De afgelopen twee dagen stonden we in de rechtbank voor dierproeven. We eisen openheid over belangrijke documenten van apenhandelaar Hartelust, zoals inspectierapporten en andere informatie over de apen die daar worden gehouden. Als burgers hebben we recht op deze informatie, maar Hartelust doet er alles aan om deze openbaarmaking te blokkeren en vecht dit telkens tot het uiterste aan.
De eerste zaak stamt uit 2021. In deze zaak vroegen we om inspectierapporten met betrekking tot de apenexperimenten bij de KNAW en inspectierapporten, levensloopdossiers van de dieren, adviezen van de instantie Dierenwelzijn, CITES-documenten en meer van Hartelust. Het ministerie besloot echter deze documenten niet aan ons te verstrekken en voerde allerlei argumenten aan om de informatie achter te houden. De minister stelde dat de campagneleider niet bevoegd zou zijn om namens Animal Rights om informatie te vragen. De rechtbank verweet de minister daarover in een eerdere uitspraak “excessief formalisme”. Een ander argument van de minister was dat de informatie al openbaar zou zijn, terwijl ons WOB-verzoek juist ging over meerdere jaren en aanvullende soorten informatie die niet in eerdere WOB-verzoeken was opgenomen. 1 In januari 2025 doet de Raad van State uitspraak.
WOO-verzoek inspectierapporten
De tweede zaak draait om een WOO-verzoek voor inspectierapporten van Hartelust over de periode van 1 augustus 2022 tot maart 2023. Ook deze zaak leidde tot een juridische strijd. Hartelust stelt dat openbaarmaking van de inspectierapporten inbreuk maakt op zijn persoonlijke levenssfeer. Daarnaast beroepen zij zich op het belang van het beschermen van concurrentiegevoelige bedrijfsinformatie en internationale betrekkingen. De NVWA weigert dan weer de documenten te verstrekken op grond van beveiliging van personen en bedrijven en voor het voorkomen van sabotage.
Animal Rights is het hier niet mee eens. Wij wijzen erop dat de Wet op de Dierproeven 2 geen anonimiteit garandeert voor de gevraagde informatie. Het argument van dreiging door dierenrechtenterrorisme vinden wij bovendien volledig ongegrond. Campagneleider Rowena Vanroy legt uit: “Al tientallen jaren verlopen acties rondom dierproeven vreedzaam. Bij Hartelust zijn er nooit incidenten geweest. Zelfs áls dat anders zou zijn, is het geen geldig argument om informatie achter te houden. Dat geldt immers ook niet voor vergelijkbare informatie binnen de vee-industrie.”
Geen transparantie
De waarheid is schrijnend: transparantie rond dierproeven in Nederland laat zwaar te wensen over. Vrijwillige openheid is vrijwel onbestaande. Het aantal instellingen dat vrijwillig de volledige dossiers over hun dierproeven publiceert is op een hand te tellen. Wat de meeste andere instellingen naar buiten brengen, beperkt zich tot vage, anonieme projectbeschrijvingen die nauwelijks inzicht bieden in wat er werkelijk achter de gesloten deuren van laboratoria gebeurt. In het geval van Hartelust, dat zelf geen dierproeven uitvoert maar proefdieren verhandelt, ontbreekt zelfs deze beperkte informatie. We tasten volledig in het duister.
Als we effectief op willen komen voor de dieren die lijden onder dierproeven en het maatschappelijk debat willen voeren, hebben we toegang tot deze informatie nodig. Daarom blijven wij deze juridische strijd voortzetten, met als einddoel een einde aan dierproeven!
Op maandag 25 november 2024 adviseert het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Ermelo de raad van Ermelo om een ‘ontwerpverklaring van geen bedenkingen’ te weigeren voor de nieuwe milieuvergunning van Tomassen Duck To.123
Hierbij is niet alleen de uitbreiding van het bedrijf voorlopig van de baan, maar ook de legalisatie van haar illegale activiteiten en bouwwerken. Bovendien komen de in de ijskast gezette dwangsommen van een half miljoen euro op 19 december weer op tafel, want: Dat de vergunning wordt geweigerd betekent dat er geen concreet zicht op legalisatie meer bestaat. Het handhavingstraject moet dan worden vervolgd.
Het college maakt hiermee een 180 graden draai ten opzichte van de juichstemming rondom de tekening van een intentieverklaring met de eendenslachter. Daarin werd de intentie uitgesproken dat de gemeente zich inspant voor het verlenen van de vergunning. Het college meent nu dat de ruimtelijke onderbouwing van de aanvraag onvoldoende inzicht biedt in de ruimtelijke effecten.
De gemeente heeft zich aan haar inspanningsverplichting gehouden, vindt ze, en de vergunningsaanvraag is hiermee afgewezen. Eerder gaf de provincie al aan de natuurvergunning van het bedrijf in te willen trekken.
De beoordeling op het gebied van bouwen en milieu is de bevoegdheid van het college, het afwijken van het bestemmingsplan van de raad.
De omgevingsvergunning werd door Duck-To in 2018 al aangevraagd, maar is sindsdien meermaals aangevuld en gewijzigd. Er werd al eerder een ontwerpverklaring van geen bedenkingen afgegeven, maar de aanvraag is dusdanig gewijzigd dat deze niet meer van toepassing is. De raad moet om die reden een nieuw besluit nemen.
De nieuwe aanvraag omvat het wijzigen van de inrichting en de bouw van diverse voorzieningen, zoals een bloed- en slibbank, een geluidscherm, een schoorsteen en een bedrijfshal voor transport en opslag. Het gaat daarbij deels ook om legalisering van Tomassen’s illegale activiteiten. De voorliggende aanvraag is in strijd met het geldende bestemmingsplan.
Door het college wordt aangegeven dat de onderbouwing van de aanvraag onvoldoende inzicht biedt in hoe de hinder voor omwonenden zoveel mogelijk wordt beperkt, onder andere op het gebied van geluid- en geurhinder. Er wordt geen zwaarwegend maatschappelijk belang gezien om van het bestemmingsplan af te wijken.
De begunstigingstermijn voor de opgelegde dwangsommen van een half miljoen voor transport- en opslagactiviteiten is verlengd tot 19 december van dit jaar. Een nieuw verzoek de termijn verder te verlengen wordt nog beoordeeld door het college. Verder uitstel zou volgens Animal Rights absurd zijn.
Als de raad het advies overneemt, ligt er een ontwerpbesluit tot weigeren van de vergunning. Dan volgt een zienswijzeperiode van enkele weken. Tomassen zal komen met een zienswijze en ook Animal Rights zal een zienswijze indienen. Zienswijzen worden gebundeld in een zienswijzenota en beoordeeld door het college. Daarna krijgt de raad een voorstel voor zich om een definitief besluit te nemen. Dat kan Tomassen dan weer aanvechten bij de rechtbank, net als een eventueel besluit om de dwangsommen te innen.
Update 1
Zoals te verwachten stapte Tomassen naar de Raad van State om voor extra tijd te zorgen met betrekking tot de dwangsommen. De Raad van State kan niet eerder dan 16 januari een zitting plannen en vroeg Ermelo om het besluit tot na de zitting op te schorten. 4 De gemeente werkt daaraan mee onder de voorwaarde dat de zitting daadwerkelijk op die datum wordt gehouden en dat de rechter uiterlijk twee weken daarna uitspraak doet.
Willigt de Raad van State het verzoek in, dan worden de dwangsommen bevroren totdat er duidelijkheid is over de ultieme poging van het bedrijf om een vergunning te krijgen via de zienswijzeprocedure en het aanleveren van ontbrekende informatie.
Vindt de hoogste rechter dat de gemeente het verzoek om extra tijd mocht afwijzen, dan kan/moet Ermelo optreden.
Update 2
Op 8 januari 2025 stemt de gemeenteraad van Ermelo in met het weigeren van de ontwerpverklaring van geen bedenkingen voor de aanvraag om een vernieuwde vergunning voor het bedrijf Tomassen Duck To. Alle partijen zijn het erover eens dat de aangeleverde gegevens onvoldoende zijn om tot een afgewogen oordeel te komen. 5
Update 3
Woensdagavond 22 januari 2025 stemde de gemeenteraad van Ermelo in met het niet afgeven van een zogenaamde ‘verklaring van geen bedenkingen’ bij de vergunningaanvraag van Tomassen Duck-To. Daarmee kan de vergunning niet worden verleend, al heeft het bedrijf nog de mogelijkheid om de incomplete aanvraag aan te vullen tijdens de zienswijze procedure.
Update 4
Het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Ermelo hebben besloten tot het weigeren van de omgevingsvergunning voor eendenslachter Tomassen Duck-To. Sinds 6 februari 2025 lagen de ontwerpweigeringsbesluiten ter inzage. Animal Rights, Mobilisation for the Environment en Stichting Doeh hebben op 18 maart 2025 zienswijzen ingediend, die gelden als steunbetuiging om in de besluiten te volharden.
Begin 2025 werd ook de geheimhouding opgeheven rondom het tot stand komen van de intentieovereenkomst tussen de gemeente en Tomassen. Het was niet fraai.
Op 18 november vroegen Fauna4Life en Animal Rights de rechtbank Den Haag om het besluit van de provincie Zuid-Holland te schorsen om vossen te doden terwijl het beroep van de stichtingen daartegen loopt.
