Op woensdag 29 november vond in Utrecht de Statencommissie Ruimte, Groen, Water en Wonen plaats. De provincie heeft plannen om het natuurbeleid in Utrecht opnieuw in te richten en wil zich focussen op een harmonieuzer samenleven met de natuur. Dit houdt onder andere in dat er meer gaat worden op preventieve maatregelen wanneer het aankomt op natuurbeheer, en minder op afschot.
Campagnecoördinator Aysis Plet was aanwezig en gaf een korte presentatie. “Het is ontzettend belangrijk om de plannen voor het nieuwe beleid een duw in de goede richting te geven. Deze kunnen een aanzienlijk verschil maken voor de arme dieren die nu genadeloos worden afgeknald”.
Belanghebbende partijen waren uitgenodigd om voorafgaand aan het debat in te spreken over het geplande nieuwe beleid. Onder deze belanghebbenden waren de WBE’s als uitvoerders van de jacht, maar ook Animal Rights, Fauna4Life en de Dierencoalitie waren aanwezig om in te spreken.
Preventieve maatregelen
Binnen het huidige beleid wordt er regelmatig zonder pardon onmiddellijk gegrepen naar het geweer wanneer het gaat om ‘natuurbeheer’ of ‘schadebestrijding’, oftewel: ordinaire jacht. Escalatieladders met preventieve maatregelen worden te weinig en soms helemaal niet nageleefd.
Ondertussen is het zo dat de provincie het aan de FBE’s of WBE’s overlaat om te controleren of er voldoende preventieve maatregelen zijn ingezet. Organisaties met overduidelijke belangenverstrengelingen binnen dit proces.
Effect afschot
De WBE’s beweren bij hoog en laag dat het doden van weerloze dieren een positief effect heeft op de balans in de natuur en schetsen een fictief beeld van hoe de jacht er in de praktijk aan toe gaat.
Cijfers laten echter zien dat afschot niet werkt. Zo worden er al jarenlang steeds meer ganzen worden afgeschoten, maar stijgt de populatie toch elk jaar met 4%. Veel diersoorten, zoals bijvoorbeeld wilde zwijnen, krijgen bovendien meer jongen wanneer de overlevingskans afneemt. Bij vossen worden de leegstaande territoria van afgeschoten dieren al snel ingenomen door andere individuen.
De Praktijk
De jachtlobby schetst een vertekend beeld van de jacht. De Hunt Saboteurs van Animal Rights zijn om deze reden regelmatig in het veld aanwezig om jachtpartijen te verstoren, vast te leggen en dieren van een zekere dood proberen te redden. Door op deze manier actie te voeren heeft Animal Rights al talloze keren op beeld vastgelegd wat voor leed er achter de jacht schuilgaat.
Campagnecoördinator Aysis Plet: “Door de kennis die wordt opgedaan in het veld kan Animal Rights de praktijk van een andere kant belichten en hiermee een sterkere stem zijn voor de dieren wanneer er een mogelijkheid is om deel te nemen aan beleidsdiscussies.”
“Door de kennis die wordt opgedaan in het veld kan Animal Rights de praktijk van een andere kant belichten en hiermee een sterkere stem zijn voor de dieren wanneer er een mogelijkheid is in te spreken over beleidsvoering.”
Campagnecoördinator Aysis Plet
Crowdfunding ‘Kennis is Kracht’
Kennis delen kan echt het verschil maken voor de dieren. In 2024 willen we nog meer middelen gaan benutten om zo nóg meer mensen te bereiken. We hebben 20.000 euro nodig voor de campagne ‘Kennis is kracht’. Help jij ook mee?
Ontheffingen
Wanneer er ontheffingen worden aangevraagd voor afschot, zijn deze vaak onvoldoende onderbouwd en worden de gronden en noodzaak slecht gecontroleerd. Er wordt regelmatig ‘geshopt’ uit onderzoeken, of er worden twijfelachtige gegevens aangeleverd voor het verkrijgen van een ontheffing.
