In de nacht van dinsdag 23 op woensdag 24 juli 2019 gaat er een alarm af op de telefoon van varkenshouder Peter van der Linden in Maarheze. Diezelfde nacht lieten zijn 2100 varkens op een verschrikkelijke manier het leven. Door een stroomstoring vielen de luchtwassers in zijn varkensstal uit, de lucht werd niet meer ververst en de varkens stikten in de ammoniakdampen die uit de roostervloeren omhoog walmden.
Helaas is dit niet de eerste keer dat dit gebeurt. Animal Rights analyseerde eerder al vergelijkbare staldrama’s in Haaren en Meddo.
Verklaringen van de varkenshouders in de pers
”We zijn er direct op afgegaan, maar toen we bij de bewuste stal kwamen, lagen er al veel varkens dood. Ik heb er ook veel zien doodgaan. Verschrikkelijk. Heel emotioneel is dat,” zegt Van der Linden tegen het AD. Tijd om varkens te redden door ze eventueel naar buiten te ‘jagen’ was er niet. ”Het ging zo vlug, daar was niks meer aan te doen.”1
“Vroeger waren er ventilatiekokers op het dak, maar die zijn er niet meer. Die hadden kunnen zorgen voor de toevoer van frisse lucht. Nu moeten de luchtwassers daarvoor zorgen. Als dan de stroom uitvalt, zit alles potdicht. Het werd er meer dan veertig graden. Daardoor zijn die varkens gestikt,” legt Van der Linden aan Omroep Brabant uit. 2
In januari 2020 vertelt hij in een interview aan het BD: “Toen ik in de stal kwam, zag ik dat de stroom uitgevallen was. Ik kreeg de stroom niet aangezet en toen de elektricien kwam was er eigenlijk al niets meer aan te doen […] Slechts een paar honderd jonge biggen hebben het drama overleefd.” 3
Aan het zicht onttrekken
Een van de prioriteiten van veehouders is om er voor te zorgen dat niemand de slachtoffers kan zien. Ook Van der Linden plaatst hekken met zwart zeil om zijn bedrijf om de stal aan het zicht te onttrekken. Zijn verklaring: “Er moet een hekwerk komen om het drama aan het zicht te onttrekken voor de langsrijdende mensen, want die schrikken zich rot.”
Over de hypocrisie achter deze handeling wordt niet gesproken. Gruwelen als deze gebeurtenis zijn immers logische gevolgen van de veehouderij en het eten van dieren. De consument mag hier niet mee geconfronteerd worden, zelfs al is dit de harde waarheid achter het stuk vlees op hun bord.
NVWA
De NVWA stelt een onderzoek in: ”We zullen in elk geval een bedrijfsbezoek verrichten.” Over verdere details wil de woordvoerder niks zeggen. ”De resultaten uit het onderzoek worden in eerste instantie gedeeld met de ondernemer en zijn niet per definitie openbaar.”
Het is absurd dat 2.100 levende, voelende individuen omkomen op een vreselijke manier, maar de resultaten van het onderzoek alleen worden gedeeld met degene die de dieren opsloot.
Openbaarheid van bestuur
Animal Rights vroeg de onderzoeksdocumenten op. Na bijna een jaar werd er via de Wet openbaarheid van bestuur (Wob) één ‘verificatie verslag’ verstrekt. Een opgemaakt proces-verbaal vermeld op de inventarisatielijst werd niet vrijgegeven. Meestal houdt dit in dat het proces-verbaal onderdeel uitmaakt van een strafzaak, dit blijkt ook hier het geval te zijn: “Eén document (nr.4) maakt deel uit van een strafdossier dat ter terechtzitting is aangebracht. Artikel 365, vijfde lid Sv bepaalt dat van aan de strafrechter voorgehouden documenten geen afschrift wordt verstrekt aan ieder ander dan de verdachte of zijn raadsman.” 4
De stallen worden gesloopt
Dierenmishandeling en proces-verbaal
Het door de NVWA opgestelde verslag is een ‘Welzijn meldingen, Dierenmishandeling, dierenverwaarlozing en algemene huisvestings- en verzorgingsnormen’. De zeer beknopte melding geeft als overtreding ‘Dierenmishandeling (art 2.1)’ aan en bij ‘Sanctionerende interventie’ wordt aangegeven er een proces-verbaal is opgemaakt. Het verslag eindigt met een opmerking van de ‘geïnspecteerde’: “uitval stroom door doorbranden gemeentestop”.
In januari 2020 zit de bewuste stal weer vol met varkens. Van der Linden zegt er niet aan te denken om te stoppen: “Ik heb nog steeds hobby aan mijn werk. Gelukkig heb ik ook enkele bedrijven in Duitsland. Daar ben ik drie, vier dagen per week en daar ben ik met andere dingen bezig, daar kan ik mijn gedachten verzetten.”
Veroordeling
Op 20 juli 2021 veroordeelt de politierechter van de rechtbank Oost-Brabant, zittingsplaats ’s-Hertogenbosch, een varkenshouder tot betaling van een geldboete van € 2.500,00 vanwege “een gedraging in strijd met het voorschrift, vastgesteld krachtens artikel 2.2., achtste lid, van de Wet dieren. Hij heeft ongeveer 2100 varkens de nodige verzorging onthouden, immers konden voornoemde varkens niet beschikken over voldoende verse lucht of zuurstof, waardoor deze varkens zijn komen te overlijden.”5
Een belangrijke conclusie is: “Het direct inschakelen van een noodaggregaat bij stroomuitval, ook een soort noodsysteem, had de sterfte van de varkens door verstikking kunnen voorkomen.”
De boete behelst €1,19 per gestorven varken, een beschamend lage taxatie voor een individu wat levend is verbrand. De varkensboer gaat tegen het vonnis in hoger beroep.
Vonnis in hoger beroep
Op 17 februari 2022 doet het Gerechtshof ’s-Hertogenbosch uitspraak in het hoger beroep tegen het vonnis in deze zaak.
Geen noodaggregaat
In de uitspraak lezen we onder meer de verklaring die op 2 augustus 2019 door de varkensboer is afgelegd, over wat er gebeurde nadat het alarm was afgegaan op zijn telefoon: “Mijn vrouw ging uit bed en heeft op de pc gekeken en zag de temperaturen in de vleesvarkensstal opliepen en dat het ontzettend warm werd. Wij zijn toen samen naar de stal gegaan. Ik heb toen zelf de stoppen, bovenste deel van de meterkast, met een meter nagekeken. Met deze stoppen was niets aan de hand. Ik heb toen direct mijn plaatselijke elektricien gebeld, hier uit het dorp. Ik heb hem ‘s-nachts nog kunnen bereiken. Na een paar keer bellen nam hij op en is hij gekomen.” Hier blijkt opnieuw, zoals we ook in andere, vergelijkbare zaken zien, dat de huidige veeboer niet in staat is om zelf de problemen op te lossen die komen kijken bij het runnen van een geautomatiseerde stal; ook niet in leven of dood situaties voor de dieren die hij of zij exploiteert.