Het Rotterdamse Havenbedrijf en de Faunabeheereenheid Zuid-Holland – lees: jagers – willen tot en met 2031 vossen afschieten, zogenaamd, om daarmee de kleine mantelmeeuw en zilvermeeuw te beschermen.
Het Havenbedrijf, de jagers en de provincie zijn het grootste gevaar voor de meeuwen! Dat, terwijl in 2005 het Havenbedrijf nesten van mantel- en zilvermeeuwen nog opzettelijk liet vertrappen door paarden en schapen 1, en mantelmeeuwen en zilvermeeuwen ook jarenlang actief verjoeg met voertuigen, loslopende honden, gaskanonnen, lasers en roofvogels. 2 Op 8 februari 2022 heeft de provincie het Faunabeheerplan meeuwen havengebieden van Rotterdam, Dordrecht en Alblasserdam 2022-2027 goedgekeurd. Dit faunabeheerplan maakt het mogelijk om in het havengebied kleine mantelmeeuwen en zilvermeeuwen te verjagen, vangen en doden, en om nesten en eieren van deze vogelsoorten te verplaatsen en vernielen. Provincie en jagers hebben zo, jaar in jaar uit, duizenden nesten en eieren van meeuwen vernield, maar nu ineens is de vos de grote vijand van de meeuwen.
Bovendien staat de provincie middels een ontheffing toe om in havengebied duizenden konijnen – prooi van de vos – dood te schieten, omdat het beschermen van kwetsbare installaties en leidingen te kostbaar zou zijn voor puissant rijke bedrijven als Shell.
Van al deze meeuw-vijandige activiteiten wordt in het Faunabeheerplan Vos Zuid-Holland 2024-2031 in het geheel geen melding gemaakt. 3
De grootste vijand van de kleine mantelmeeuw en zilvermeeuw is dus niet de vos, maar het Havenbedrijf, tezamen met de in het havengebied gevestigde bedrijven, de faunabeheereenheid en gedeputeerde staten die de handelswijzen van het Havenbedrijf en de in het gebied gevestigde bedrijven al jarenlang goedkeuren en faciliteren.
Noodzaak en alternatieven Een ecologische “noodzaak” om vossen te vangen en doden bestaat niet. Er bestaat alleen een door de provincie zelf gecreëerde (schijn van) noodzaak.
Animal Rights en Fauna4Life menen dat over het algemeen te snel wordt aangenomen dat het noodzakelijk is om wilde dieren te doden en dat er geen andere bevredigende oplossing bestaat dan het doden van wilde dieren. Het vertrekpunt in de wet is dat het verboden is de daar genoemde wilde dieren te vangen of te doden of hun vaste voortplantingsplaatsen of rustplaatsen opzettelijk te beschadigen of te vernielen. Een eventuele afwijking van de verbodsbepalingen dienen tot een minimum worden beperkt en altijd nauwkeurig en treffend te worden gemotiveerd. Enkel stellen dat een vos-werend raster niet overal mogelijk is of te duur is, is zeker niet voldoende. Dergelijke stellingen moeten verifieerbaar en overtuigend worden onderbouwd. Bovendien kan een andere bevredigende oplossing niet bij voorbaat worden afgewezen op de enkele grond dat de economische kosten van uitvoering ervan bijzonder hoog zijn. Pas wanneer de aanvrager al het redelijke heeft gedaan en er toch nog een probleem resteert, kan pas een ontheffing worden verleend.
Het beschermen van koloniebroeders In tegenstelling tot weidevogels, wiens nesten zich ver van elkaar bevinden, zijn zilvermeeuwen en kleine mantelmeeuwen koloniebroeders die soms met vele honderden dicht bij elkaar broeden op een klein oppervlakte zoals een dak of zandplaat. De kolonies plachten ieder jaar gebruik te maken van dezelfde broedlocaties. Deze locaties zijn bekend. De meest voor de hand liggende andere bevredigende oplossing is het beschermen van broedkolonies door een vos-werend raster.
Provinciaal vandalisme Verder wil de provincie de vaste voortplantingsplaatsen of verblijfplaatsen van de vos beschadigen of vernielen om gevaarlijke situaties te voorkomen. Maar er bestaan geen geregistreerde gegevens over de omvang van de graafschade. Bovendien veegt de provincie de graverij van het konijn en de vos op een hoop. Er is kortom op geen enkele manier aangetoond dat het nodig is om de vaste voortplantingsplaatsen of verblijfplaatsen van de vos te beschadigen of vernielen om gevaarlijke situaties te voorkomen. Het ontbreekt ook aan een onderbouwing van de kennelijke stelling dat er geen andere bevredigende oplossing bestaat voor het voorkomen van graverij. Graverij kan allereerst worden voorkomen door het niet toegankelijk maken van terreinen voor vossen en voorts door het met maatwerk beschermen van kwetsbare elementen.
Conclusie Fauna4Life en Animal Rights stellen vast dat het bestreden besluit geen stand kan houden en vragen de rechtbank het beroep van de stichtingen gegrond te verklaren, het bestreden besluit van de provincie te vernietigen en tot die tijd het besluit om vossen te doden te schorsen.
Update – Zitting
Donderdag 28 mei 2026 staat bij de Rechtbank Den Haag de zitting op de agenda waarin het beroep van Animal Rights en Fauna4Life wordt behandeld tegen het beleid van Zuid-Holland om meeuwen te beschermen door vossen af te schieten. Op 17 mei dienden de stichtingen hun reactie in op het verweerschrift van Zuid-Holland.
De antimeeuwenterreur van provincie, jagers en havenbedrijf De populaties kleine mantelmeeuwen en zilvermeeuwen zijn jarenlang systematisch gedecimeerd door het antimeeuwenbeleid van het Rotterdamse Havenbedrijf, met goedkeuring van de provincie Zuid-Holland. In 2005 liet het havenbedrijf nesten van mantel- en zilvermeeuwen opzettelijk vertrappen door paarden en schapen en het havenbedrijf verjoeg mantelmeeuwen en zilvermeeuwen ook jarenlang actief met voertuigen, loslopende honden, gaskanonnen, lasers en roofvogels. Dit beleid werd in elk geval tot in 2021 op aanwijzing van de faunabeheereenheid en gedeputeerde staten voortgezet. Ook in het het recentste ‘Faunabeheerplan meeuwen havengebied Rotterdam 2025-2030’ wordt het antimeeuwenbeleid voortgezet. Ook dit plan bevat namelijk en waslijst aan maatregelen om al dan niet broedende zilvermeeuwen en kleine mantelmeeuwen in het havengebied te verjagen en nesten te vernielen. Ondertussen krijgt de vos de schuld van de teloorgang van beide soorten. Animal Rights en Fauna4Life vinden daar wat van.
Rasters Wanneer voldoende broedlocaties door rasters worden beschermd, is dat goed voor zowel de kleine mantelmeeuw, de zilvermeeuw als de vos. De suggestie dat er tussen de vos en de meeuwen zou moeten worden gekozen, is onzin.
Rondom de terreinen van bedrijven staan al rasters om ongewenste menselijke bezoekers te weren. Deze rasters kunnen ook vossen-werend gemaakt worden daar waar meeuwen op die terreinen broeden. Animal Rights en Fauna4Life vinden het schandalig dat bedrijven zoals Shell, zo is hen uit een procedure over een ontheffing voor het doodschieten van konijnen gebleken, geen cent uittrekken om door hun schadelijk geachte dieren van hun terreinen te weren: alles voor de aandeelhouder en niets voor de dieren.
Het plaatsen van rasters rondom broedlocaties is, ook blijkens het voornemen van het havenbedrijf om een groot aantal broedkolonies middels rasters te beschermen, een redelijke en goed uit te voeren andere bevredigende oplossing.
Zuid-Holland stelt dat, naast het plaatsen van rasters, het nog steeds nodig is om vossen dood te schieten om de kleine mantelmeeuw en de zilvermeeuw te beschermen, maar dat dit zo is, blijkt nergens uit. Het is een naakte stelling zonder ook maar het begin van een onderbouwing. Predatie is een normaal natuurlijk verschijnsel. Hoeverre van een “resterend probleem” sprake is, nadat de rasters zijn geplaatst, is niet onderzocht. In plaats daarvan is, zonder dat de noodzaak daartoe is aangetoond, een ontheffing verleend die geldig is tot 31 januari 2032.
Die ontheffing mist voorschriften die waarborgen dat de populaties van de zilvermeeuw en de kleine mantelmeeuw gedurende de looptijd van de ontheffing systematisch en transparant worden gemonitord, en dat de uitkomsten van die monitoring rechtstreeks gevolgen hebben voor de omvang en duur van het toegestane afschot.
Graverij Tijdens de behandeling van het verzoek tot het treffen van een voorlopige voorziening kon Zuid-Holland niet één voorval van problematische graverij produceren. Plotseling zou er nu sprake zijn van problematische graafschade door vossen in meerdere leidingstroken, meerdere dijken, een baggerdepot en de zeewering. Fauna4Life en Animal Rights geloven daar niets van en zijn van mening dat ook de rechtbank deze stelling wegens het ontbreken van een deskundigenrapport als onvoldoende onderbouwd terzijde moet stellen.