De FBE’s, WBE’s en de Jagersvereniging houden vol dat hun eigen tellingen en cijfers de juiste zijn en dringen erop aan dat deze meegenomen worden in het beleid. Maar wanneer er zoals afgelopen woensdag publiekelijk onwaarheden worden verkondigd vanuit de WBE zoals dat ‘de hazenpopulatie gestegen is met 40%, wordt het heel duidelijk waarom men er goed aan doet om de uitspraken van de WBE’s met een korreltje zout te nemen. De haas staat namelijk – net als het konijn – sinds 2020 op de rode lijst zoogdieren. Tussen 1950-2020 is de hazenpopulatie met ongeveer 60-70% afgenomen.
Animal Rights werkt samen met organisaties zoals Fauna4Life en vecht deze ontheffingen aan in de rechtbank. Hier worden geregeld successen mee geboekt, bijvoorbeeld voor de zwijnen in Gelderland. De verwachting is dan ook dat bij het wijzigen van het huidige ontheffingssysteem en de daarmee gepaarde kosten van voorbereiding, onderzoek, toezicht, handhaving en rechtszaken veel financiële middelen zullen vrijkomen.
“Er kan geen sprake zijn van overpopulatie van in het wild levende dieren, als meer dan de helft van dit land ruimte is voor dieren die bestemd zijn voor de slacht.”
Campagnecoördinator Aysis Plet
De oplossing
Volgens Animal Rights moet er meer ruimte voor de natuur vrijgemaakt worden zodat deze zichzelf optimaal kan reguleren en er meer balans komt. Dit betekent ook het afschalen van intensieve veehouderij. Aysis Plet: “Er kan geen sprake zijn van overpopulatie van in het wild levende dieren, als meer dan de helft van dit land ruimte is voor dieren die bestemd zijn voor de slacht.” Ook moet er geaccepteerd worden dat er gewassenschade zal zijn en moet deze voldoende uitgekeerd worden. Daarnaast moet er meer budget en mankracht naar duurzame, effectieve en vooral ethische oplossingen die onze relatie met de natuur op een positieve manier beïnvloeden.
Voorlopig is Animal Rights tevreden met de stappen die de provincie Utrecht wil maken richting een harmonieuze samenleving met de natuur. Animal Rights zal zich altijd inzetten voor een beleid wat de intrinsieke waarde erkent van elk levend individu en hiermee erkennen dat in het wild levende dieren ook recht hebben op een (waardig) bestaan.
Slecht nieuws voor de herten die vastzitten in hertenkampen, want het hobbymatig fokken en gevangen houden van deze diersoort gaat gewoon door. Demissionair minister Piet Adema is gezwicht voor kritiek vanuit verschillende hoeken, waaronder de VVD en de provincie Drenthe.
Campagnecoordinator Aysis Plet: “Het is ontzettend teleurstellend dat de minister het voor de zoveelste keer niet opneemt voor de dieren en zich vooral laat leiden door drogredenen. Dieren zijn hier niet voor ons vermaak.”
De minister van LNV zei in een debat in de Tweede Kamer dat hij zich kan voorstellen dat veel mensen het jammer vinden dat hertenkampen in de toekomst ophouden te bestaan, maar hij vindt dat het ‘dierenwelzijn voor moet gaan’. Er mag vanaf 1 januari 2024 niet meer worden gefokt met herten in hertenkampen en kinderboerderijen. Hertenkampen worden dus uitgefaseerd. De dieren komen niet op de zogenaamde positieflijst met dieren die als hobby- of huisdier gehouden mogen worden.1
De positieflijst is opgesteld op advies van een groep onafhankelijke wetenschappers. Zij hebben een groot aantal zoogdiersoorten die in Nederland gehouden worden beoordeeld op risicofactoren. Naast het dierenwelzijn is daarbij gekeken naar de risico’s op letsel bij mensen veroorzaakt door de dieren en hoe groot de kans is dat ze ziektes overbrengen.2
Er zijn zo’n 250 hertenkampen in ons land. Adema heeft laten weten dat dam- en edelherten in velden en bossen moeten kunnen leven, en niet in een beperkte ruimte achter een hek moeten worden gehouden. “Dat hoort niet bij deze dieren”, vindt hij.2
“Het besluit van de minister is een gigantische achteruitgang voor de dieren. Eigenlijk wordt er anno 2023 nog steeds gesteld dat dieren hier zijn voor ons vermaak”, aldus Aysis Plet.
Lees hier de drogredenen die wij [op een rijtje hebben gezet in dit artikel](https://www.animalrights.nl/hertenkampen-gaan-verdwijnen-en-dat-goed) dat wij eerder schreven over hertenkampen.