“Mijn vrouw heeft, toen wij bij de stal kwamen, direct alle deuren open gezet. Dit was de deur in de voor- en achtergevel van de stal en alle afdelingsdeuren in de stal. De alarmmelding van de vleesvarkensstal komt alleen op mijn telefoon binnen. Volgens mij was dat omstreeks 23:30 uur dinsdagavond. Het noodsysteem bij stroomuitval is in eerste instantie het openzetten van alle deuren. Op deze situatie, de extreem hoge buitentemperaturen en juist op zo’n ongunstig moment stroomuitval, waren we niet voorbereid. We gingen er altijd vanuit dat dit, het openzetten van deuren en snel een elektricien erbij, voldoende was. Verder heb ik als noodsysteem een aggregaat aansluiting in de meterkast in de vleesvarkensstal. Ik heb zelf geen aggregaat, die moet ik huren.”
De varkensboer heeft dus een aansluiting voor een noodgenerator, maar zelf geen noodgenerator. Animal Rights vraagt zich af wat er ‘nood’ is aan een noodgenerator als je deze moet gaan huren wanneer de nood aan de man is?
Op de terechtzitting van 3 februari 2020 verklaart de varkensboer: ”Ik kan die noodaggregaat halen bij ons een dorp verder, in een schuur. Die schuur staat open. Ik kan daar de noodaggregaat ophalen. Het kost mij een half uur om deze op te halen.”
De verklaring van 2 augustus 2019 gaat verder: “Mijn elektricien heeft vastgesteld dat er een zogenaamde gemeentestop (hoofdzekering), die in een verzegeld kastje onder in de meterkast zit, kapot was. Deze is door de elektricien vervangen en toen was de stroomvoorziening weer hersteld.”
De term ‘gemeentestop’ is feitelijk onjuist. Dit is een zekering van de netwerkbeheerder.
“De financiële schade die is ontstaan door deze stroomuitval en verstikking van 2100 vleesvarkens schat ik op omstreeks € 400.000”, aldus de varkensboer.
Elektricien pas na een uur gebeld
Op 4 september 2019 wordt de elektricien verhoord. Hij werd “om 9 minuten over half 1 gebeld” en was ”om 8 minuten voor 1 (00:52)” aanwezig. Er is dus een uur verstreken tussen het afgaan van het alarm en het bellen van de elektricien, anderhalf uur tussen het alarm en de aankomst van de elektricien. Op de terechtzitting van 3 februari 2022, verklaart de varkensboer: ”De varkens waren al dood toen wij hem belden. Het zou kunnen dat wij hem een uur na de melding hebben gebeld.”
De elektricien verklaart: ”Ik miste een fase. Bij de bovenkant van de meterkast, de krachtgreep, heb ik 3 zekeringen gemeten, waarvan 1 van de drie het niet deed. Daarna beneden in de meterkast zag ik dat bij de linker zekering een rood knopje (lepeltje) uitstak, waaraan ik kon zien dat deze kapot was. Ik ben erkend installateur en heb de kap eraf gehaald en de kapotte zekering vervangen. Als erkend installateur mag ik dat. Ik zag aan kapotte zekering en de bedrading dat deze zwart waren, een soort corrosie door de ammoniak. Daarna ben ik de stal in geweest of de ventilatie weer opstartte en zag dat deze werkte.”
Wat zegt de wet?
Wet dieren: Artikel 2.2.8: Het is houders van dieren verboden aan deze dieren de nodige verzorging te onthouden.
Besluit houders van dieren: Artikel 1.7. Verzorgen van dieren Degene die een dier houdt, draagt er zorg voor dat een dier: g. voldoende verse lucht of zuurstof krijgt.
Artikel 2.5 Verlichting en ventilatie 5. Indien de gezondheid en het welzijn van een dier afhankelijk is van een kunstmatig ventilatiesysteem, is dat voorzien van een passend noodsysteem waarmee voldoende verse lucht kan worden aangevoerd om de gezondheid en het welzijn van het dier te waarborgen als het hoofdsysteem uitvalt. 6. Indien het ventilatiesysteem, bedoeld in het vijfde lid, uitvalt, treedt een alarmsysteem in werking, dat regelmatig wordt getest.
Oordeel
”Het hof stelt op basis van de inhoud van het dossier en het onderzoek ter terechtzitting vast dat in de nacht van 23 op 24 juli 2019 2100 varkens, die door de verdachte werden gehouden, als gevolg van een tekort aan verse lucht of zuurstof zijn gestikt en overleden. Hiermee staat vast dat de verdachte deze varkens de nodige zorg heeft onthouden.”
Verder stelt het hof vast dat de mogelijkheid om – in geval van het uitvallen van het hoofdsysteem – de staldeuren te kunnen openen en aldus verse lucht de stal in te brengen, niet aan te merken valt als een passend noodsysteem. Hetzelfde geldt voor de mogelijkheid om binnen een half uur een noodaggregaat op te kunnen halen of een elektricien te kunnen bellen. De tijd gemoeid met het ophalen van het aggregaat is te lang en de aanwezigheid van de elektricien binnen korte tijd was niet steeds gegarandeerd. Bij de elektricien was er namelijk geen sprake van een 24/7 werkende storingsdienst.
”Het hof is dan ook van oordeel dat de verdachte tekortgeschoten is in de op haar rustende zorgplicht om haar dieren van voldoende verse lucht te kunnen blijven voorzien als het hoofdsysteem zou uitvallen, ook tijdens de extreme weersomstandigheden waarvan sprake was.” Zeker daar het al enige dagen warm was en “gelet op het grote (levens)belang dat zijn varkens daarbij hadden.”
Op te leggen sanctie
Animal Rights is blij met de volgende erkenning van het hof: ”Deze gebeurtenis is in de eerste plaats tragisch voor de aanwezige dieren, die voor hun leven afhankelijk waren van het betreffende systeem en nu een pijnlijke en stressvolle dood gestorven zijn.”
Het hof vervolgt echter met de ”grote emotionele gevolgen” voor de veeboer, ”die zijn levenswerk voor zijn ogen heeft zien verdwijnen.” Verder weegt het hof mee dat er een ”financieel verlies van ongeveer € 400.000” is, terwijl het onzeker is of de verzekeraar deze schade al dan niet deels zal vergoeden. ”De bedrijfsactiviteiten van de verdachte zijn ten gevolge van dit feit geheel gestaakt.”
Het hof past artikel 9a van het Wetboek van Strafrecht toe en volstaat ”met een schuldigverklaring zonder oplegging van straf. Het opleggen van een geldboete zoals gevorderd dient naar het oordeel van het hof in dit geval geen redelijk doel.” Schuldig dus, maar geen straf.