De voorzieningenrechter De zitting bij de voorzieningenrechter vond plaats op 17 december 2024 en de uitspraak was teleurstellend. Faunabeheerplannen zijn, vanwege de jagers en grondbezitters die de faunabeheereenheden bevolken, in de praktijk vrijwel altijd afschotplannen, waarin het belang van jacht en schadebestrijding overheerst en de bescherming van individuele dieren en populaties onderbelicht blijft.
De voorzieningenrechter heeft zich in hoge mate onkritisch aangesloten bij de stellingen van de faunabeheereenheid en provincie. De voorzieningenrechter heeft nagelaten te toetsen of de stellingen op controleerbare wijze zijn onderbouwd. De hoop is dat de rechtbank dat alsnog zal doen.
Besluit voor doden van vossen in havengebied Rotterdam onvoldoende onderbouwd
In de uitspraak van 17 juli 2026 oordeelt de rechtbank Den Haag dat het besluit van het college van gedeputeerde staten van de provincie Zuid-Holland waardoor het mogelijk is om vossen in het havengebied van Rotterdam te vangen en te doden, niet met de vereiste zorgvuldigheid voorbereid en niet voldoende gemotiveerd is.45
De rechtbank komt in deze uitspraak tot het oordeel dat onvoldoende onderzoek ten grondslag ligt aan het bestreden besluit en dat het college niet deugdelijk heeft gemotiveerd dat er geen andere bevredigende oplossingen zijn dan het vangen en doden van de vos om de meeuwenpopulaties te beschermen.
De rechtbank verklaart het beroep van Animal Rights en Fauna4Life gegrond en vernietigt het bestreden besluit. Zuid-Holland moet een nieuw besluit nemen op het bezwaar van de stichtingen met inachtneming van wat in deze uitspraak is overwogen.
Belangrijk is dat deze rechtbank (opnieuw) erkent dat voor zogenaamde ‘nationale soorten’ als de vos dezelfde systematiek moet worden gevolgd als voor strikt beschermde soorten onder de Habitatrichtlijn. Daaronder valt dat er eerst gekeken moet worden naar andere, minder ingrijpende (gedeeltelijk) bevredigende oplossingen:
“Tussen partijen is niet in geschil dat het plaatsen van rasters het probleem gedeeltelijk oplost. […] In dat verband neemt de rechtbank in aanmerking dat het havenbedrijf ter zitting heeft toegelicht dat er nog altijd rasters worden geplaatst en er nog onderzoeken plaatsvinden naar andere locaties. Er zijn in het havengebied dus nog altijd locaties waar een andere bevredigende oplossing mogelijk is, en die daar nog niet is toegepast. Daar komt bij dat het college niet concreet heeft gemaakt naar welke aantallen meeuwen zij streeft binnen het havengebied. Dat wringt temeer nu het havenbedrijf heeft toegelicht dat zij zich ten doel heeft gesteld om met rasters een oppervlakte te beschermen waar zo’n 7.000 broedparen terecht kunnen. Nu niet duidelijk is hoeveel broedparen het college in het havengebied beoogt te beschermen, is ook niet inzichtelijk in hoeverre het nog nodig is om – naast het plaatsen van rasters op de daarvoor geschikte locaties – over te gaan tot afschot van vossen buiten de rasters. Gelet op het vorenstaande heeft het college naar het oordeel van de rechtbank onvoldoende onderzoek gedaan naar de vraag of er (gedeeltelijk) andere bevredigende oplossingen dan het vangen en doden van de vos bestaan. In zoverre is het bestreden besluit ook niet deugdelijk gemotiveerd.”
Er zijn ook punten waarop we het niet eens zijn met de uitspraak. Zo oordeelt de rechtbank dat het feit dat Zuid-Holland tegelijkertijd het verstoren van meeuwen toestaat op zichzelf niet betekent dat er niet (ook) een noodzaak bestaat om de meeuwenpopulaties in het havengebied te beschermen tegen predatie door de vos. Ook gaat de rechtbank niet mee met ons betoog dat predatie van vossen op meeuwen wordt uitgelokt door het doden van konijnen in dat gebied.
Verder is de rechtbank is van oordeel dat voldoende aannemelijk is gemaakt dat vossen graafschade kunnen veroorzaken en daar geen andere oplossingen voor zijn dan de vaste voortplantings- en rustplaatsen van de vos te beschadigen of te vernielen.
Animal Rights is blij met de uitspraak. Nu moet nog zeker gesteld worden dat de jagers ook onmiddellijk stoppen met het afschieten van vossen.
Verzoek tot het treffen van een voorlopige voorziening en ordemaatregel
De beslissing op bezwaar is vernietigd. Door de vernietiging van de beslissing op bezwaar herleeft het primaire besluit van 11 april 2024 waarmee alsnog vossen gedood kunnen worden. Daarmee is het spoedeisend belang bij een voorlopige voorziening gegeven: iedere dag dat het besluit ten aanzien van het doden van vossen van kracht blijft, bestaat het risico dat vossen worden gedood. In het licht van het oordeel van de meervoudige kamer kan ook het primaire besluit geen stand houden. Dit besluit rust immers op exact dezelfde onderbouwing als de vernietigde beslissing op bezwaar. Nu ook het primaire besluit geen stand kan houden komt het voor schorsing in aanmerking.
Op 9 november 2022 slaat een dierenbeul in het dorp Markelo, gemeente Hof van Twente, op een barbaarse manier een aangeschoten haas met 9 stokslagen dood. Animal Rights deelt de beelden en dient een handhavingsverzoek in bij de provincie Overijssel.
Op de beelden is te zien hoe een aangeschoten haas hevig spartelend in een greppel in een weiland ligt. De jager pakt het dier vast en slaat het vier keer met een stok in de richting van het hoofd. Vervolgens tilt de jager de haas op en begint te lopen. De haas leeft nog steeds en spartelt hevig. Vervolgens slaat de jager de haas nog vijf keer met de stok in de richting van het hoofd. Dan lijkt de haas niet meer te bewegen.
In Overijssel mag op de haas worden gejaagd met het geweer. Wat niet is toegestaan is het met een slagwapen, in dit geval een stok, doodslaan van een haas. Een haas mag door een jager alleen met het geweer uit zijn lijden worden verlost.
Natuurlijk nemen de gewetenloze bestuurders uit Overijssel de sociopathische jager/drijver in bescherming en wijzen het handhavingsverzoek van Animal Rights af. De haas met een schot uit zijn of haar lijden verlossen was volgens de jagers te gevaarlijk. Het is weliswaar bij wet verboden om een slagwapen te gebruiken in het kader van de jacht, maar volgens de provincie heeft de jager in kwestie het slagwapen ná de jacht gebruikt en niet tijdens de jacht.
Animal Rights gaat in beroep, maar ook de rechter begrijpt de voorschriften uit de Wet natuurbescherming niet.
Overijssel heeft erkend dat het doden van de aangeschoten haas in dit geval niet op de meest adequate manier was gebeurd. De haas heeft door het slaan met de drijfstok onnodig veel geleden. De beelden laten ook zien dat een drijfstok geen geschikt middel is om een aangeschoten haas uit zijn of haar lijden te verlossen.
Bij de middelen die bij de uitvoering van de jacht zijn toegestaan, worden een slagwapen en/of een drijfstok niet genoemd. Als het doodslaan niet in het kader van de jacht was, is de misdaad een overtreding van het verbod om een in het wild levende haas te vermoorden zonder dat hiervoor een ontheffing is verleend.
De rechter oordeelt dat de stok niet gebruikt is om de jacht mee uit te oefenen en haalt daarvoor uitspraken aan uit 1934 en 1958 (?!), waaruit zou moeten blijken dat het opsporen en afmaken van reeds aangeschoten wild niet onder ‘jagen’ valt. Vervolgens vindt de rechter dat het algemene verbod om dieren te doden ook niet geldt omdat het doden gebeurde in het kader van de jacht, dat een uitzondering is op het algemene verbod, en grijpt de rechter terug op de voor iedereen geldende verplichting dat een ieder die een in het wild levend dier doodt of vangt, voorkomt dat het dier onnodig lijdt.
Volgens Animal Rights is deze redenering niet juist omdat voor het doden van een dier altijd een expliciete wettelijke grondslag moet bestaan en dat dit ook geldt voor het gebruik van een middel om te doden, zoals in dit geval een stok. Deze toestemming bestaat niet. Animal Rights overweegt daarom om hoger beroep in te stellen.
Rond het middaguur op 18 november 2024 meldt het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN) dat er in Putten (provincie Gelderland) vogelgriep is vastgesteld op een biologisch leghennenbedrijf. De circa 23.000 kippen op de locatie werden ‘geruimd’ door de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA).
De dieren werden maandagmiddag laat vergast en vanochtend met kruiwagens de stal uitgereden, overgeladen in shovels en vervolgens gedumpt in de afvalcontainers van destructiebedrijf Rendac. Animal Rights was ter plaatse om dit met een drone in beeld te brengen.
RELATIEVE RUST IN NEDERLAND, VERONTRUSTENDE ONTWIKKELINGEN ELDERS
Het is de eerste uitbraak sinds december 2023. In het voorbije jaar van relatieve rust in Nederland gebeurde er op het gebied van vogelgriep wereldwijd ontzettend veel verontrustends.
In Alaska overleed een ijsbeer aan vogelgriep, terwijl vogelgriep werd vastgesteld op het vasteland van Antarctica met grote vrees voor de pinguïnpopulaties aldaar. Meer dan 17.000 zuidelijke zeeolifanten overleden dit jaar aan de gevolgen van de vogelgriep in Argentinië.
