning, gevolgd door beroep op 20 december 2021 tegen het besluit van 18 november 2021 ter verlening van die omgevingsvergunning.
Animal Rights en Mobilisation for the Environment hebben daarnaast het college van Gedeputeerde Staten van de provincie Limburg bij brief van 22 december 2021 verzocht om de natuurvergunning van 1 september 2016, verleend aan Sebava BV voor het exploiteren en uitbreiden van een varkenshouderij aan de Kerkstraat 10 te Koningsbosch in te trekken of te wijzigen. Exact een jaar later, 22 december 2022, besloot het college het verzoek af te wijzen. Animal Rights en Mob gingen op 9 februari 2023 in beroep tegen dat besluit.
Tweede locatie Koningsbosch
Straathof bezit in Koningsbosch nog een varkensfabriek. Het bedrijf aan de Bos en Broek 2 is eigendom van Koningsbosch Vastgoed B.V. aan de Kerkstraat 10 met als bestuurder en algemeen directeur Adrianus Gerardus Maria Straathof (Kamer van Koophandel,17 oktober 2022).
Kerkstraat 10 en Bos en Broek 2 behoren vanaf 26 november 2020 volgens RVO “bij dezelfde relatie” onder de naam Koningsbosch Exploitatie BV. In 2021 werden op het eerste adres gemiddeld 13.951 dieren gehouden en op het tweede 888.
Maarten Verdoorn geldt sinds 12 juli 2019 als algemeen directeur en sinds 28 augustus 2020 als enige aandeelhouder. Hij fungeert op meerdere locaties als stroman voor Adriaan Straathof voor wie de grond onder de voeten alsmaar heter wordt.
Het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Echt-Susteren legde op 4 augustus 2022 het ontwerpbesluit ter verlening van een omgevingsvergunning aan het bedrijf Koningsbosch Exploitatie B.V. aan de Bos en Broek 2 te Koningsbosch ter inzage.
Op 25 oktober 2022 diende Animal Rights hiertegen een zienswijze in. Het gaat om het omzetten van het bedrijf van het houden van zeugen met biggen naar het opfokken van ‘opfokzeugen’ en het aanbrengen van luchtinlaten met filterkasten, luchtsluis en luchtwassers.
Bibob
Artikel 3 van de Wet Bibob regelt wanneer een omgevingsvergunning kan worden geweigerd. Animal Rights stelt dat het college van deze mogelijkheid tot weigering van de omgevingsvergunning gebruik had moeten maken aangezien ernstig gevaar bestaat dat de beschikking mede zal worden gebruikt om strafbare feiten te plegen.
De vergunningen zijn aangevraagd voor het bedrijf Koningsbosch Exploitatie B.V. / Koningsbosch Vastgoed B.V. De betrokkenheid van A.G.M. Straathof is overduidelijk. Straathof is veelvuldig in opspraak geraakt vanwege juridische procedures omtrent zijn megastallen en misstanden in betreffende stallen, meerdere malen veroordeeld en heeft in Duitsland een beroepsverbod opgelegd gekregen.
In de periode 2007-2014 zijn er in Nederland ernstige overtredingen geconstateerd, met, wat wordt genoemd, ernstig verminderd dierenwelzijn tot gevolg. Straathof kreeg onder meer forse boetes en er werd een voorwaardelijke stillegging opgelegd; in de periode 2014-2018 zijn er in Nederland wederom ernstige overtredingen geconstateerd. Tegen de geconstateerde overtredingen is bestuursrechtelijk opgetreden. Er is ook strafrechtelijk opgetreden; in 2019 is varkenshouder Straathof veroordeeld tot 8 maanden cel wegens dierenmishandeling.
Voorgaande voorbeelden zijn strafbare feiten, dan wel overtredingen, welke zijn gepleegd binnen varkenshouderijen van de heer Straathof. De bestreden besluiten zien op het mogelijk maken van uitbreidingen/ombouwen van twee van deze varkenshouderijen. Het spreekt voor zich dat sprake is van samenhang.
Dat ontwerpbesluiten worden genomen en omgevingsvergunningen worden verleend, zónder een voorafgaande volledige Bibob-toets, valt het college zwaar aan te rekenen. Animal Rights stelt zich dan ook op het standpunt dat de bestreden besluiten onzorgvuldig zijn voorbereid en daardoor gebrekkig gemotiveerd, zodat ze ook om deze reden geen stand kunnen houden.
MER
Inmiddels is gebleken uit Bibob-onderzoeken verricht bij ‘zuster’-bedrijven in Creil en Hoeven dat de uitkomsten daarvan aanleiding geven tot het niet verlenen en/of intrekken van vergunningen.