Stallen gesloopt
Op 1 september 2021 houden Peter en Ellie van der Linden het voor gezien met hun varkens. Ze hebben geen opvolger en besluiten tot beëindiging van hun bedrijf. Ze maken gebruik van een opkoopregeling door het Rijk en op het terrein moeten woningen komen in het kader van ‘ruimte voor ruimte’. De stallen zijn inmiddels gesloopt en de grond staat in maart 2023 te koop voor € 467.500 vrij op naam. 6
De varkens zijn echter niet van Peter verlost, want zijn bedrijven in Oost-Duitsland blijft hij aanhouden. 7
Eind januari 2023 kreeg Animal Rights het bijzondere verzoek te helpen met het vangen van een schaap dat negen jaar geleden met een soortgenoot was ontsnapt. Alhoewel het vangen van dieren niet tot een van onze activiteiten behoort, konden we het niet over ons hart verkrijgen om de oproep te negeren. Zeker niet toen bleek dat het schaap – inmiddels omgedoopt tot Sylvia – ongeveer een jaar eenzaam rondzwierf sinds het vermoedelijke overlijden van haar maatje, ergens in de winter van 2021.
Animal Rights sprak op locatie af met Johan Hoogendoorn die tijdens een wandeling met zijn honden in 2016 voor het eerst de schapen spotte. Buurtbewoners vertelden dat ze al sinds 2014 rondzwierven. Hij besloot het onafscheidelijke duo in de gaten te houden en voerde ze af en toe bij. Door de jaren heen benaderde Johan verschillende organisaties met het verzoek ze te vangen en in veiligheid te brengen. Helaas lukte dat niet, overleed het maatje van Sylvia meer dan een jaar geleden en zwierf Sylvia in haar eentje rond. Johan ving toen zelfs geluiden op over het inschakelen van een jager om dit ‘probleem’ op te lossen. Johan volhardde en besloot nogmaals contact op te nemen met een organisatie en benaderde Animal Rights.
Lijdend dier
We zien dieren graag in vrijheid leven waar ze uiting kunnen geven aan hun natuurlijke gedrag, maar het eenzame verwilderde Drentse Heideschaap lijdt. Animal Rights campagnemedewerker Roel Binnendijk: “Deze schapensoort is mede gefokt op de groei van wol. Zonder inmenging van de mens wordt de vacht almaar groter. Dit leidt niet alleen tot vervilting – dat voor pijnlijke afknelling van de huid zorgt, maar het vergroot ook de kans op parasieten. Daarnaast kan de enorme warme vacht tijdens een hittegolf fataal worden.” Schapen zijn kuddedieren en zoeken de veiligheid van de groep op. Een enkel kuddedier zal daarom altijd gestrest zijn en zich eenzaam voelen.
Enorme uitdaging
Het riante leefgebied van Sylvia in Noord-Brabant, zo’n honderd hectare dicht bij de Belgische grens, creëerde een enorme uitdaging voor ons. Hoe vang je een schaap dat zo alert is dat ze al op 200 meter afstand op de vlucht slaat? Schaapherder Bart van Ekkendonk had eerder al een poging ondernomen om het destijdse duo te vangen en was nog steeds bereid om te assisteren met het vangen van de overgebleven Sylvia. Hij raadde ons aan om de vaste schuilplekken en looproutes in kaart te brengen. Met behulp van een drone lukte het ons en maakten we vervolgens met Bart een plan. Door de mensen op de juiste plek te positioneren zou het mogelijk zijn om Sylvia via een schuilplek in een fuik te drijven. Uitgezette afrasteringshekken zouden haar in het nieuw geplaatste hekwerk moeten bewegen.
“Deze schapensoort is mede gefokt op de groei van wol. Zonder inmenging van de mens wordt de vacht almaar groter. Dit leidt niet alleen tot vervilting – dat voor pijnlijke afknelling van de huid zorgt, maar het vergroot ook de kans op parasieten. Daarnaast kan de enorme warme vacht tijdens een hittegolf fataal worden.”
Campagnemedewerker Roel Binnendijk
Vangen
Op zondag 12 maart zijn we met zeventien personen bij elkaar gekomen. We positioneerden onszelf in kleine groepjes rondom Sylvia, hielden contact via walkietalkies en probeerden ons plan uit te voeren. Maar Sylvia schrok van een omstander en sloeg op de vlucht, nog voordat we konden beginnen. Tijdens de uren die volgden verloren we haar zelfs geruime tijd uit het oog. Plotseling dook ze weer op en konden we haar – verrassend genoeg precies volgens plan – langs de schuilplek in de fuik drijven. Ze liep rechtstreeks in onze ‘val’, die haar redding bleek.
Schaapherder Bart wist haar kundig en met zo min mogelijk stress in een trailer te begeleiden. Een lange rit naar haar permanente opvang direct na de langdurige vangactie zou Sylvia mogelijk te veel zijn, dus besloten we dat ze eerst op een nabijgelegen opvanglocatie met soortgenoten tot rust mocht komen. Aanvankelijk wilde Sylvia op de tijdelijke opvang niet eten en vond ze geen aansluiting bij soortgenoten, doordat ze van haar enorme vacht terugdeinsden. Er werd besloten om haar toch maar vroegtijdig te scheren, ook al zou dat in zo’n vroeg stadium extra stressvol voor haar zijn. Op kundige en rustige wijze werd ze ontdaan van haar vacht. En onder dat bizarre volume wol kwam gelukkig, maar verrassend genoeg weinig letsel tevoorschijn.
Liefdevolle opvang
Na enige tijd was het zo ver, Sylvia zou haar laatste rit maken naar haar permanente verblijf. Stichting Akka’s Ganzenparadijs bracht haar in maart naar een van haar locaties waar meerdere dieren met een bijzonder verleden mogen verblijven. Ze mag nu in een veilige omgeving van acht hectare vertoeven waar ze alle zorg, liefde en aandacht krijgt zie ze verdient. Ze is onder soortgenoten en trekt graag op met enkele andere Drentse Heideschapen.
Midden juli, bijna een half jaar na onze eerste kennismaking, zochten we Sylvia in haar nieuwe thuis op. Ze naderde ons op enkele meters afstand. Nog steeds enigszins alert. De eigenaresse van de opvang vertelde ons dat Sylvia soms uit haar hand durft te eten. Twee weken later berichtte ze ons nog trots dat Sylvia het voor het eerst had toegelaten om geaaid te worden.
Elk dier is een individu met recht op leven en welzijn
In ons werk spreken we helaas vrijwel altijd over duizenden, zelfs over miljoenen dieren. Duizelingwekkende aantallen dieren. Dieren die een beter lot verdienen dan dat ze nu krijgen in ons land. Voor ons is het soms zwaar, en kan het zelfs frustrerend zijn om niet direct het verschil te kunnen maken. Maar voor Sylvia hebben we het verschil gemaakt. We hebben haar niet alleen van de jagerskogel gered, maar ook een dierwaardig bestaan gegeven.