Ook runderen en geiten in de Verenigde Staten raakten besmet met vogelgriep. Er werd vogelgriep aangetroffen in het vlees van een melkkoe in de VS. De vogelgriep bij runderen in de VS bleek de eigenschappen van zoogdiervirussen te hebben. De stammen van de hoogpathogene vogelgriep die nu in Europa voorkomt, kunnen zich vermenigvuldigen in de luchtwegepitheelcellen van runderen. Vogelgriep verspreidt zich ‘efficiënt’ onder zoogdieren, zeggen wetenschappers. In de VS stierven verschillende katten en honden aan vogelgriep en sloeg het virus ook toe onder varkens.
Vijf medewerkers van een pluimveebedrijf in Colorado raakten besmet met vogelgriep. Een 9-jarig kind stierf aan vogelgriep in Cambodja. Finland gaat als eerste land mensen vaccineren tegen vogelgriep. Gevaccineerde eenden in Frankrijk raakten ondertussen gewoon besmet.
ANIMAL RIGHTS ROEPT MINISTER WIERSMA OP OM ZO SNEL MOGELIJK AAN DE SLAG TE GAAN MET DE AANBEVELINGEN RONDOM VOGELGRIEP
In dat jaar van relatieve rust gebeurde er niets met de verschillende aanbevelingen over vogelgriep. Animal Rights roept minister Femke Marije Wiersma op om daar zo snel mogelijk mee aan de slag te gaan.
Om infecties door zoönosen te kunnen indammen zonder dieren preventief te ruimen, is er een te hoge dichtheid van veehouderijen op een aantal locaties in Nederland. Dat is de belangrijkste conclusie van een expertgroep van wetenschappers in een rapport van april 2023 voor de Tweede Kamer over de verspreiding van zoönosen tussen veehouderijen. Het gaat dan bijvoorbeeld om de dichtheid van pluimveebedrijven in de Gelderse Vallei. 1
Het deskundigenberaad-zoönosen schreef in een advies aan het kabinet in mei 2023 dat gemengde boerderijen – bedrijven met pluimvee én varkens – onwenselijk zijn. Daarvan zijn er ongeveer honderd in Nederland. De kans bestaat dat als een varken gelijktijdig besmet wordt door een varkensvirus én een vogelgriepvirus, dat dan een mengeling ontstaat van die virussen wat leidt tot een gevaarlijke nieuwe virusvariant, die potentieel ook gevaarlijk voor mensen kan zijn. 2
De aanwezigheid van water en agrarische graslanden in de directe omgeving van pluimveebedrijven vergroten het risico op een vogelgriep-besmetting, blijkt uit de analyse van Wageningen Bioveterinary Research in juli 2023. 3
De maatregelen waar de minister mee aan de slag moet zijn dus duidelijk: het verbieden van gemengde pluimvee-varkens bedrijven, de lokale dichtheid van pluimvee bedrijven verminderen, en het weren van pluimveebedrijven uit water/grasrijke gebieden.
‘VRIJE-UITLOOP’ IS CONSUMENTENBEDROG BIJ OPHOKPLICHT
Land- en Tuinbouworganisatie Nederland (LTO) was er snel bij om op te roepen tot een landelijke ophokplicht. Dit heeft immers geen consequenties meer voor pluimveehouders, want in november 2023 regelde de Europese Commissie dat vrije-uitloopeieren voortaan hun status behouden tijdens een ophokplicht vanwege vogelgriep, ongeacht de duur daarvan. 4
De besmetting bij dit specifieke bedrijf laat zien dat een certificering als ‘biologisch’ of ‘3-sterren beter leven’ de dieren geen enkele bescherming biedt. Deze termen geven de consument bij een ophokplicht ook geen enkele garantie meer over de omstandigheden waaronder de dieren worden gehouden.
De ophokplicht is er nog niet, maar daar zijn we maar een vogelgriepbesmetting of twee van verwijderd, schat Animal Rights in. Animal Rights is van mening dat met betrekking tot pluimvee de verschillende certificeringen dan neerkomen op consumentenbedrog.
UPDATE
Op 19 november 2024 is er nog een vogelgriepbesmetting vastgesteld net over de grens in het Duitse Kleve. 5 Het gaat om een kalkoenenmesterij met circa 16.000 dieren. Ook hier worden alle dieren gedood. Het lijkt te gaan om laagpathogeen H7N7.
Tegen de avond op 20 november 2024 kondigt de minister van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur aan dat ze heeft besloten om een landelijke ophok- en afschermplicht in te stellen. 67 Dit besluit is genomen na een nieuwe risicobeoordeling van de Deskundigengroep Dierziekten, die het risico op vogelgriepuitbraken matig tot hoog inschatten.
Op 21 november 2024 werd voedselwaakhond Foodwatch na twee bezwaarprocedures nu ook in het gelijk gesteld bij de Reclame Code Commissie in haar strijd tegen misleidende verpakkingen van Jumbo en Blije Kip biologische en vrije uitloopeieren. De Commissie concludeert dat deze producenten in overtreding zijn geweest door consumenten te misleiden over vrije uitloop van leghennen. Door de vogelgriep gold namelijk een ophokplicht, waardoor de kippen al maandenlang binnen zaten. Eerder won Foodwatch al zaken tegen Albert Heijn, Aldi, Lidl, Plus en Wegdam (bij Dekamarkt). De RCC oordeelde in september 2024 dat de supermarkten met hun eierverpakkingen consumenten misleiden. De klachten tegen Blije Kip (buitenei, biologisch en vrije uitloop) werden afgewezen, omdat er in de doosjes met een kleine flyer uitleg gegeven zou worden over de ophokplicht. En de RCC vond dat de geïllustreerde kip in de wei op de verpakking van de biologische eieren van de Jumbo niet de indruk wekte dat de eieren van hennen komen die in de wei leefden. Daar komt de RCC dus nu op terug. Foodwatch krijgt alsnog in beide zaken gelijk en de Commissie vernietigt de eerdere uitspraken: zij vindt de illustratie van de Jumbo wél misleidend voor consumenten. En er zat geen uitleg-flyer in de Blijke Kip doosjes. Bovendien oordeelt de RCC dat dit geen oplossing zou zijn tegen de misleiding op de verpakking.”
Op 22 november 2024 kondigt het Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen (FAVV) aan dat vanaf zaterdag 23 november ook in België opnieuw een afschermplicht wordt ingevoerd voor pluimvee en vogels van professionele houders wegens het risico op vogelgriep. Er zijn dit jaar nog geen haarden van vogelgriep vastgesteld in België. 8 In België werden in 2024 geen uitbraken vastgesteld op pluimveebedrijven en bij hobbyhouders. In 2023 werden op 8 pluimveebedrijven en bij 11 hobbyhouders besmettingen met het hoog pathogene H5 vogelgriepvirus vastgesteld. In 2022 werden op 11 pluimveebedrijven, bij 7 vogelhandelaars, bij 10 hobbyhouders en op 1 dierenpark besmettingen met het hoog pathogene H5 virus ontdekt. 9
Op 8 december 2024 wordt bekend gemaakt dat in Blija (gemeente Noardeast-Fryslân) vogelgriep is vastgesteld op een vleeskuikenbedrijf. 10 Alle 63.000 kuikens in de drie stallen worden afgemaakt.
2025
Op 11 januari 2025 is een vos met neurologische verschijnselen gevonden in Hoofddorp. 11 De vos vertoonde verschijnselen die ook voorkomen bij vogels met vogelgriep. Daarom werd besloten de dode vos in het laboratorium van Wageningen Bioveterinary Research (WBVR) te laten testen. Uit het onderzoek is gebleken dat deze vos besmet was met vogelgriep, de hoogpathogene H5N1 variant. Dit is het eerste wilde zoogdier sinds februari 2024 die positief is getest op vogelgriep.
Op 24 januari 2025 werd in Hoogstede, Grafschaft Bentheim, Nedersaksen, net over de grens in Duitsland, vogelgriep vastgesteld op een legbedrijf met ongeveer 15.000 hennen. 12 Duitsland heeft een beperkingsgebied ingesteld dat deels in Nederland valt. Ook een nabij gelegen bedrijf met ongeveer hetzelfde aantal hennen werd er uit voorzorg geruimd.
Op 30 januari 2025 wordt in Idsegahuizum (gemeente Súdwest-Fryslân, provincie Friesland) vogelgriep vastgesteld op een legbedrijf. 13 Alle circa 25.000 dieren worden afgemaakt.
Op 18 februari 2025 is het opnieuw raak in Idsegahuizum (gemeente Súdwest-Fryslân, provincie Friesland). 14 Er wordt vogelgriep vastgesteld op een legbedrijf. Alle circa 37.000 dieren op de locatie worden geruimd door de doodseskaders van de NVWA om “verspreiding van het virus te voorkomen”.
Diezelfde dag, 18 februari 2025, wordt in Sint-Gillis-Waas, Oost-Vlaanderen, net over de grens in België, vogelgriep vastgesteld op een leghennenbedrijf. 15 Daar worden 150.000 dieren geruimd. 16 Dit jaar werden in het wild al enkele zieke of dode dieren aangetroffen die besmet bleken te zijn met vogelgriep. In de provincie Limburg ging het over 1 dode gans en 1 zieke zwaan. Aan de kust werden dit jaar al een buizerd, een blauwe reiger en 2 meeuwen opgehaald die zo goed als zeker besmet waren. Er waren dit jaar ook al uitbraken bij hobbyhouders: Luik – 31/01/2025, Ans – 31/01/2025, Vottem – 05/02/2025, Thimister – 07/02/2025 en Theux – 07/02/2025.