Vlaanderen is opnieuw een dierenwelzijnswet rijker: een besluit dat vanaf 2026 van kracht gaat, legt voorwaarden op waaraan de industrie moet voldoen. Animal Rights is niet onder de indruk. Gelijkaardige regels zijn in Nederland al sinds 2016 opgenomen in het besluit houders van dieren en daar heeft dat niet geleid tot een beter leven voor de kalkoenen.
Animal Rights: “Dit besluit bevat geen enkele bepaling die wezenlijk verschilt van hoe de kalkoenenindustrie momenteel werkt en dat is een groot probleem. De kalkoenenindustrie is rot en daar zal dit besluit niets aan veranderen.”
We analyseren hieronder de bepalingen van het besluit. 1
Gezondheidsproblemen
Kalkoenen zullen twee keer per dag gecontroleerd moeten worden, ’s morgens en ’s avonds;
Kalkoenen met een verminderd welzijn moeten worden gehuisvest in een ziekenboeg of onmiddellijk gedood worden;
Bij hogere sterfte dan normaal moet een dierenarts gecontacteerd worden;
Verenpikkers worden afgezonderd van de andere kalkoenen.
Deze bepalingen zullen weinig verschil maken. In een reactie op de beelden die Animal Rights maakte in 2022 beweerde de kalkoenenkweker al dat de kalkoenen in een ziekenboeg werden gehouden. Toch waren de dieren in erbarmelijke toestand. Verenpikken en kannibalisme komen veel voor in de kalkoenenindustrie, tot 10% van de dieren hebben er last van. Dit heeft enerzijds te maken met het feit dat de kalkoenen met duizenden op elkaar gehouden worden, hoewel ze in het wild in kleine groepjes leven. Maar de gedragsproblemen hebben vermoedelijk ook een genetische basis. Daar zal deze wetgeving dus weinig aan veranderen.
De bezettingsgraad wijzigt in de praktijk niet, dus ook de vatbaarheid voor infecties, zoals vogelgriep of blackhead zal niet veranderen. De sterfte in de kalkoenenhouderij is 5% voor kalkoenhennen en 8-12% voor hanen.
Voor konijnen zijn er al gelijkaardige regels van kracht voor konijnen, maar deze worden niet opgevolgd. Controles zijn er dan ook amper.
Snavelkappen niet verboden
Het besluit verbiedt snavelkappen niet. Voor de leeftijd van tien dagen wordt het puntje van de snavel van de kuikens met infrarood weggebrand,waardoor de snavelpunt afsterft, teneinde verenpikken tegen te gaan. De dieren hebben pijn en krijgen geen pijnstiller.
Verrijking
Het aanbieden van het voer mag niet tot overmatige concurrentie tussen de kalkoenen lijden;
Alle kalkoenen hebben toegang tot strooisel;
Er wordt verrijkingsmateriaal voorzien, zoals strobalen;
Kalkoenen tot vier weken moeten voorzien zijn van zitstokken, voor kalkoenen vanaf vier weken worden er platformen voorzien.
Ook hier zien we in andere industrieën, zoals de leghennen-, varkens- en konijnenindustrie dat vage verplichtingen voor het voorzien van verrijkingsmateriaal niets opleveren. De verrijking wordt niet aangeboden en als ze er is, is het materiaal zodanig oninteressant dat het eigenlijk niets uitmaakt voor de dieren.
Het verplichten van strooisel zorgt voor bijkomende hygiëneproblemen. Het strooisel moet slechts geruimd worden nadat de stal geruimd wordt. De mestkalkoenen verblijven ongeveer 3 maanden in de stal. Als het strooisel zo lang niet vervangen wordt, en vervangen is praktisch onmogelijk, is het vervuild door de uitwerpselen. Het vuile strooisel is bijtend en zorgt voor wondes op de fragiele kalkoenpoten.
Bezettingsgraad
De maximale bezettingsdichtheid voor kalkoenen vanaf de leeftijd van acht weken is voor hennen niet hoger dan 5 dieren per m2 en voor hanen niet hoger dan 3,5 dieren per m2. De bezettingsdichtheid bedraagt nooit meer dan 52 kg per m2 voor hennen en 56 kg per m2 voor hanen.