Help Sylvia
Sylvia hadden we niet kunnen redden zonder opvangplek. We zijn Akka’s Ganzenparadijs erg dankbaar dat zij Sylvia een mooi thuis heeft gegeven. Zo’n opvang kost wel geld. Zo zijn er in het begin dierenartskosten gemaakt van 210 euro en zijn er maandelijks twee zakken muesli, vier balen hooi en vier balen vlas stal nodig á 100 euro. We zouden graag een mooie cheque meegeven aan Akka’s Ganzenparadijs voor de zorgkosten van Sylvia. Help je mee dit mogelijk te maken voor Sylvia? Gebruik de betaallink of maak jouw donatie zelf over:
IBAN: NL 29 TRIO 0786 9390 79 / BE 51 5230 8073 1862 Onder vermelding van: Sylvia
De eerste keer dat Animal Rights Sylvia in haar leefgebied zag
Een gedeelte van de vrijwilligers die klaarstaan om Sylvia te vangen
Precies volgens plan belandde ze uiteindelijk in de afrastering
Schaapsherder Bart laadde Sylvia kundig in zijn trailer
Voor het eerst sinds 9 jaar aangeraakt door een mens
In de enorme vacht was een hoop te ontdekken, waaronder een stuk prikkeldraad
Het stuk prikkeldraad verwijderd uit haar vacht
Vlak na het scheren in haar tijdelijke opvang
Sylvia in haar nieuwe leefomgeving die valt onder Akka’s Ganzenparadijs
Sylvia zoekt het gezelschap op van andere Drentse heideschapen
Op bovenstaande satellietbeelden is te zien dat het duo onafscheidelijk was
Hartelust BV is sinds 1974 gevestigd op een klein industrieterrein aan de Kapelmeesterlaan in Tilburg en handelt wereldwijd in apen. Eigenaar Roberto heeft een vergunning om 1080 apen tegelijkertijd te houden in de loods in Tilburg. De apen worden verhandeld en verkocht als proefdier aan universiteiten, commerciële proefdiercentra en farmaceutische bedrijven. Veel van de apen worden uiteindelijk ingezet voor giftigheidstesten. Deze proeven kunnen gepaard gaan met immens veel pijn en leiden in veel gevallen tot braken, toevallen, gewichtsverlies, inwendige bloedingen, orgaan falen of de dood.
TBC-schandaal 2023
Op 9 februari 2024 wordt dierenrechtenorganisatie Animal Rights getipt door haar Spaanse collega’s van Abolición Vivisección over een tuberculose uitbraak onder makaken in het Catalaanse dierproevencentrum Anapath Research. De makaken waren afkomstig uit Vietnam en in 2023 naar de EU geïmporteerd door Hartelust en vervolgens opnieuw verkocht aan verschillende laboratoria in Europa.
Roberto Hartelust nam het bedrijf in 1974 over van zijn vader: hij werkte ooit voor KLM en verzorgde apentransporten van India naar Amerika. Volgens Hartelust moet je “een groot dierenliefhebber” zijn om dit te doen. Inmiddels werken ook zijn zoons in het bedrijf.
Handel Hartelust
Hartelust verhandelt apen over de hele wereld. In één van zijn spaarzame interviews bevestigt Hartelust dat hij sinds 1992 apen afneemt uit China; daar heeft hij ook vijf man in dienst. Het gaat vooral om rhesus-apen en in mindere mate Java-apen. Uit documentatie komt o.a. naar voren dat Hartelust ook apen uit Afrika, Thailand, Vietnam en Mauritius koopt.
De apen worden in bijvoorbeeld Zuidoost Azië op transport gezet en komen aan op luchtvaartcentra zoals Parijs of Frankfurt. De dieren zijn hierdoor al snel een dag onderweg in kleine houten kratten met wat stro, voedsel en drinken. Medewerkers van Hartelust halen de apen vervolgens op en vervoeren de dieren naar de loods in Tilburg. Daar worden de apen nog eens 12 weken in quarantaine gehouden. De apen worden, tussen de intercontinentale vluchten van soms meer dan 13 uur, maandenlang gehouden in badkamerachtige ruimtes op zaagsel. Volgens Hartelust worden er ongeveer duizend apen in de loods gehouden: “En die komen en gaan, het hele jaar door.”
Zuidoost-Azië en wildvangst
Hartelust beweert hierbij uiteraard dat er geen sprake is van wildvangst maar controle hierop vindt nauwelijks plaats. Zo wijzigde in 2022 de Wetenschappelijke Autoriteit CITES binnen 48 uur een negatief advies in een positief advies zonder enige verdere toelichting.
Daarnaast werd in een rapport van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen opgeroepen om alleen apen af te nemen van het BPRC, niet van Hartelust. Het KNAW licht toe: “De typering en microbiologische status van deze dieren is goed bekend en zekerheid bestaat dat de dieren niet via wildvang verkregen zijn. Er dienen overtuigende argumenten te bestaan om van levering door BPRC af te wijken.” 1 Met andere woorden, het KNAW acht het oncontroleerbaar dat de apen van Hartelust, of de ouders van de door hen verhandelde apen, uit het wild komen.
Dit is niet het enige feit dat wijst op mogelijke wildvang. Al jaren melden officiële bronnen het bestaan van een netwerk van illegale apenhandel tussen Cambodja en Vietnam. Zo werden er in 2019 nog 2735 Java-apen in beslag genomen door de Chinese overheid. De dieren waren uit Vietnam gesmokkeld en bestemd voor proefdiercentra. 23 Ook zijn er in november 2022 aanklachten ingediend tegen acht mensen in Cambodja, waaronder twee ambtenaren van het Cambodjaanse Landbouwministerie. Ze worden beschuldigd van samenzwering om in het wild gevangen apen te verhandelen en naar de VS te exporteren met vervalste documenten waarin staat dat de apen in gevangenschap zijn gefokt. 4
De apenhandel is hiermee, naast een extreem dieronvriendelijke handel, ook nog eens een bijzonder schimmige handel.
Sinds 2022 classificeert de IUCN op haar rode lijst de Macaca Fascicularis of java-aap als een bedreigde diersoort. In haar argumentatie haalt ze daarbij aan dat: “The demand for non-human primates in research is threatening the species. The research industry needs to become more accountable for the effects of their actions on wild non-human primate populations.”
Minimale controle bedrijf NVWA
De inspectiedienst NVWA controleert in principe 1 of 2 keer per jaar (waarvan de meeste inspecties worden aangekondigd) de loods in Tilburg. 5 Hieruit bleek bijvoorbeeld in het verleden dat de afmetingen van de compartimenten niet altijd voldoen aan de huisvestingseisen. .