Volgens het EU platform ‘Animal Diseases Control Measurements’ werden er tussen 1 oktober 2024 en 5 februari 2025 in totaal 12,5 miljoen stuks pluimvee met hoogpathogene vogelgriep getroffen. Hiervan waren er 6,2 miljoen leghennen (50 procent), 2 miljoen eenden (16 procent) en 1,6 miljoen kalkoenen (12 procent). De drie meest getroffen landen, wat het aantal uitbraken betreft, zijn Polen, Hongarije en Italië met respectievelijk 56 procent, 17 procent en 12 procent van de EU-uitbraken. Het aantal besmette en/of geruimde dieren was echter het groots in Italië (4,3 miljoen), gevolgd door Polen (3,2 miljoen) en Hongarije (3,1 miljoen). In dezelfde regio en periode waren er ook een beperkt aantal uitbraken in zowel Bulgarije en Slovakije (ongeveer 1 procent van de EU-uitbraken) waarbij bijna 0,5 miljoen dieren zijn gesneuveld. 17
Op 25 februari 2025 is er een tweede besmetting met vogelgriep vastgesteld in Duitsland. Het betreft een leghennenbedrijf in de gemeente Emsbüren in het district Emsland, met ongeveer 12.000 hennen.
Op woensdag 26 februari 2025 is vogelgriep geconstateerd bij ût Dierenwaaike in Hapert. 47 kippen, hanen, eenden, ganzen en zwanen werden gedood. 18
Op 4 maart 2025 komen het FAVV, Sciensano en de FOD Volksgezondheid, Veiligheid van de Voedselketen en Leefmilieu met een gezamenlijk persbericht. 19 Twee buitenkatten van de pluimveehouder uit Sint-Gillis-Waas zijn ook besmet geraakt met het virus, vermoedelijk door het eten van besmette eieren of drinken van besmet water. Beide katten vertoonden ernstige ziektesymptomen en werden om die reden geëuthanaseerd.
Dat katten besmet raken met vogelgriep is niet uitzonderlijk, maar het gaat om het eerste geval in België. Wel zijn er in het verleden in België al enkele besmettingen bij andere zoogdieren vastgesteld, namelijk bij wilde vossen, wilde Europese bunzings en tamme fretten. In alle gevallen was dit waarschijnlijk het gevolg van nauw contact met grote hoeveelheden virus, hetzij door het eten van besmette vogelkarkassen of besmette eieren.
Op 6 maart 2025 wordt er opnieuw vogelgriep vastgesteld in Oost-Vlaanderen vlakbij de grens met Nederland. 20 Het gaat nu om een vleeskuikenbedrijf in Kemzeke, bij Stekene. 21 Het bedrijf ligt binnen de beschermingszone van 3 km rond het pluimveebedrijf in Sint-Gillis-Waas waar 2 weken geleden vogelgriep werd vastgesteld. Alle 100.000 22 kuikens worden ‘geruimd’ en er wordt ook rond de nieuwe besmettingshaard een beschermingszone ingesteld. Of de 2 besmettingshaarden aan elkaar gelinkt zijn, is volgens Federaal Voedselagentschap FAVV niet duidelijk.
Op 19 maart 2025 werd in de gemeente Putten, provincie Gelderland vogelgriep vastgesteld op een kalkoenenbedrijf. 23 “Om verspreiding van het virus te voorkomen,” worden de circa 27.000 dieren op de locatie geruimd door de doodseskaders van de NVWA.
Op 28 mei 2025 wordt de ophok- en afschermplicht voor pluimvee per direct ingetrokken voor bijna heel Nederland. De ophokplicht voor commercieel gehouden vogels blijft voorlopig wel nog van kracht in de Gelderse Vallei, vanwege de pluimveedichtheid in deze regio. In die regio blijft ook de afschermplicht nog gelden voor houders met meer dan 250 fazanten, loopvogels of sierwatervogels. De ophok- en afschermplicht blijft daarnaast gelden binnen 10 kilometer van Oldenzaal, vanwege de uitbraak van Newcastle disease. 24
Ook de ophok- en afschermplicht voor pluimvee in de Gelderse Vallei wordt vanaf vrijdag 4 juli 2025 ingetrokken. De Gelderse Vallei was de enige regio in Nederland waar de ophok- en afschermplicht nog van kracht was. 25
Op 7 oktober 2025 is het na een tijd van stilte opnieuw raak. In het Drentse Gasselternijveenschemond worden 71.000 vleeskuikenouderdieren afgemaakt vanwege vogelgriep. 26
Op 16 oktober 2025 stelt het ministerie van Landbouw een landelijke ophok- en afschermplicht in voor pluimvee bij zowel kippenconcentratiekampen als hobbyhouders, ruim een week na een vogelgriep uitbraak en ‘ruiming’ in het Drentse Gasselternijveenschemond. Als reden wordt gegeven dat deskundigen deze week zouden hebben geconstateerd dat het risico op vogelgriep is toegenomen, maar dan gaat het slechts om een bijstelling van laag tot matig naar matig. 27 Sinds november 2023 hoeven vrije uitloopeieren niet meer afgewaardeerd te worden naar scharreleieren na een bepaalde periode van ophokking en kunnen onbeperkt als ‘vrije uitloopeieren’ verkocht worden, ongeacht hoe lang de kippen al opgehokt zitten. Dit is een verandering ten opzichte van voorheen, toen de status verviel na 16 weken ophokplicht. Ophokken is nu dus een makkelijke maatregel want het kost de boeren niets. Ondertussen wordt de consument gewoon voor de gek gehouden.
Op 20 oktober wordt in het Luikse Welkenraedt Luik bij een hobbyhouder hoogpathogene vogelgriep vastgesteld. Meerdere dieren zijn eraan bezweken. Om hoeveel dieren het gaat, is niet duidelijk. 28
Op 22 oktober wordt in het West-Vlaamse Merkem, gemeente Houthulst, bij twee naast elkaar gelegen bedrijven hoogpathogene vogelgriep vastgesteld. Alle dieren worden vergast. Bij elkaar gaat het om 65.000 kippen en kalkoenen. 29
Op diezelfde dag wordt in het Gelderse Dodewaard bij een eierbedrijf hoogpathogene vogelgriep vastgesteld. Alle 161.000 kippen worden vergast. 30
Even later kondigt het kondigt het Federale Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen (FAVV) aan dat, als gevolg van de uitbraken, vanaf 23 oktober 2025 er in België, net als in Nederland, opnieuw een afschermplicht voor pluimvee en vogels van professionele houders geldt. 31
Op 24 oktober 2025 werd in Rees, Kreis Kleve, deelstaat Noordrijn-Westfalen, net over de grens in Duitsland, vogelgriep vastgesteld op een kalkoenenhouderij. Duitsland heeft een beperkingsgebied ingesteld dat deels in Nederland valt. Daarom geldt ook in Nederland een beperkingszone rondom Ulft, gemeente Oude IJsselstreek, in Gelderland. 32
Diezelfde dag werd In Hummelo, gemeente Bronckhorst, provincie Gelderland, vogelgriep vastgesteld bij een hobbyhouder met watervogels en pluimvee. Alle circa 150 dieren werden afgemaakt. 33
Op 25 oktober 2025 werd in Weelde (gemeente Ravels, provincie Antwerpen), tegen de Nederlandse grens, een besmetting met H5 vogelgriep vastgesteld. Alle 76.000 kippen werden afgemaakt. 34
De afgelopen dagen zijn in zowel België (in Oudergem en in Vorst) 35 en in Nederland (van Groningen tot Zeeland, bij een aantal zwanen en ganzen) 36 dode wilde vogels gevonden die waren overleden aan vogelgriep.
Op 27 oktober 2025 werd in Toldijk, gemeente Bronckhorst, provincie Gelderland, vogelgriep vastgesteld op een bedrijf met fazanten. Alle circa 5000 dieren worden afgemaakt. 37
Op 31 oktober 2025 werd in Steenderen, gemeente Bronckhorst, provincie Gelderland, vogelgriep vastgesteld bij een hobbyhouder met watervogels en kippen. De circa 60 dieren werden afgemaakt. 38
Op 4 november 2025 werd er in Emmeloord, gemeente Noordoostpolder, provincie Flevoland, vogelgriep vastgesteld bij een pluimveebedrijf met leghennen. De circa 45.000 dieren werden afgemaakt. 39
Op 5 november werd er in Kasteelpark Born, gemeente Sittard-Geleen, in de Nederlandse provincie Limburg, vogelgriep vastgesteld. 40 54 eenden, ganzen en zwanen werden geruimd. 41
De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) heeft er geen moeite mee om honderdduizenden kippen te ‘ruimen’, maar als het om dierentuinvogels gaat, zijn sommige dieren ineens meer gelijk dan anderen: “Op grond van Europese regelgeving is het mogelijk om af te wijken van de verplichting om alle dieren op een besmette locatie te ruimen als het gaat om dieren met een hoge culturele of educatieve waarde. Het ruimen van alle aanwezige vogels is in dit geval niet proportioneel. Daarom wordt goed gekeken welke dieren wel en niet geruimd worden. Vogels die niet worden geruimd, worden apart gehouden en op een later moment opnieuw getest. Ook moeten alle aanwezige vogels verplicht worden afgeschermd voor publiek voor een periode van 3 weken.” Een typisch voorbeeld van speciesisme!