Kalkoenen zullen nog steeds met duizenden op elkaar in een stal zitten. De voorziene ruimte is in de verste verte niet voldoende. Dierenwelzijn raadt voor hobbykalkoenen minimaal 16 m² buitenruimte voor twee kalkoenen en een nachthok van 9 m². 2
Plofkalkoenen
De maximale groeisnelheid is gemiddeld niet hoger dan 100 gram per dag voor hennen en 135 gram per dag voor hanen.
Dit cijfers is nog steeds enorm hoog. Kwekers zullen nog steeds hetzelfde kalkoenenras gebruiken dat ze altijd gebruiken, namelijk de ‘Hybrid Converter”. Deze dieren hebben een genetische predispositie tot bepaalde problemen van spieren en skelet, omwille van de snelle groei. Kort door de bocht genomen, groeien de kalkoenen zo snel dat ze vanaf een bepaald gewicht gewoon door de poten zakken.
Vroegtijdig naar de slacht
De mestkalkoenen worden geslacht op een gewicht van 10 à 10,5 kg en de hanen op 15 à 16 kg. Op dat moment zijn ze nog maar 14-18 weken oud. Kalkoenen kunnen van nature een leeftijd van 12 jaar bereiken.
Niet verbeteren, maar afschaffen
Animal Rights is van mening dat deze regeltjes niets zullen veranderen aan de misstanden die we in 2022 hebben vastgelegd in kalkoenenstallen. Kalkoenen zullen nog steeds aan rap tempo worden vetgemest, met veel te veel op elkaar zitten in een vuile stal, nog steeds te lijden hebben onder gezondheidsproblemen en nog steeds vroegtijdig aan hun einde komen bij slachthuis Volys Star.
Animal Rights: “We verwachten in 2026 niets anders aan te treffen in de kalkoenstallen dan hoe het er nu aan toegaat. Deze regeltjes zullen deze gruwelijke industrie enkel onnodig rekken. De kalkoenenhouderij kan niet verbeterd worden, maar moet gewoon worden afgeschaft.”
Bekijk hier opnieuw de beelden van de kalkoenhouderij in 2022:
Everzwijnen zijn een inheemse diersoort, maar toch zijn ze hier verre van welkom. Met de regelmaat van de klok lezen we negatieve berichtgeving over deze dieren, die voornamelijk zijn gebaseerd op bangmakerij en onverdraagzaamheid.
Joffrey Legon, Animal Rights: “Everzwijnen worden niet geapprecieerd voor de prachtige inheemse fauna die ze zijn. Ze worden zwaar bejaagd met de meest afgrijselijke middelen terwijl ze hier gewoon thuishoren, daar verzet Animal Rights zich tegen.”
Everzwijnen leven in Vlaanderen voornamelijk in de Limburgse bossen, waar het evenwicht zwaar verstoord is door de aanwezigheid van mensen. De bossen zijn versnipperd, doorkruist met wegen, woonwijken en velden. Voor de wilde dieren blijft er nauwelijks nog iets over. Volgens Animal Rights moet wie in bosrijk gebied woont, er het volledige ecosysteem bijnemen, dus inclusief inheemse dieren zoals het everzwijn.
Het merendeel van de klachten gaat over schade en (vermeende) overlast. Het is echter belangrijk op te merken dat bijvoorbeeld het omwoelen van tuinen totaal geen rechtvaardiging is om deze dieren te doden. Zo’n reactie is enorm disproportioneel en toont een volledig gebrek aan verdraagzaamheid.
Everzwijnenvallen
De haat tegen het [everzwijn](https://www.animalrights.be/everzwijnen) is dusdanig groot, dat bijna alle middelen toegestaan zijn om de dieren te doden. Geen enkele diersoort wordt zo zwaar bejaagd als het everzwijn: de jacht is vrijwel het hele jaar door geopend op zowel beren, zeugen als biggen, zowel overdag als ‘s nachts en met vrijwel alle middelen. Niet enkel worden de dieren afgeschoten, ze worden ook gevangen in gruwelijke vallen en vervolgens afgeknald. De vallen zijn ontworpen om pas dicht te vallen wanneer een groot mogelijk deel van de groep zich al in de val bevindt. Zo kan er een maximaal aantal dieren gedood worden. Zelfs jagers zelf plaatsen vraagtekens bij het gebruik van de vallen. 1
“Everzwijnen worden zwaar bejaagd met de meest afgrijselijke middelen terwijl ze hier gewoon thuishoren, daar verzet Animal Rights zich tegen.”