Hoewel deze reguliere controles al minimaal zijn en veelal worden aangekondigd, kwam Animal Rights er ook nog eens achter dat er vanaf begin 2021 minimaal anderhalf jaar geen inspecties hebben plaatsgevonden. In augustus 2022 vroegen wij namelijk de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) om openbaarmaking van alle uitgevoerde inspecties en andersoortige controles en bezoeken bij de Tilburgse apenhandelaar Hartelust vanaf 1 februari 2021. Hier waren geen documenten over beschikbaar omdat deze niet hadden plaatsgevonden. 6 Bovendien is Animal Rights kritisch over het feit dat er geen onaangekondigde inspecties plaatsvinden.
Afname Europa
In Europa worden jaarlijks tussen de 6000 en 10.000 apen gebruikt in dierproeven. Een groot deel van deze apen zijn afkomstig uit de Tilburgse apenloods en zijn met name farmaceuten, volgens Hartelust. 7 Hartelust zegt het volgende over de afnemers van de proefapen: ““Grote farmaceuten. Vrijwel alle grote Europese spelers bestellen hun apen bij ons. Meestal spreken we over honderden dieren tegelijk die in transporten van zestig dieren die kant op gaan.”
Naast het commerciële proefdiercentrum LPT zijn de universiteiten van de KU Leuven, Universiteit Parma en het apenlaboratorium Karolinska Institutet in Stockholm bekende afnemers. Over de undercoverbeelden die regelmatig naar buiten komen wast Hartelust zijn handen in onschuld: “daar hebben wij geen invloed op.”
Lees hier meer over de experimenten die gebeuren op Hartelust-apen:
Ondanks wensen politiek gaat apenhandel onverminerd door
In 2022 werd er unaniem een motie aangenomen om dierproeven op niet-humane primaten zo snel mogelijk af te bouwen naar nul8. Sindsdien is de apenhandel onverminderd doorgegaan. In 2024 werd er opnieuw een voorstel van de Partij voor de Dieren goedgekeurd om sneller een einde te maken aan dierproeven met apen.9 Of er nu daadwerkelijk iets zal veranderen stelt Animal Rights in vraag. Wij volgen de zaak nauwgezet verder op.
Afgelopen week hebben de dierenorganisaties Animal Rights, Bite Back en Fauna4Life aangifte gedaan wegens het doden van een wolf in Wapse in strijd met de Habitatrichtlijn, Wet Natuurbescherming en het Wolvenprotocol. De organisaties deden dit onafhankelijk van elkaar, maar in gelijkluidende bewoordingen, bijgestaan door Utopie advocate Cindy van de Ven. De laffe, brute moord werd begaan op zondag 9 juli 2023 rond 09:15, ruim twee uur nadat de wolf werd aangetroffen bij schapen en geiten van een zogenaamde hobbyboer. De organisaties hebben aangegeven dat ze verwachten dat de zaak door de milieurecherche behandeld wordt in verband met overtredingen van (Europeesrechtelijke) milieuwetgeving. Betrokkenen waartegen de aangifte zich richt zijn de burgemeester en loco-burgemeester van Westerveld, de schapen-en geitenhouder en zijn zoon, de schutter en een buurtbewoner die als eerste werd gebeld.
“Het feit dat de burgemeester zijn verhaal diverse keren heeft verandert of aangepast, maakt zijn hele verhaal over de besluitvorming die resulteerde in de executie van de wolf ongeloofwaardig,” zegt Alex Romijn van dierenrechtenorganisatie Bite Back.
Bewijsmiddelen
De organisaties hebben de politie gevraagd om de onbewerkte beelden van het incident op veiligheidscamera(‘s), waarvan het bestaan door LTO Noord is bevestigd, veilig te stellen. Alsmede de telefoongegevens (belhistorie, berichten, foto- en filmmateriaal) van alle aanwezigen op het terrein rond het incident. Veder dienen de opgestelde rapporten aan het dossier te worden toegevoegd, zoals die van de dierenarts, BIJ12-inspecteur, BIJ12-taxateur en het autopsie rapport van de wolf. Ook het onderzoek van de beet van de dierhouder in het ziekenhuis (aanwezigheid DNA wolf) zou onderdeel moeten zijn van het dossier. Verder willen de organisaties dat de notulen van de bijeenkomst “Meldingen wolven in Westerveld en ruime omgeving”, waarin de burgemeester gezegd zou hebben dat alle wolven in de gemeente afgeschoten mogen worden, aan het dossier worden toegevoegd.
“Dit was geen ‘probleemwolf’ maar een wolf die natuurlijk, verdedigend gedrag vertoonde toen hij werd aangevallen door de dierhouder met een hooivork en schep in een besloten ruimte,” zegt Pauline de Jong van dierenbeschermingsorganisatie Fauna4Life.
Globale tijdlijn
07:00 uur De dierhouder ziet een wolf binnen het hek waar hij schapen en geiten houdt. De dierhouder belt een voormalig VVD-Statenlid, die hem adviseert en de burgemeester en een jager belt. De dierhouder gaat de wolf te lijf met hooivork en schep. De wolf zou de dierhouder gebeten hebben. De zoon zou de wolf hebben geslagen met een stok/voorwerp. De wolf zou geprobeerd hebben te ontsnappen, maar dat lukte niet, waarna de wolf zich verstopte onder een zonnepaneel.
07:30 uur De burgemeester en loco-burgemeester horen van de situatie. De politie adviseert om het hek open te zetten en de stroom van het schrikdraad af te halen, zodat de wolf kan ontsnappen. Dit wordt niet gedaan. De wolf ligt inmiddels al een tijdje angstig, maar rustig, onder een zonnepaneel. De burgemeester, die zijn verhaal een aantal keren verandert, belt geen wolvendeskundigen. Had hij dat wel gedaan dan was, zo blijkt uit interviews met die deskundigen, benadrukt de wolf vrij te laten en geen schade toe te brengen.
08:30 uur Burgemeester of loco-burgemeester (namens burgemeester) geeft bevel om de wolf dood te schieten, ondanks dat de wolf al een tijdje rustig onder een zonnepaneel lag.
09:15 uur Iemand van de politie, vermoedelijk een hondengeleider, executeert de wolf. De wolf lag nog steeds rustig onder het zonnepaneel. Er was dus, ruim twee uur na het mogelijke bijtincident, geen sprake van acuut gevaar of dreiging daarvan. Desondanks is ervoor gekozen de wolf dood te schieten, in plaats van te verjagen of in het uiterste geval te verdoven (de politie moet de minst ingrijpende maatregel kiezen) en buiten het hek uit te zetten.
“Wolvendeskundigen die door diverse kranten werden geïnterviewd, geven allen aan niet gecontacteerd te zijn door de autoriteiten in Wapse/Westerveld, hoewel ze allemaal bereikbaar waren,” zegt Susan Hartland, directeur van dierenrechtenorganisatie Animal Rights. “De experts zijn unaniem in hun oordeel dat niemand het recht had om over te gaan tot deze lynchpartij.”