Op 7 november 2025 werd in Drogeham (gemeente Achterkarspelen, provincie Friesland) vogelgriep vastgesteld op een leghennenbedrijf. De circa 120.000 dieren werden afgemaakt. 42
In de avond van 10 november 2025 wordt bekendgemaakt dat in Swifterbant (gemeente Dronten, provincie Flevoland) vogelgriep vastgesteld op een leghennenbedrijf. De circa 47.000 dieren worden afgemaakt. 43
Op diezelfde dag wordt er ook in Bennekom (gemeente Ede, provincie Gelderland) vogelgriep vastgesteld op een vermeerderingsbedrijf met hennen. De circa 20.000 dieren worden afgemaakt. 44
In de namiddag van 14 november werd er in Assendelft (gemeente Zaanstad, provincie Noord-Holland) vogelgriep vastgesteld op een locatie met “kleinschalige pluimveehouderij.” Circa 220 vogels werden afgemaakt. 45
Enkele uren later werd er in Drogeham (gemeente Achterkarspelen, provincie Friesland) opnieuw vogelgriep vastgesteld op een leghennenbedrijf. De doodseskaders van de NVWA vermoordden de circa 117.000 dieren. 46
In de vroege ochtend van maandag 17 november 2025 wordt bekendgemaakt dat er vogelgriep is vastgesteld in Opende (gemeente Westerkwartier, provincie Groningen). De ongeveer 56.000 kuikens die voor de slacht werden gehouden, werden afgemaakt. 47
Nog diezelfde avond werd alweer de volgende vaststelling gemeld. Dit keer ging het om 62.000 kippen in Terschuur (gemeente Barneveld, provincie Gelderland) die voor de eieren werden gehouden die zijn vergast. 48
Op 18 november werd bekendgemaakt dat er in de Duitse deelstaat Noordrijn-Westfalen op 3 bedrijven vlakbij de Nederlandse grens vogelgriep is aangetroffen. Duitsland heeft beperkingsgebieden ingesteld die deels in Nederland vallen. Daarom gelden ook in Nederland beperkingszones rondom Bergen en Venlo in Limburg. 49
In de middag van 20 november werd bekendgemaakt dat er hoogpathogene vogelgriep is vastgesteld in Dilsen-Stokkem, in de Belgische provincie Limburg. Alle circa 100.000 kippen worden afgemaakt. 50 Omdat het door de Belgische overheid ingestelde beperkingsgebied deels in Nederland valt, gelden er ook extra beperkingen in de Nederlands-Limburgse gemeente Echt-Susteren. 51
Diezelfde dag werd ook bekendgemaakt dat er vogelgriep is vastgesteld bij de vogels van een hobbyhouder in Terhole (gemeente Hulst, provincie Zeeland). Alle 87 vogels zijn afgemaakt. 52
Tevens werd op 20 november bekend dat er in de Verenigde Staten een mens in het ziekenhuis ligt met vogelgriep. Het gaat om een mutatie van het virus die niet eerder in mensen is waargenomen. 53 Elke mutatie maakt de kans groter op overslaan op de mens – met mogelijk een nieuwe pandemie die vele malen dodelijker zal zijn dan COVID19 tot gevolg. Daarom is het ook in het belang van de volksgezondheid om vogelgriep te voorkomen door de veehouderij te stoppen, in plaats van het systeem proberen in stand te houden door vaccineren en dieren af te maken bij uitbraken.
Op 21 november 2025 werd bekend dat er opnieuw net over de Duitse grens vogelgriep is vastgesteld. Het gaat om een uitbraak in de buurt van Kleve. Omdat de beperkingszone deels in Nederland valt, zijn er ook extra maatregelen van kracht bij Millingen aan de Rijn. 54
Diezelfde dag werd ook bekend dat er in Streefkerk (gemeente Molenlanden, provincie Zuid-Holland) vogelgriep is uitgebroken op een biologisch bedrijf met leghennen. Alle circa 16.000 kippen zijn afgemaakt. 55
Op 22 november werd bekendgemaakt dat er vogelgriep is vastgesteld bij een bedrijf in Molenbeersel (gemeente Kinrooi, in de Belgische provincie Limburg). Alle circa 28.000 kippen zullen worden vergast. 56 Omdat Molenbeersel bij de Nederlandse grens ligt, is er ook voor Nederlands Limburg een bewakingszone ingesteld. 57
Een dag later, op 23 november 2025, werd het virus vastgesteld bij een bedrijf dat kippen uitbuit voor de eieren in Pelt (Belgische provincie Limburg). De ongeveer 51.000 kippen zullen worden afgemaakt. 58 Omdat Pelt vlakbij de Nederlandse grens ligt, gelden er tevens extra maatregelen in delen van Noord-Brabant. 59 Ook bij het bedrijf naast het getroffen bedrijf zijn alle 120.000 kippen, die werden opgefokt voor de slacht, vergast. 60
Op diezelfde dag werd ook hoogpathogene vogelgriep vastgesteld bij een bedrijf in Gembloux (provincie Namen). Alle circa 12.000 kippen zijn afgemaakt. 61
De volgende dag, 24 november 2025, was het weer raak in Nederland: in Holwierde (gemeente Eemsdelta, provincie Groningen) werd vogelgriep vastgesteld bij een bedrijf dat kippen uitbuit voor de slacht. Alle ongeveer 48.000 kippen worden vergast. 62
Nog diezelfde dag werd er ook een nieuwe besmetting vastgesteld in Terschuur (gemeente Barneveld, provincie Overijssel). Het gaat om ongeveer 28.000 kippen die voor de eieren werden gehouden, die zullen worden vergast. 63
Tevens was er die dag een nieuwe uitbraak in La Bruyère, een buurgemeente van Gembloux (provincie Namen). 6.500 vogels zijn afgemaakt. 64
Een dag later, op 25 november 2025, was er opnieuw een uitbraak in La Bruyère (provincie Namen). Dit keer ging het om een eendenhouderij. 250 eenden werden vermoord. 65
Diezelfde dag werd er ook opnieuw vogelgriep vastgesteld in het Nederlandse grensgebied met Duitsland. Het gaat om een uitbraak in Goch, in dezelfde Kreis (Kleef, deelstaat Noordrijn-Westfalen) als de uitbraak van 18 november. De beschermings- en bewakingszone valt deels in Nederlands Limburg. 66
Op de ochtend van 26 november 2025 werd bekendgemaakt dat er vogelgriep is aangetroffen bij kuikens die werden opgefokt voor de slacht in Tienray (gemeente Meerlo-Wanssum, in de Nederlandse provincie Limburg). De ongeveer 185.000 kuikens zijn afgemaakt door de doodseskaders van de NVWA. 67 In Nederland passeren we hiermee de 1 miljoen vergaste vogels in 2025, waarvan het overgrote deel (981.571 dieren) pas sinds oktober is vermoord.
Diezelfde ochtend werd ook bekendgemaakt dat er vogelgriep is aangetroffen bij hennen die werden uitgebuit voor de eieren in Helden (gemeente Peel en Maas, in de Nederlandse provincie Limburg). De 85.000 hennen zijn vergast door de NVWA. 68 Hiermee passeert Nederland tevens de 1 miljoen vergaste dieren tijdens de huidige golf van de vogelgriep, die sinds oktober in Nederland rondwaart.