Verder zijn er ten onrechte geen milieueffectrapportages (m.e.r.) opgesteld. Volgens het Besluit milieueffectrapportage geldt een directe m.e.r.-plicht in geval sprake is van een oprichting, wijziging of uitbreiding die betrekking heeft op meer dan 900 stuks zeugen. Dat geldt voor Kerkstraat 10. Het gaat om een nieuwe stal met 855 guste en dragende zeugen en een verandering van 384 opfokzeugen naar 125 kraamzeugen in een bestaande stal.
Omdat Bos en Broek 2, zoals opgenomen in het bestreden ontwerpbesluit, één inrichting vormt met de inrichting aan de Kerkstraat 10 te Koningsbosch en ze dus onderling technische, organisatorische of functionele bindingen hebben en in elkaars onmiddellijke nabijheid zijn gelegen, wordt de grens van 900 zeugen ruim overschreden en is dus het maken van een milieueffectrapportage verplicht.
In de voorgestelde omgevingsvergunning worden aan de Bos en Broek 2 de jonge zeugen opgefokt totdat ze oud genoeg zijn om naar het grote zeugenbedrijf aan de Kerkstraat 10 te gaan. Beide varkensfabrieken hebben dezelfde bestuurder, krijgen slechts één energierekening en de inrichting aan de Bos en Broek 2 wordt omgevormd uitsluitend ten behoeve van de inrichting aan de Kerkstraat 10, zo blijkt uit de aanvraag.
Voor het (deel)bedrijf aan de Bos en Broek 2 gelden verder nog de volgende feiten:
het m.e.r. beoordelingsbesluit is niet gepubliceerd;
een verklaring van geen bedenkingen (vvgb) van de gedeputeerde staten van de provincie Limburg ontbreekt;
de stelling dat ammoniakemissies niet toenemen, ondanks een toename in het aantal dieren, door de toepassing van combi-luchtwassers is twijfelachtig, omdat inmiddels uit veelvuldig wetenschappelijk onderzoek is gebleken dat de ammoniakemissie van met name zogenoemde emissiearme stallen veelal onderschat wordt;
het voorgenomen project is strijdig met de regels uit het vigerende ruimtelijke plan, omdat overschrijding van het bouwvlak alleen is toegestaan in verband met de wettelijke eisen in het kader van dierenwelzijn, zonder toename van het aantal dieren;
-het ontwerpbesluit voorziet niet in eisen ten aanzien van de algemene brandveiligheid bij het bedrijf en ontbreekt een brandrisico-analyse bij de aanvraag;
het verlenen van een vergunning voor onbepaalde tijd is niet verenigbaar met de plichten die voortvloeien uit artikel 6 van de Habitatrichtlijn over het voorkomen van een nadelige invloed van de activiteit op kwetsbare natuur;
Animal Rights verzoekt het college van B&W van de gemeente Echt-Susteren om voor de locatie op de Bos en Broek 2 het ontwerpbesluit te herzien en de omgevingsvergunning niet te verlenen en voor Kerkstraat 10 de verleende omgevingsvergunning alsnog in te trekken.
PAS
De onderliggende natuurvergunning voor Kerkstraat 10 is verleend op 1 september 2016. De toename van de ammoniakemissie die de voorgenomen verandering veroorzaakt, leidde volgens deze natuurvergunning tot een toename van de stikstofdepositie, waarvoor ontwikkelingsruimte is toegekend op basis van de ‘passende beoordeling’ die is gemaakt ten behoeve van het Programma Aanpak Stikstof (PAS). Blijkens vaste jurisprudentie voldoet deze passende beoordeling niet aan de eisen uit de Habitatrichtlijn.
Natuurvergunning
Op 22 december 2021 vragen Animal Rights en Mob dan ook om de oude natuurvergunning van 1 september 2016 in te trekken. De Habitatrichtlijn bepaalt dat lidstaten passende maatregelen treffen om ervoor te zorgen dat de kwaliteit van de natuurlijke habitats en de habitats van soorten in de speciale beschermingszones niet verslechtert. Het college heeft vervolgens beoordelingsruimte bij de keuze van de maatregelen die passend zijn. Als intrekking of wijziging van de natuurvergunning echter de enige passende maatregel is, moet de vergunning worden ingetrokken.
Door de toename van stikstofdepositie, welke de vergunning mogelijk maakt, is er (in ieder geval) ten aanzien van de Natura 2000-gebieden Roerdal en Meinweg sprake van een (dreigende) verslechtering of verstoring met significante gevolgen voor de natuurwaarden.