Wettelijk kader
Artikel 3.5, eerste en tweede lid, van de Wet natuurbescherming (in verband met de Habitatrichtlijn): het is verboden in het wild levende dieren van soorten (…), opzettelijk te verstoren, te vangen of te doden. In dit geval gaat het om een wolf die verstoord, gevangen en gedood is.
Artikel 3.8, eerste lid, van de Wet natuurbescherming: Gedeputeerde Staten kunnen ontheffing verlenen van het hierboven genoemde verbod. Daarvan is in het onderhavige geval geen sprake.
“Wolvendeskundigen die door diverse kranten werden geïnterviewd, geven allen aan niet gecontacteerd te zijn door de autoriteiten in Wapse/Westerveld, hoewel ze allemaal bereikbaar waren.”
Susan Hartland, Animal Rights
Artikel 175 van de Gemeentewet: in geval van ernstige wanordelijkheden of van rampen, dan wel ernstige vrees voor het ontstaan daarvan, is de burgemeester bevoegd bevelen te geven die hij ter handhaving van de openbare orde nodig acht. Er moet hierbij sprake zijn van een acuut gevaar en daarvan was in dit geval geen sprake. De burgemeester kon zich daarom niet op dit artikel beroepen en tot een “noodbevel” overgaan.
Interprovinciaal wolvenplan, interventie richtlijnen (ofwel: ‘Wolvenprotocol’): wanneer de veiligheid acuut in het geding is, kan op last van de burgemeester worden ingegrepen. (…) Bij ingrijpen zal altijd eerst moeten worden overwogen of de situatie met, voor de wolf, niet-dodelijke middelen het hoofd kan worden geboden. (…) Voor het verjagen en in het uiterste geval doden van een wolf is een ontheffing of vrijstelling nodig. (…) Het verjagen van eigen terrein of uit eigen buurt om gevaarlijke situaties te voorkomen is bij de wet niet verboden. (…) Verjaging mag bijvoorbeeld met geluiden of visuele middelen. Het is niet toegestaan de wolf te verwonden. In het onderhavige geval is de wolf hoogstwaarschijnlijk verwond door de dierhouder en zijn zoon. Indien blijkt dat inderdaad sprake is geweest van het slaan van de wolf met een stok/voorwerp, gaat ook artikel 2.1, eerste lid, van de Wet dieren op (dierenmishandeling door de dierhouder en zijn zoon).
Ten overvloede
Dit incident had niet plaatsgevonden indien de dierhouder zich aan artikel 1.6, derde lid, van het Besluit houders van dieren, had gehouden en zijn dieren tegen roofdieren, in dit geval de wolf, had beschermd, bijvoorbeeld door een wolfwerend raster te gebruiken dat aan de eisen van BIJ12 voldeed, of de dieren ’s nachts op te hokken. Ook indien de wolf de mogelijkheid was geboden om te ontsnappen, zoals verplicht volgens het Wolvenprotocol en ook volgens het advies van de politie, had dit voorkomen kunnen worden. Naast deze strafrechtelijke procedure via aangifte bekijken de organisaties ook welke bestuursrechtelijke maatregelen genomen kunnen worden.
Updates
Vier maanden na de brute moord op een wolf in Wapse is er nog steeds niets bekend over het politieonderzoek. Op 9 november berichtte RTVDrenthe dat de gemeente Westerveld – waar Wapse onder valt – het komend jaar geld opzij zet voor juridische proceskosten in verband met de wolf. “De gemeente verwacht langdurige juridische procedures.”1
Een dag eerder kwam via een Woo-verzoek meer informatie naar buiten die in het bezit is van de provincie Drenthe. 2 De sectie op 10 juli wijst uit dat de wolf via de bek in de schedelbasis is geschoten. Op 25 juli volgt de identificatie: “Het betreft individu GW3151m: een mannelijke nakomeling van de Drentse roedel GW2090f x GW2397m”. 3
De berichten in de app-groep van de ‘commissie aanrijding wolf’ geven ondermeer de opinie weer dat er geen acuut gevaar was ten tijde van het doodschieten van de wolf en dat de leden van die groep niet gebeld zijn als expert/adviseur.
Een geopenbaarde e-mail vermeldt: “Het raster is separaat van elkaar gecontroleerd door taxateur BIJ12 en provinciaal toezichthouder. Het gehele raster is nagelopen en er zijn geen graafsporen aan de buitenzijde van het raster.” Ook de spanning op de draden zou in orde zijn geweest. Het taxatierapport ontbreekt echter.
Begin december 2023 werd via een Woo-verzoek het taxatierapport openbaar van de wolfaanval in Wapse op 9 juli 2023. Uit het rapport blijkt dat de hobbyboer om 6:30 wakker werd van een “keffend geluid” en constateerde dat één schaap dood, één schaap en één geit gewond waren en de wolf nog in de weide aanwezig was.
Uit het rapport blijkt verder dat toen de taxateur rond 11 uur arriveerde de kadavers al uit de wei gehaald waren en bij de weg gelegd. Van een veehouder wordt verwacht dat bij de melding van een mogelijke wolfaanval het ‘plaats delict’ niet verstoord wordt.
In het rapport noteert de rapporteur dat de afrastering uit vijf stroomdraden bestond, op de buitenzijde van de weidepalen gemonteerd, en twee linten van 5 cm breed gemonteerd op de binnenzijde van de weidepalen. De draden loepen op 20, 40, 60, 90 em 125 cm hoogte. De linten op 70 en 110 cm.
De taxateur vult in dat de afrastering ‘wolfwerend’ was, maar dat klopt niet. Op de beelden gemaakt door RTV Drenthe is te zien dat er onder het toegangshek geen draad loopt, dat aan de straatkant draden slap hangen en dat er aan een buitenzijde een stapel bakstenen ligt opgestapeld.
Uit het rapport valt verder op te maken dat de wolf wanhopig probeerde te ontsnappen: “De taxateur heeft geen (mogelijke) toegangsweg van een wolf waargenomen. Na de aanval heeft de wolf geen uitgang van het perceel kunnen vinden. Op 3 plaatsen heeft de wolf geprobeerd zich onder het raster door een weg naar buiten te graven.. Ter hoogte van zonnepanelen die binnen het wolfwerend raster staan, heet de wolf geprobeerd de stroomdraden van het raster door te bijten (waarneming sierhouder).” De mogelijkheid werd het dier echter niet gegeven, hoewel er ook een hek aan de straatkant is.