Ook diezelfde ochtend werd bekendgemaakt dat er vogelgriep is vastgesteld in Bornerbroek (gemeente Almelo, provincie Overijssel). Het gaat om 18.000 kuikens die werden opgefokt voor de slacht, die zijn vergast door de NVWA. 69
Nog diezelfde avond kwam ook het nieuws binnen dat er vogelgriep is vastgesteld op een kinderboerderij in Nijmegen. Alle 52 kippen worden vergast door de NVWA. 70
Ook werd die avond opnieuw vogelgriep vastgesteld net over de Duitse grens, bij Kleve. Omdat de bewakingszone deels in Nederland valt, gelden er ook extra maatregelen rondom Millingen aan den Rijn en Groesbeek. 71
Op zondagavond 30 november 2025 werd bekendgemaakt dat er vogelgriep is vastgesteld in Zeewolde, bij een bedrijf dat eenden vetmest voor de slacht. Alle circa 12.000 eenden werden vergast. 72
Een dag later, op 1 december 2025, kwam het nieuws naar buiten dat er ook een nest jonge katjes is bezweken aan het virus. De acht kittens werden geboren op een geitenhouderij en zijn binnen korte tijd een voor een komen te overlijden. 73 Deze besmetting past in een trend waarin het virus steeds vaker overslaat op zoogdieren. Zo werd eind november in Oudsbergen, in Belgisch Limburg, ook een doodzieke vos geëuthanaseerd 74 en merken ook andere wildopvangcentra dat er steeds meer zieke zoogdieren worden binnengebracht die vogelgriep blijken te hebben. 75
Diezelfde dag werd vogelgriep vastgesteld bij een bedrijf in Hierden (gemeente Harderwijk, provincie Gelderland), waar eenden worden gefokt voor de vleesindustrie. Zo’n 10.000 eenden zijn vergast. 76
Diezelfde avond werd er ook opnieuw vogelgriep vastgesteld in het Duitse Kleve, met opnieuw een bewakingszone die deels in Nederland ligt. Ook vanwege deze uitbraak gelden er extra maatregelen bij Millingen aan den Rijn en Groesbeek. 77
Een dag later, op 2 december 2025, komt het nieuws binnen dat er in Weert (Nederlands Limburg) vogelgriep is vastgesteld bij een flamingo- en kraanvogelfokkerij. 120 flamingo’s en kraanvogels zullen worden afgemaakt. 78
Diezelfde dag is er tevens vogelgriep vastgesteld bij een eendenfokkerij in Nijkerk (provincie Gelderland). Vanwege deze uitbraak werden alle ongeveer 4.700 eenden vergast. 79
In de avond van 4 december 2025 wordt bekendgemaakt dat er vogelgriep is vastgesteld in Dalen (provincie Drenthe), bij een biologisch bedrijf waar kippen worden uitgebuit voor de eieren. Alle circa 23.000 kippen zijn vergast. 80
De volgende avond, op 5 december 2025, wordt bekendgemaakt dat er vogelgriep is vastgesteld bij een bedrijf in Ermelo (provincie Gelderland) dat eenden houdt voor de slacht. Alle circa 6.500 eenden zijn vergast. 81
Op 10 december 2025 werd er vogelgriep vastgesteld in Uitwijk (gemeente Altena, provincie Noord-Brabant), op een bedrijf waar kuikens worden vetgemest voor de slacht. Alle ongeveer 80.000 kuikens zijn vergast. 82
Op 15 december 2025 werd er opnieuw vogelgriep vastgesteld in de buurt van Kleve (deelstaat Noordrijn-Westfalen, Duitsland). Omdat het beperkingsgebied deels in Nederland valt, zijn er ook extra maatregelen van kracht rondom Millingen aan den Rijn en ten oosten van Groesbeek. 83
Op 21 december 2025 werd er vogelgriep vastgesteld op een kalkoenenhouderij in Ysselsteyn (gemeente Venray, provincie Limburg). De crica 23.000 dieren worden vergast door de NVWA. 84
Op 24 december 2025 werd er vogelgriep vastgesteld bij een zogeheten vermeerderingsbedrijf in Houtem (deelgemeente van Veurne, provincie West-Vlaanderen). Alle 44.000 dieren werden vergast. 85
Diezelfde dag wordt ook in Nederland een nieuwe vaststelling gedaan, namelijk in Veulen (gemeente Venray, provincie Limburg). Het gaat om een leghennenbedrijf in de buurt van het bedrijf waar op 22 december ook een uitbraak was. Alle 99.000 hennen zijn vergast. 86
Diezelfde avond krijgt de NVWA een melding van twee zieke katten op een melkveebedrijf. Het blijkt om vogelgriep te gaan. Een van de katten is eraan overleden. Pas enkele weken later, als ook een van de koeien antistoffen blijkt te hebben, wordt dit openbaar gemaakt. 87
Op 26 december 2025 was er opnieuw een besmetting in Ysselsteyn (gemeente Venray, provincie Limburg). Het gaat om een bedrijf met 24.500 kalkoenen. Alle aanwezige dieren zijn vergast. 88
Een dag later, op 27 december 2025, werd er vogelgriep vastgesteld bij een bedrijf in Deurne (provincie Noord-Brabant) dat kuikens vetmest voor de slacht. De circa 162.000 kuikens zijn vergast. 89
Op 29 december 2025 was er voor de derde keer in iets meer dan een week tijd een besmetting in Ysselsteyn (gemeente Venray, provincie Limburg). Voor de hele gemeente was het zelfs de vierde keer. 153.000 kuikens die werden vetgemest voor de slacht zijn vergast. 90
Op 31 december 2025 werd er vogelgriep vastgesteld in Warhem, in het noorden van Frankrijk. De bewakingszone valt deels in West-Vlaanderen en overlapt vrijwel volledig met de bestaande bewakingszone rondom de uitbraak in Veurne. 91
Voor 2025 komt daarmee het totaal aantal vanwege vogelgriep vergaste dieren in Nederland minimaal op 1.771.490, waarvan zeker 1.658.052 kippen, 74.500 kalkoenen, 33.200 eenden, en 5.000 fazanten. Voor de rest gaat het onder meer om pauwen, eenden, ganzen, zwanen, flamingo’s en kraanvogels. Kijken we alleen naar de slachtoffers van de golf die in oktober 2025 in Nederland begon, dan gaat het om minimaal 1.682.443 slachtoffers, waarvan zeker 1.596.052 kippen, 47.500 kalkoenen, 33.200 eenden en 5.000 fazanten.
In april 2026 blijkt bij de beantwoording van feitelijke vragen door LVVN dat het dodental voor ‘ruimingen’ als gevolg van hoog pathogene vogelgriep in 2025 uitkomt op 1.752.997. Het gaat om 6.500 fazanten op 1 bedrijf, 704 ‘hobbypluimvee’ op 10 bederijven, 694.781 leghennen op 12 bedrijven, 153.794 hennen op 1 opfokbedrijf, 203 ‘siervogels’ op 1 bedrijf, 88.789 kippen op 2 vermeerderingsbedrijven met ouderdieren, 37.394 ‘vleeseenden’ op 4 mesterijen, 69.039 kalkoenen op 3 bedrijven en 701.793 vleeskuikens op 7 bedrijven.
Voor België gaat het om zeker 632.750 vergaste dieren, waarvan zeker 517.000 kippen en 250 eenden. Verder gaat het in ieder geval om kalkoenen. Ook zijn er 2 katten die op een van de getroffen bedrijven woonden ziek geworden en geëuthanaseerd.
2026
Op 6 januari is er opnieuw een vogelgriepuitbraak in Kleef, in de Duitse deelstaat Nordrhein-Westfalen. De Bewakingszone valt deels in Nederland. 92
Op 9 januari is de eerste grote uitbraak van het jaar in België een feit. In Alveringem (West-Vlaanderen) wordt het virus vastgesteld op een bedrijf waar kippen worden gefokt voor de rest van de industrie. Alle ongeveer 55.000 kippen worden vermoord. 93
De volgende dag, op 10 januari, wordt het virus tevens vastgesteld bij een bedrijf in Zwevezele (deelgemeente van Wingene, provincie West-Vlaanderen) dat kalkoenen opfokt voor de slacht. Alle ongeveer 3.500 kalkoenen zijn vergast. 94
Een dag later, op 11 januari, is ook de eerste grote uitbraak van het jaar in Nederland een feit. Op 11 januari 2026 wordt er vogelgriep vastgesteld in Creil (provincie Flevoland), bij een bedrijf dat kippen uitbuit voor de eieren. Alle circa 43.000 kippen worden vergast. 95
Nog weer een dag later, op 12 januari, wordt er vogelgriep vastgeteld op een bedrijf in Wulveringem (deelgemeente van Veurne, provincie West-Vlaanderen). Zo’n 39.000 kippen die werden uitgebuit voor hun eieren zijn vergast. Omdat het gaat om de zoveelste uitbraak in dezelfde omgeving in zeer korte tijd, worden de bestaande beperkingszones rondom Alveringem en Veurne samengevoegd tot beperkingszone Veurne-Alveringem. 96
Diezelfde dag wordt er ook vogelgriep vastgesteld op een bedrijf in De Moeren (deelgemeente van Veurne, provincie West-Vlaanderen). Ongeveer 84.000 kuikens die werden vetmest voor de slacht zijn vergast. De bestaande beperkingszone Veurne-Alveringem wordt met deze nieuwe uitbraak verder uitgebreid. 96
Nog weer een dag later, op 13 januari, wordt er vogelgriep vastgesteld op een bedrijf in Krombeke (deelgemeente van Poperinge, provincie West-Vlaanderen). Zo’n 70.000 kuikens die werden vetmest voor de slacht zijn vergast. De bestaande beperkingszone Veurne-Alveringem wordt met deze nieuwe uitbraak verder uitgebreid. 98
Diezelfde dag werd tevens bekendgemaakt dat er in Friesland meerdere wilde zoogdieren besmet zijn geraakt met het virus. Een zeehond die werd gevonden op het strand van Vlieland blijkt eraan te zijn overleden. Daarnaast werd er sectie verricht op 50 Friese vossen die zijn vermoord in het kader van “schadebestrijding”. 22 van hen bleken antistoffen te hebben, waarvan één waarschijnlijk een actieve infectie heeft doorgemaakt. 99 Overigens is het doden van dieren voor “schadebestrijding” bewezen onzin. Lees ook: DE 7 GROOTSTE MISVERSTANDEN OVER DE JACHT
Een dag later, op 14 januari, wordt er vogelgriep vastgesteld bij een bedrijf in Maasland (provincie Zuid-Holland). Zo’n 220 kippen zijn vergast. 100
Diezelfde dag wordt het virus tevens vastgesteld bij een bedrijf in Oisterwijk (provincie Noord-Brabant) dat kalkoenen opfokt voor de slacht. Alle ongeveer 24.000 kalkoenen zijn vergast. 101 Later blijkt ook nog dat deze houder een kleine 7.000 kalkoenen meer in zijn stallen had dan waar hij een vergunning voor had. 102
Een dag later, op 15 januari, is er opnieuw een zeer grote uitbraak in de gemeente Veurne (provincie West-Vlaanderen). Zo’n 190.000 kuikens die werden vetmest voor de slacht zijn vergast. De bestaande beperkingszone Veurne-Alveringem wordt met deze nieuwe uitbraak verder uitgebreid. 103
Nog weer een dag later, op 16 januari, wordt er vogelgriep vastgesteld op een bedrijf in De Panne (provincie West-Vlaanderen). Zo’n 80.000 kuikens die werden vetmest voor de slacht zijn vergast. De beperkingszone Veurne-Alveringem wordt niet verder uitgebreid, omdat de uitbraak midden in de al bestaande beperkingszone ligt. 104
Op 18 januari, wordt er vogelgriep vastgesteld op een bedrijf in Vleteringen (provincie West-Vlaanderen). Zo’n 40.000 kuikens die werden vetmest voor de slacht zijn vergast. De bestaande beperkingszone Veurne-Alveringem wordt met deze nieuwe uitbraak verder uitgebreid. 105
Een dag later, op 19 januari, is er een grote uitbraak in Diksmuide (provincie West-Vlaanderen). Zo’n 40.000 kuikens die werden vetmest voor de slacht zijn vergast. De bestaande beperkingszone Veurne-Alveringem wordt met deze nieuwe uitbraak verder uitgebreid.