De alternatieve passende maatregelen waar het college in haar afwijzing naar verwijst, leiden niet tot de noodzakelijke daling van stikstofdepositie binnen een afzienbare termijn. Het is daarom noodzakelijk de door Animal Rights en Mob gevraagde maatregel als aanvullende passende maatregel uit te voeren: de natuurvergunning moet worden ingetrokken. De conclusie is daarom dat het college het verzoek tot intrekken van de natuurvergunning ten onrechte heeft afgewezen.
Op 14 mei 2023 verzocht Animal Rights de Nederlandse voedsel- en warenautoriteit (NVWA) om handhavend op te treden tegen een schapenhouder uit Kruisland, omdat zijn kudde schapen tussen december 2021 en februari 2022 ten minste vijftien keer is aangevallen door wolven. Op 15 september 2023 wees de NVWA het verzoek af. Animal Rights is het daar niet mee eens en diende op 27 oktober 2023 bezwaar in.
Dieren die niet in gebouwen gehouden worden, moeten zo nodig voorzover mogelijk beschermd worden tegen slechte weersomstandigheden, roofdieren en gezondheidsrisico’s (Punt 12 van de Richtlijn 98/58/EG VAN DE RAAD van 20 juli 1998 inzake de bescherming van voor landbouwdoeleinden gehouden dieren). Artikel 1.6., derde lid, van het Besluit houders van dieren (Bhd): “Een dier wordt, indien het niet in een gebouw wordt gehouden, bescherming geboden tegen slechte weersomstandigheden, gezondheidsrisico’s en zo nodig roofdieren.”
In december 2021 wordt de kudde schapen van de schapenhouder voor het eerst aangevallen door een wolf. Hiermee staat vast dat het nodig is dat de schapenhouder zijn schapen beschermt tegen de wolf.
Schapen kunnen op verschillende manieren beschermd worden tegen roofdieren zoals de wolf, bijvoorbeeld door hen achter een wolfwerend raster te zetten of in de nacht op te hokken. Dat deze (en andere) middelen effectief en uitvoerbaar zijn, wordt onder meer bevestigd door BIJ12, hét samenwerkingsverband van provincies, dat op 28 april 2020 de welbekende “Faunaschade Preventiekit, Module Wolven” publiceert. Hiermee staat vast dat het voor een schapenhouder in Nederland mogelijk is om schapen tegen wolven te beschermen.
Er is dus geen legitieme reden om schapen niet te beschermen tegen aanvallen door de wolf. Toch is dit precies wat de schapenhouder doet, door zijn kudde schapen buiten te houden achter niet meer dan:
Aanval 1 t/m 13: twee stroomdraden;
Aanval 14: één stroomdraad;
Aanval 15: twee stroomdraden.
Animal Rights concludeert hieruit dat de schapenhouder vijftien aanvallen op zijn percelen heeft laten gebeuren zonder verandering aan te brengen in de afrastering. Had de schapenhouder de afrastering wel verbeterd, bijvoorbeeld door deze wolfwerend te maken en te houden, dan had hij de aanvallen kunnen voorkomen.
Het beeldmateriaal en de taxatierapporten van BIJ12 maakt aan elke leek duidelijk dat een wolf eenvoudig bij de schapen van de schapenhouder kan komen. Ook BIJ12 geeft duidelijk aan dat het gebruik van een of twee stroomdraden onvoldoende is om een perceel wolfwerend te maken. De schapenhouder voldoet hiermee dus niet aan zijn beschermingsplicht.
De schapenhouder handelt daardoor willens en wetens in strijd met artikel 1.6, derde lid, van het Bhd en punt 12 van de Richtlijn 98/58/EG. De NVWA handelt vervolgens in strijd met haar beginselplicht tot handhaving door te weigeren handhavend op te treden. Het is om die reden dat Animal Rights bezwaar maakt tegen haar besluit om de schapenhouder niet verantwoordelijk te houden voor de geconstateerde overtredingen en deze overtredingen te laten voortduren.
De NVWA vat haar standpunt ten aanzien van het handhavingsverzoek als volgt samen: “Op dit moment acht de NVWA veehouders die nog geen wolfwerende beschermingsmaatregelen genomen hebben niet in overtreding van artikel 1.6, derde lid, van het Bhd. Derhalve is handhaving nog niet aan de orde.” Dit standpunt is niet houdbaar.
De NVWA beaamt dat houders van dieren in gebieden waar wolven voorkomen, verantwoordelijk zijn voor het beschermen van hun dieren die in de wei lopen tegen aanvallen van wolven, maar stelt vervolgens dat de Wouwse Plantage zich bevindt buiten het door Gedeputeerde Staten van Noord-Brabant aangewezen leefgebied van de gevestigde wolf GW1625m (de Grote Heide wolf) en verwijst naar de Subsidieregeling natuur Noord-Brabant waarin wordt beschreven dat het risico op schade door een gevestigde wolf aannemelijk en voorzienbaar is. Wartaal! Het gaat er namelijk niet om of de schapenhouder aanspraak kan maken op een tegemoetkoming, maar of de schapenhouder op grond van artikel 1.6, derde lid, van het Bhd een plicht had om zijn schapen tegen de wolf te beschermen.