Op 3 januari 2024 bericht nieuws.nl 4 dat de Facebookgroep “Geen Wolf” een inzamelingsactie is gestart op GoFundMe. Men verwacht duidelijk hoge boetes en/of gevangenisstraffen: “De aangifte die Faunabescherming en Animal Rights hebben gedaan én het besluit tot vervolging van de hobby schapenhouder, zijn zoon. Er is geld nodig voor de verdediging van deze mensen bij hun vervolging die mogelijk een forse geldboete en/of zelfs een gevangenisstraf boven het hoofd hangt. Help ons Wapse helpen en doneer voor het eerste doel waar we bij willen helpen,” aldus de campagnetekst. Er zou inmiddels ruim 2500 euro toegezegd zijn. 5
Op 23 januari 2024 bericht RTVDrenthe dat de gemeente Westerveld pas na het doodschieten van de wolf in Wapse heeft onderzocht welk wetsartikel van toepassing zou kunnen zijn. Dat blijkt uit documenten die RTV Drenthe opvroeg in het kader van de Wet open overheid (Woo). 6
Om 12.24 uur op 9 juli, de dag van de moord, wordt door de gemeente Westerveld een interne appgroep ‘Wolfincident Wapse’ aangemaakt. “Na overleg met Rikus”. Om 15.37 vraagt iemand in de appgroep zich af wat de juridische vertaling is dat de wolf is doodgeschoten op grond van een beslissing van de burgemeester (bgm): “Volgens de berichten in de pers is de wolf doodgeschoten op grond van een beslissing door de bgm (loco). Hebben we al eerder nagedacht over zo’n scenario en wat dan de juridische vertaling daarvan zou zijn?” 15:38: “Noodbevel ogv artikel 175 Gemeentewet? [persoon], wat denk jij?” 15:40: “Moet dat bevel dan nog achteraf worden opgesteld? Als verantwoording daarvan?” 16:43: “We noemen nu in het persbericht eerst alleen de Gemeentewet”. 19:50: “Hebben jullie het bevel wel op 175 gebaseerd?” 19:52: “We hebben alleen gemeentewet in persbericht genoemd”. Men weet het dus niet in Westerveld en moet met terugwerkende kracht een juridische verantwoording gaan verzinnen. In de persverklaring staat tot op de dag van vandaag nog steeds dat het doodschieten is gebeurd op grond van de Gemeentewet.
Een eigen jurist van de gemeente Westerveld meldt twee dagen later, op 11 juli, in een e-mail aan de burgemeester dat de Gemeentewet in dit geval geen ruimte bood voor afschot. De Gemeentewet kent een aantal bevelsbevoegdheden. Twee daarvan zijn relevant voor het wolfincident:
Artikel 172 Op grond van artikel 172 lid 1 van de Gemeentewet is de burgemeester belast met de handhaving van de openbare orde. Op grond van het derde lid van dit artikel is de burgemeester bevoegd bij verstoring van de openbare orde of bij ernstige vrees voor het ontstaan daarvan, de bevelen te geven die noodzakelijk te achten zijn voor de handhaving van de openbare orde (de lichte bevelsbevoegdheid).
Bij de uitoefening van de lichte bevelsbevoegdheid mag er geen sprake zijn van afwijking van andere wettelijke voorschriften. In deze situatie is de Wet natuurbescherming overtreden door het doden van een beschermd dier en kan artikel 172 dus niet gebruikt worden.
Artikel 175 Volgens artikel 175 lid 1 van de Gemeentewet is de burgemeester in geval van oproerige beweging, van andere ernstige wanordelijkheden of van rampen, dan wel van ernstige vrees voor het ontstaan daarvan, bevoegd alle bevelen te geven die hij ter handhaving van de openbare orde of ter beperking van gevaar nodig acht. Daarbij kan van andere dan bij de Grondwet gestelde voorschriften worden afgeweken (de zware bevelsbevoegdheid).
De bevelsbevoegdheden worden gebruikt bij onmiddellijke handhaving van de openbare orde. Het bevel moet worden gegeven aan de burger die de openbare orde verstoort of dreigt te verstoren, of die daarbij betrokken dreigt te raken. Bij het wolf-incident zijn geen bevelen aan het publiek gegeven en de wolf kan geen geadresseerde zijn van het bevel. Ook kan een bevel in de zin van de Gemeentewet niet zijn gericht tot de politie, omdat die al onder het gezag van de burgemeester staan. Als een bevel wordt gegeven moet het daarna op schrift worden gesteld. Een bevel is een besluit in de zin van de Algemene wet bestuursrecht en is vatbaar voor bezwaar en beroep. Daarom moet het besluit, als het niet is gericht tot een of meer met name genoemde personen, algemeen bekend worden gemaakt in het Gemeenteblad.
De inschatting van de jurist van de gemeente Westerveld is dat de Politiewet wel van toepassing was. “In onze ogen is de opdracht aan de politie om de wolf te doden een aanwijzing in de zin van artikel 11 Politiewet, door het bevoegd gezag gedaan aan de betrokken politiefunctionarissen, in het kader van de handhaving van de openbare orde.” Volgens Jan Brouwer, hoogleraar Algemene Rechtswetenschap bij Rijksuniversiteit Groningen, slaat de gemeente daar de plank mis. ”Er moet direct gevaar dreigen en dan kan hij als een soort van afweerreactie, noodweer in juridisch jargon, eventueel geweldsmaatregelen nemen. Maar het doel moet wel het middel heiligen. Als je het doel kunt bereiken met een minder ingrijpend middel, zoals verdoven, dan moet je daartoe je toevlucht zoeken. Maar in een situatie zoals die heeft gespeeld in Wapse kun je niet een beroep doen op de politiewet. Absoluut niet.” Op 20 juli is de stafjurist van de gemeente Westerveld nog altijd opzoek naar de juiste juridische kwalificatie.
Nergens is in de tijdlijn van de gemeente Westerveld te zien dat een wolvenexpert of dierenarts is geraadpleegd. Ook navraag bij het Wolvenmeldpunt en de Universiteit Wageningen door RTVDrenthe leert dat deze instanties niet zijn gebeld, geappt, gesmst of gemaild.
Om 8:35 is er volgens de tijdlijn een “Overwegingsmoment met loco BGM, politie, hondengeleiders; afwegingen worden gemaakt. Besluit om wolf af te schieten wordt genomen door loco BGM”.
De politie maakt op 10 juli indirect duidelijk dat er geen sprake was van een noodsituatie: “Daarop zijn verschillende mogelijkheden en risico’s besproken hoe met deze situatie om te gaan. Waaronder de optie van verdoven. Daar is niet voor gekozen vanwege de plek waar hij lag en de afstand daartoe. Er is dan een risico dat een verdovingspijltje het dier niet raakt. En dat je dan een dier dat eerder een mens heeft aangevallen, gestresst laat lopen of verjaagt. De burgemeester kan meer vertellen over de inhoud en afwegingen die in dit overleg gemaakt zijn. Alles overwegende, is besloten over te gaan tot het afschieten van de wolf. Dat is om 09.10 uur gebeurd door een hondengeleider die speciaal getraind en toegerust is voor dergelijke situaties.” De politie tracht zo met drogredenen haar eigen straatje schoon te vegen, walgelijk! Tegelijkertijd gooit ze voor de zekerheid de burgemeester vast onder de bus. Hoeveel vertrouwen moeten we stellen in de opgestelde processen verbaal?