Campagnecoördinator Joffrey Legon
Nu zal het ANB nog een nieuw soort val in gebruik gaan nemen, waarbij de everzwijnen onder een net gelokt worden dat vervolgens neervalt. Het net is dusdanig stevig dat de dieren zich er onmogelijk uit kunnen worstelen. De everzwijnen raken in paniek en proberen zich verwoed te bevrijden. Zo kunnen ze lange tijd vastzitten, aangezien jagers natuurlijk niet 24 uur per dag klaar staan om ter plaatse te komen. 2 In die tijd ondergaan de dieren gruwelijke angst, stress en lijden, wachtend op het moment waarop ze uiteindelijk worden geliquideerd door de jagers.
Crowdfunding ‘Kennis is kracht’
Alleen samen kunnen we opkomen voor dieren in gevangenschap en wilde dieren. Als we onze kennis delen over wat er mis is dan bundelen we onze krachten om er echt wat aan te doen! In 2024 willen we met de campagne ‘Kennis is kracht’ nog meer middelen gaan benutten om zo nóg meer mensen te bereiken. Help jij ook mee?
Duizenden everzwijnen afgemaakt
Sinds 2018 worden er vallen ingezet voor het vangen van everzwijnen, maar het gebruik ervan is pas sinds 2021 enorm toegenomen. In 2021 werden er 68 everzwijnen gevangen en gedood met vallen, in 2022 ging het om 23 individuen. Ook het totale afschot van everzwijnen met alle mogelijke middelen is schrikwekkend hoog. In 2020 werden er 2365 everzwijnen gedood, in 2021 3385 en in 2022 2562. 3
Joffrey Legon, Animal Rights: “Er is een heksenjacht op het everzwijn aan de gang en er wordt amper nagedacht over manieren waarop we met deze dieren kunnen samenleven.”
Demonstratie
Animal Rights heeft er genoeg van dat de meest verschrikkelijke middelen worden ingezet om everzwijnen te doden. Daarom komen we op 10 februari op straat in Genk om te protesteren tegen de everzwijnenjacht. Genk is namelijk een van de gemeenten waar everzwijnen het meeste bejaagd worden.
“Onze boodschap is dat we moeten leren samenleven met wilde dieren. Zij hebben evenveel recht op hun plaats in ons land als wij.”
Joffrey Legon
Legon: “Onze boodschap is dat we moeten leren samenleven met wilde dieren. Zij hebben evenveel recht op hun plaats in ons land als wij.”
Dieren zijn in deze maatschappij slechts een product. In de veehouderij worden ze gefokt, verhandeld, gebruikt en gedood voor menselijke doeleinden. Proefdieren worden gedwongen hun lichaam af te staan voor gruwelijke testen. En in het wild worden duizenden dieren onder het mom van faunabeheer of schadebestrijding doodgeschoten. Onderzoek door Animal Rights maakt dit dierenleed keer op keer zichtbaar.
In 2024 willen we meer dan een miljoen mensen informeren over verborgen dierenleed en motiveren om diervriendelijke keuzes te maken. Dit kunnen we alleen samen! Help jij ook mee?
IK HELP MEE
Verborgen dierenleed
Gruwelijk leven in de vee-industrie
Dieren die hun leven opgesloten in stallen doorbrengen eindigen doorgaans in het slachthuis. Sommige dieren sterven een vroegtijdige dood door ziekte en het gebrek aan individuele medische zorg. Maar ook uitvallende ventilatiesystemen, stalbranden, transportongelukken en stalverzakkingen zijn gruwelijke gebeurtenissen die kunnen plaatsvinden tijdens het korte bestaan van dieren in de vee-industrie. Zo waren er in 2023 in België en Nederland, tot nu toe, in totaal 119 stalbranden met 136.072 dieren die daarbij omkwamen.