Het doet er ook niet toe dat er sindsdien geen wolvenaanvallen in de Wouwse Plantage meer bekend zijn. Wat er wel toe doet, en waarop het handhavingsverzoek zich richt, zijn de vijftien aanvallen waarbij de schapenhouder zijn schapen niet beschermd heeft tegen de op dat moment in het gebied voorkomende wolven. Overigens komen er heden nog steeds wolven in het gebied voor (er is zelfs een wolf – Emma – in het gebied gevestigd) 1 zodat het nog steeds nodig is om beschermingsmaatregelen te nemen.
Verder schrijft de NVWA nog dat ze zich aansluit bij het beleid van de provincies om op dit moment nog tegemoetkomingen uit te keren bij wolvenschade, ook als er geen beschermingsmaatregelen zijn genomen. Animal Rights stelt dat dit niet mogelijk is, omdat de NVWA een wettelijke plicht heeft om handhavend op te treden en het beleid van de provincie om geld uit te keren heeft daar niets mee te maken.
Animal Rights verwijst in haar bezwaar ook naar de recente uitspraak van de voorzieningenrechter in Den Haag (ECLI:NL:CBB:2023:285). De voorzieningenrechter heeft de door de schapenhouder getroffen beschermingsmaatregelen beoordeeld en in dat geval voldoende geacht (al is Animal Rights het daarmee niet eens). Dit is een heel andere interpretatie van de uitspraak dan de NVWA / de minister aan lijkt te houden, namelijk dat een veehouder in geen geval in overtreding is en handhaving daarom niet aan de orde is. Volgens Animal Rights houdt het oordeel van de voorzieningenrechter in dat wanneer er geen wolfwerende beschermingsmaatregelen worden getroffen, een schapenhouder niet heeft gedaan wat van hem verwacht kan worden. Er is dan sprake van een overtreding van artikel 1.6, derde lid, van het Bhd waartegen handhavend kan worden opgetreden.
Ook mr. drs. Bart Arentz trekt deze conclusie in zijn noot bij de bovengenoemde uitspraak: “De Minister van LNV – het bevoegd gezag in het kader van de Wet dieren – had het handhavingsverzoek in kwestie afgewezen en wel op vrij algemene en principiële gronden: tijdens de transitiefase die Nederland doormaakt acht de Minister nog geen wettelijke verplichting tot bescherming tegen de wolf aanwezig. De voorzieningenrechter wijst het verzoek wel af, maar volgt – zo lijkt het – de Minister niet in dit verstrekkende betoog. Omdat de schapenhouder een wolfwerend raster had geplaatst had de schapenhouder gedaan wat onder de huidige omstandigheden van hem verwacht kan worden om aanvallen op zijn schapen te voorkomen. (…) “Niets doen” lijkt geen optie meer. En volgens de schapenhouder zijn er nog veel collega’s die precies dat doen….”
Ook hoogleraar Natuurbeschermingsrecht Arie Trouwborst Lijkt die mening te zijn toegedaan, zo blijkt uit de uitzending van EenVandaag op 30 november 2023. 2“Deze uitspraak maakt duidelijk dat je van geval tot geval moet bekijken wat verwacht kan worden van een veehouder”, zegt de hoogleraar. “Het is nu duidelijk dat in wolvengebied op z’n minst een serieuze poging gedaan moet worden om je dieren tegen wolven te beschermen.” “Je kunt niet meer zeggen wat een aantal boeren in Drenthe nog wel doen, namelijk: ‘Ik doe helemaal niks'”, voegt Trouwborst daaraan toe. “De kans is dan namelijk groot dat je voor het gerecht wordt gesleept door een stichting als Animal Rights.”
Toch is “niets doen” precies waar de NVWA de onderhavige schapenhouder mee laat wegkomen. De schapenhouder heeft zijn afrastering van slechts een of twee stroomdraden gedurende maar liefst vijftien aanvallen niet verbeterd en heeft dus niets gedaan om (verdere) aanvallen op zijn schapen te voorkomen, ondanks de bekendheid met de aanwezigheid van wolven in zijn gebied. De NVWA kan in dit geval niet de conclusie trekken dat de schapenhouder geen beschermingsplicht had of zijn beschermingsplicht is nagekomen. Vandaar dat Animal Rights handhaving eist.