”Ik denk wel dat er een signaal moet uitgaan van de eventuele strafzaak waarin de strafrechter laat zien: denk erom dat het niet nog eens gebeurt, want er is geen wettelijke basis voor een optreden van de politie onder leiding van de burgemeester”, zegt Brouwer daarover.
Op 20 februari 2024 vindt in het gemeentehuis in Diever een ‘hoorzitting’ plaats over de vraag of de wolf in Wapse wel doodgeschoten had mogen worden. 7 Op de website van de gemeente stond tot voor kort dat de gemeente het besluit om de wolf af te schieten nam op basis van de Gemeentewet. Dat is inmiddels van de website verwijderd. Nu staat er dat het besluit is genomen op basis van de Politiewet en de Gemeentewet. “De Politiewet en Gemeentewet hangen nauw samen op het punt van de openbare orde. De burgemeester staat aan het roer in het kader van een openbare orde-situatie. De burgemeester heeft een aanwijzing gegeven aan een medewerker van de politie om de wolf te doden”, was de toelichting van de jurist van de gemeente tijdens de hoorzitting. 8 De bezwaarschriftencommissie komt binnen een paar weken met een advies voor de burgemeester. Die kan dit advies dan opvolgen of afwijzen. De bezwarencommissie zal waarschijnlijk gaan oordelen of er gesproken kan worden van een formeel besluit of niet. Animal Rights verwacht niet dat ze iets gaan zeggen over de rechtmatigheid van dat eventuele besluit (bevel/aanwijzing). Want dat onderzoekt het OM.
Onder het hek loopt geen stroomdraad en rechtsonder in dit screenshot hangen de onderste draden slap, dit hek had eenvoudig opengezet kunnen worden om de wolf te laten ontsnappen
Een stapel bakstenen als opstap voor de wolf om over het hek te springen. Dit zou ook verklaren hoe het dier wel binnen kon komen, maar geen uitgang meer vond
In 2020 diende Animal Rights een klacht met burgerlijke partijstelling in tegen de jager die het tien weken oude vosje genaamd Sammie meedogenloos voor zijn vossenburcht doodschoot. Op 30 mei 2023 werd de jager, ondanks zijn eerdere bekentenis, vrijgesproken op alle tenlasteleggingen. Zowel Animal Rights als het openbaar ministerie hebben besloten zich er niet bij neer te leggen en in beroep te gaan tegen de uitspraak.
Animal Rights campagnecoördinator Joffrey Legon: “Wij kunnen er niet mee akkoord gaan dat iemand die volstrekt onnodig een leven ontnam zomaar vrijuit gaat door een vermeende procedurefout. Wij willen gerechtigheid voor Sammie en de jager alsnog gestraft zien.”
Onethisch en illegaal
Zondag 31 mei in Riemst hoorden bewoners een luide knal in een naburig veld. Een jong vosje van amper 10 weken oud werd dood gevonden net buiten zijn vossenburcht. Een anonieme getuige maakt daarop melding bij de Natuurinspectie. Twee dagen later was de jager opnieuw in de omgeving van de burcht -naar alle waarschijnlijkheid om ook de familie van Sammie te doden – waarop dezelfde getuige ook deze keer melding maakt. De Natuurinspecteurs kwamen ter plaatse en troffen de dader aan met zijn jachtwapen in zijn bezit. Later bekent hij het vossenjong te hebben gedood. Naast de gruweldaad op ethisch vlak maakt hij zich hierbij schuldig aan inbreuken op zowel het Jachtdecreet 1 als het Jachtvoorwaardenbesluit. 2 Zo jaagde hij buiten de vooropgestelde openingstijden van de jacht op de vos en dat nog eens tussen zonsondergang en zonsopgang. Sammie werd ook doodgeschoten in de directe omgeving van zijn burcht. Artikels 27, 40 en 53 van bovengenoemd besluit verbieden nochtans elke vorm van jacht of bestrijding binnen de vijftig meter van een vossen- of dassenburcht. Daarnaast overtreedt de jager ook de Wet betreffende de bescherming en het welzijn der dieren. 3 Die wet verbiedt immers handelingen te plegen waardoor een dier zonder noodzaak pijn ondergaat of omkomt.
Ondanks bekentenis vrijgesproken
De verdediging pleitte dat de rechten van de jager geschonden zouden zijn op het moment van de bekentenis. Zo zou hij gewezen moeten zijn op zijn recht op bijstand van een advocaat. Een bekentenis in kader van het verzamelen van eerste inlichtingen vereist dit – in tegenstelling tot een effectief verhoor – echter niet.
De eerste rechter volgde toch de verdediging waardoor de bekentenis werd geschrapt uit het dossier. Dat de jager Sammie wel degelijk doodschoot, wordt niet betwist. Wat wel werd aangevochten is de locatie en het tijdstip waarop de jager het vosje doodde. Omdat de bekentenis van de man nu op juridisch vlak nietig werd verklaard, was hier volgens de rechtbank onvoldoende bewijs voor. De vage lijn tussen wat aanzien wordt als het verzamelen van eerste inlichtingen en een effectief verhoor heeft er dus voor gezorgd dat de jager vrijuit gaat.
Het gegeven dat de dader de feiten in het oorspronkelijk proces-verbaal, waar de locatie en het tijdstip wél strafbaar zijn, niet betwistte, alsook de aangeboden minnelijke schikking betaalde, geven volgens ons wel degelijk blijk aan schuldherkenning.
Animal Rights is bovenal van mening dat een vermeende procedurefout niet opweegt tegenover het onnodig én onverschillig ontnemen van een leven.
Nonchalance
Het pleidooi van de tegenpartij kenmerkte zich door het onbeschaamd bagatelliseren van het leven van een vos en door het in het belachelijke trekken van de wens van de getuige om anoniem te blijven. Enige vorm van inzicht in de ernst van het feit ontbrak volledig. Dat er met dergelijke minachting en nonchalance wordt omgegaan met het leven van (wilde) dieren is onaanvaardbaar.
Legon: “Door een veroordeling van de jager krijgt Sammie zijn leven spijtig genoeg niet terug. Maar we moeten verantwoording en gerechtigheid eisen voor dergelijke afschuwelijke daden. Dat levende wezens zomaar binnen de wet gedood kunnen worden is al onbegrijpelijk genoeg. Als dit dan ook nog eens gebeurt terwijl er een hele waslijst aan regels wordt overtreed, moet hier krachtig tegen opgetreden worden!”
Wij blijven vechten
Dat het Openbaar Ministerie ook in beroep gaat is alvast een goed teken. Animal Rights wacht nu af wanneer het Hof van beroep de zaak zal starten. Vanzelfsprekend houden wij jullie hiervan op de hoogte. Laten we samen blijven vechten voor gerechtigheid voor Sammie!