Nog weer een dag later, op 20 januari, wordt er vogelgriep vastgesteld bij een houder van verschillende vogelsoorten in Lottum (Nederlandse provincie Limburg). Er zaten daar voor de uitbraak zo’n 370 individuen, echter zijn alleen de besmette dieren vergast. De rest wordt in quarantaine gehouden en later opnieuw getest. 106 Hier wordt de hypocrisie van de aanpak van vogelgriep pijnlijk duidelijk: omdat het om vogels gaat met een “hoge genetische, culturele of educatieve waarde of als er dieren worden gehouden die met uitsterven worden bedreigd.” Met andere woorden: de levens van de individuen die de pech hebben dat zij gefokt zijn met het doel om ze uit te buiten voor eieren, vlees of dons, worden minder waard geacht.
Op 23 januari kwam het nieuws naar buiten dat er antistoffen tegen de vogelgriep zijn ontdekt bij een koe in Friesland. Dit is, voor zover bekend, de eerste keer dat dit in Europa gebeurt. Het past in de trend dat het virus steeds vaker overslaat naar zoogdieren. Op hetzelfde bedrijf zijn er eind december 2025 ook twee katten besmet geraakt, waarvan er een is overleden. 107 6 dagen later wordt bekendgemaakt dat er na onderzoek op hetzelfde bedrijf nog eens 4 koeien met antistoffen zijn aangetroffen. 108
Op 25 januari wordt het virus vastgesteld in Kesteren (provincie Gelderland). Ongeveer 44.000 ouderdieren van kippen die worden uitgebuit voor hun eieren zijn vergast. 109
Een dag later, op 26 januari, wordt er vogelgriep vastgesteld op maar liefst drie plaatsen in Nederland en België: in Bornerbroek (provincie Overijssel) worden 70.000 ouderdieren van vleeskuikens vergast. 110 In Deerlijk (provincie West-Vlaanderen) gaat het om 26.000 kalkoenen. 111 Tevens is op 26 januari vogelgriep aangetroffen bij 73 vogels op een kinderboerderij in Alphen aan den Rijn (provincie Zuid-Holland). Ook zij zijn allemaal vergast. 112
Twee dagen later, op 28 januari, wordt het vastgesteld in het Duitse Kleve. Omdat dit zo dicht bij de Nederlandse grens ligt, gelden er ook extra maatregelen in nabijgelegen Nederlandse gemeenten. 113
Op 31 januari is het opnieuw op meerdere plekken raak: in Dalen (provincie Drenthe) werd het virus vastgesteld bij een leghennenbedrijf. 15.000 kippen zijn vergast. 114 Ook werd het virus aangetroffen in Wadenoijen (provincie Gelderland), bij een dierenwinkel. Zo’n 325 dieren zijn ziek geworden. Onder hen zat echter een onbekend aantal dieren met een “hoge genetische, culturele of educatieve waarde” die om die reden in plaats van vergassing in quarantaine zijn gegaan. 115 Hier zie je opnieuw hoe verschillend er gedacht wordt over hoe veel het leven van een individueel dier waard is.
Op 4 februari wordt er vogelgriep vastgesteld bij 20 ganzen van een hobbyhouder in Winterswijk (provincie Gelderland). Alle 20 dieren zijn vergast. 116
Op 7 februari wordt het virus opnieuw op 2 plekken vastgesteld. In Moergestel (provincie Noord-Brabant) gaat het om 38.000 kalkoenen die zijn vergast. 117 Het gaat hier om een bedrijf van dezelfde eigenaar als van het bedrijf in Oisterwijk waar op 14 januar 24.000 kalkoenen zijn vergast. 118 Tevens is het virus aangetroffen op een kinderboerderij in Kamerik (provincie Utrecht), nadat er enkele dieren waren overleden. Alle 45 resterende vogels zijn vergast. 119
Een weekje was het rustig, maar op 15 februari komt het nieuws naar buiten dat er vogelgriep is vastgesteld in Vlagtwedde (provincie Groningen). Zo’n 35.000 kippen die werden gebruikt als leghennen zijn vergast. 120
Op 18 februari werd er vogelgriep aangetroffen op een biologische pluimveehouderij in Aalsum (provincie Friesland). Zo’n 30.000 kippen die werden gebruikt als leghennen zijn vergast. 121
Twee dagen later, op 20 februari, was het mis in Uithuizermeeden (gemeente Het Hogeland, provincie Groningen). 39.000 kippen die werden gebruikt als leghennen zijn vergast. 122
Op 24 februari ging het mis in Ede (Gelderland). 23.000 hennen die werden gebruikt als legkip werden door de NVWA vergast. 123
Op 2 maart wordt bekendgemaakt dat er een uitbraak is in Lunteren (Gelderland). 34.000 hennen die werden gebruikt als legkip zijn vergast. 124
Op 4 maart maakte de Rijksoverheid bekend dat er vogelgriep is vastgeteld in Neede (Gelderland). Maar liefst 97.450 ouderdieren van kuikens die worden vetgemest voor de slacht zijn vergast. 125
Op de avond van 7 maart werd bekendgemaakt dat er vogelgriep is uitgebroken in Putten (Gelderland). 23.000 hennen die werden gebruikt als legkip zijn vergast. 126
Diezelfde avond maakte de Rijksoverheid tevens bekend dat er mogelijk sprake is van vogelgriep bij Dierenpark Emmen (Drenthe). Dit wordt onderzocht nadat er onder meer een kuifibis is overleden aan een nog onduidelijke virusziekte. 127
Op 21 maart waren er opnieuw twee uitbraken: bij een bedrijf in Oudemolen (gemeente Moerdijk, provincie Noord-Brabant) dat kuikens vetmest voor de slacht werd het virus vastgesteld. Alle ongeveer 14.000 kuikens zijn vergast. 128
De andere uitbraak die dag was op een bedrijf in Geesbrug (gemeente Coevorden, provincie Drenthe) dat kippen uitbuit voor de eieren. Alle ongeveer 24.000 dieren zijn door de NVWA vermoord. 129
Op 14 mei was het helaas opnieuw mis: in Biddinghuizen (gemeente Dronten, provincie Flevoland) is vogelgriep vastgesteld bij een bedrijf dat kippen uitbuit voor de eieren. Alle ongeveer 55.000 kippen zijn vergast. 130
Een week later, op 23 mei, is er ook in Marrum (gemeente Noardeast-Fryslân, provincie Friesland) opnieuw vogelgriep vastgesteld, op een bedrijf dat kuikens vetmest voor de slacht. De NVWA heeft alle ongeveer 80.000 kuikens vergast. 131
Ook in de zomer gaat het mis: op 20 juli breekt het virus uit bij een hobbyhouder in Woerdense Verlaat (gemeente Nieuwkoop, provincie Zuid-Holland). Ongeveer 40 kippen en 110 watervogels zijn vergast. 132
Voor 2026 komt daarmee het totale minimum aantal vanwege vogelgriep vergaste dieren in Nederland op 548.508, waarvan zeker 486.260 kippen, 62.000 kalkoenen, 20 ganzen en 110 watervogels van onbekende soort.
Voor België gaat het om ongeveer 627.500 vergaste dieren, waarvan zeker 598.000 kippen en 29.500 kalkoenen.
EERDERE JAREN
De huidige vogelgrieppandemie begon in oktober 2021. Zie hieronder voor de slachtoffers gedurende die jaren en een selectie uit de Animal Rights berichtgeving over dit onderwerp:
Behalve vogelgriep is er nog een ziekte waarbij alle dieren uit de getroffen stal vergast worden: Newcastle Disease, ook wel pseudo-vogelgriep genoemd. Ook deze ziekte heeft dit jaar levens gekost door vergassing van slachtoffers.
Het totaal aantal vergaste dieren: onbekend.
Op 23 2025 mei wordt in Oldenzaal (Overijssel) Newcastle Disease vastgesteld bij een hobbyduivenhouder. Alle dieren worden vergast. Om hoeveel duiven het gaat, is niet bekend. 133