Afschuwelijke experimenten
Proefdieren zitten opgesloten in laboratoria waar je als gewone burger niet of moeilijk binnenkomt. Ondanks de stijgende bezorgdheid over dierproeven blijkt uit recente cijfers dat het aantal dierproeven aan de KU Leuven voor het derde opeenvolgende jaar is toegenomen. Het is de enige universiteit in België die nog vreselijk ingrijpende experimenten op apen uitvoert. Tientallen aapjes met elektroden in hun schedel ingeplant zitten vast in de laboratoria van de universiteit. Op 28 augustus 2023 ontving Animal Rights documenten van Abolición Vivisección, een Spaanse dierenrechtenorganisatie. Uit deze documenten bleek dat de Nederlandse apenhandelaar Hartelust in 2022 makaken heeft geleverd aan het afschuwelijke dierproefcentrum Vivotecnia in Spanje. Twee jaar geleden onthulde een klokkenluider gruwelijke undercoverbeelden van dit commerciële dierproefcentrum. Hierop was te zien hoe medewerkers de dieren ruw bij de vacht vastgrepen, hard door elkaar schudden en zwaar mishandelden. Ondanks de unanieme goedkeuring van een motie in de Tweede Kamer vorig jaar om het aantal dierproeven op apen snel af te bouwen naar nul, krijgt apenhandelaar Hartelust nog steeds vrij spel. Dit is onbegrijpelijk.
Doorzeefd met hagel
Dieren die op de Rode Lijst staan, een lijst met soorten die dreigen te verdwijnen, worden voor het plezier doodgeschoten. Sinds 2014 staan de haas en het konijn op de Vlaamse Rode Lijst in België, terwijl de patrijs zelfs onder een nog hogere bedreigingsstatus valt. Maar in 2021 (dit zijn de meest recente beschikbare cijfers) werden er 46.690 hazen, 17.780 konijnen en 4.354 patrijzen met hagel doorzeefd in België, onvoorstelbaar! De afgelopen jaren kwamen we in Nederland veel jachtpartijen gericht op de gans tegen. Ook dit jaar weer, bijvoorbeeld in de Krimpenerwaard. Ganzen staan zelfs op nummer 1 in de lijst van de 10 meest gedode diersoorten. Gemiddeld worden ganzen twaalf jaar, bij een leven zonder risico’s kunnen ze ook gemakkelijk twintig jaar halen. Jacht is de belangrijkste doodsoorzaak. Ganzen zijn trouwe dieren. Ze zijn trouw aan hun partner, de plekken die ze bezoeken en ze gebruiken veel dezelfde slaap- en broedplaatsen. Het willekeurig afschieten van ganzen uit een groep zorgt voor stress, angst en verstoring van de harmonie binnen de groep.
Stalbrand
Apenhandelaar Hartelust blijkt makaken geleverd te hebben aan het afschuwelijke dierproefcentrum Vivotecnia
Een jager, in België, raapt doodgeschoten hazen op
Doodgeschoten ganzen in de Krimpenerwaard
Dode varkens worden opgehaald voor destructie na een transport ongeluk
De KU Leuven is de enige universiteit in België die nog vreselijk ingrijpende experimenten op apen uitvoert
Campagne: kennis is kracht!
Door onderzoek van Animal Rights hebben we de afgelopen jaren veel dierenleed zichtbaar gemaakt. We informeerden mensen door middel van informatieve artikelen en video’s. En dat is zinvol! Mensen delen bijvoorbeeld met ons dat ze niet weten dat dieren in de veehouderij op jonge leeftijd en na een akelig bestaan naar de slacht gaan. Met daarop de vraag “hoe kan ik helpen?”. Kennis delen kan echt het verschil maken voor de dieren. In 2024 willen we nog meer middelen gaan benutten om zo nóg meer mensen te bereiken. Want, kennis is kracht!
Crowdfunding
Alleen samen kunnen we opkomen voor dieren in gevangenschap en wilde dieren. Als we onze kennis delen over wat er mis is dan bundelen we onze krachten om er echt wat aan te doen! Daarom willen we komend jaar meer dan een miljoen mensen informeren over verborgen dierenleed en motiveren om diervriendelijke keuzes te maken.
We hebben 20.000 euro nodig voor de campagne ‘Kennis is kracht’. Hiermee kunnen we komend jaar onder andere:
Dierenleed onder de aandacht brengen op grote stations;
Gastlessen, lezingen en presentaties geven;
Actiepakketten met posters en flyers beschikbaar maken om zelf actief te worden;
Samen mensen voorzien van informatie door middel van artikelen met tips en weetjes.
