Op 18 november vroegen Fauna4Life en Animal Rights de rechtbank Den Haag om het besluit van de provincie Zuid-Holland te schorsen om vossen te doden terwijl het beroep van de stichtingen daartegen loopt.
Het Rotterdamse Havenbedrijf en de Faunabeheereenheid Zuid-Holland – lees: jagers – willen tot en met 2031 vossen afschieten, zogenaamd, om daarmee de kleine mantelmeeuw en zilvermeeuw te beschermen.
Het Havenbedrijf, de jagers en de provincie zijn het grootste gevaar voor de meeuwen!
Dat, terwijl in 2005 het Havenbedrijf nesten van mantel- en zilvermeeuwen nog opzettelijk liet vertrappen door paarden en schapen 1, en mantelmeeuwen en zilvermeeuwen ook jarenlang actief verjoeg met voertuigen, loslopende honden, gaskanonnen, lasers en roofvogels. 2
Op 8 februari 2022 heeft de provincie het Faunabeheerplan meeuwen havengebieden van Rotterdam, Dordrecht en Alblasserdam 2022-2027 goedgekeurd. Dit faunabeheerplan maakt het mogelijk om in het havengebied kleine mantelmeeuwen en zilvermeeuwen te verjagen, vangen en doden, en om nesten en eieren van deze vogelsoorten te verplaatsen en vernielen.
Provincie en jagers hebben zo, jaar in jaar uit, duizenden nesten en eieren van meeuwen vernield, maar nu ineens is de vos de grote vijand van de meeuwen.
Bovendien staat de provincie middels een ontheffing toe om in havengebied duizenden konijnen – prooi van de vos – dood te schieten, omdat het beschermen van kwetsbare installaties en leidingen te kostbaar zou zijn voor puissant rijke bedrijven als Shell.
Van al deze meeuw-vijandige activiteiten wordt in het Faunabeheerplan Vos Zuid-Holland 2024-2031 in het geheel geen melding gemaakt. 3
De grootste vijand van de kleine mantelmeeuw en zilvermeeuw is dus niet de vos, maar het Havenbedrijf, tezamen met de in het havengebied gevestigde bedrijven, de faunabeheereenheid en gedeputeerde staten die de handelswijzen van het Havenbedrijf en de in het gebied gevestigde bedrijven al jarenlang goedkeuren en faciliteren.
Noodzaak en alternatieven
Een ecologische “noodzaak” om vossen te vangen en doden bestaat niet. Er bestaat alleen een door de provincie zelf gecreëerde (schijn van) noodzaak.
Animal Rights en Fauna4Life menen dat over het algemeen te snel wordt aangenomen dat het noodzakelijk is om wilde dieren te doden en dat er geen andere bevredigende oplossing bestaat dan het doden van wilde dieren.
Het vertrekpunt in de wet is dat het verboden is de daar genoemde wilde dieren te vangen of te doden of hun vaste voortplantingsplaatsen of rustplaatsen opzettelijk te beschadigen of te vernielen. Een eventuele afwijking van de verbodsbepalingen dienen tot een minimum worden beperkt en altijd nauwkeurig en treffend te worden gemotiveerd.
Enkel stellen dat een vos-werend raster niet overal mogelijk is of te duur is, is zeker niet voldoende. Dergelijke stellingen moeten verifieerbaar en overtuigend worden onderbouwd. Bovendien kan een andere bevredigende oplossing niet bij voorbaat worden afgewezen op de enkele grond dat de economische kosten van uitvoering ervan bijzonder hoog zijn.
Pas wanneer de aanvrager al het redelijke heeft gedaan en er toch nog een probleem resteert, kan pas een ontheffing worden verleend.
Het beschermen van koloniebroeders
In tegenstelling tot weidevogels, wiens nesten zich ver van elkaar bevinden, zijn zilvermeeuwen en kleine mantelmeeuwen koloniebroeders die soms met vele honderden dicht bij elkaar broeden op een klein oppervlakte zoals een dak of zandplaat. De kolonies plachten ieder jaar gebruik te maken van dezelfde broedlocaties. Deze locaties zijn bekend. De meest voor de hand liggende andere bevredigende oplossing is het beschermen van broedkolonies door een vos-werend raster.
Provinciaal vandalisme
Verder wil de provincie de vaste voortplantingsplaatsen of verblijfplaatsen van de vos beschadigen of vernielen om gevaarlijke situaties te voorkomen. Maar er bestaan geen geregistreerde gegevens over de omvang van de graafschade. Bovendien veegt de provincie de graverij van het konijn en de vos op een hoop.
Er is kortom op geen enkele manier aangetoond dat het nodig is om de vaste voortplantingsplaatsen of verblijfplaatsen van de vos te beschadigen of vernielen om gevaarlijke situaties te voorkomen.
Het ontbreekt ook aan een onderbouwing van de kennelijke stelling dat er geen andere bevredigende oplossing bestaat voor het voorkomen van graverij. Graverij kan allereerst worden voorkomen door het niet toegankelijk maken van terreinen voor vossen en voorts door het met maatwerk beschermen van kwetsbare elementen.
Conclusie
Fauna4Life en Animal Rights stellen vast dat het bestreden besluit geen stand kan houden en vragen de rechtbank het beroep van de stichtingen gegrond te verklaren, het bestreden besluit van de provincie te vernietigen en tot die tijd het besluit om vossen te doden te schorsen.
Update – Zitting
Donderdag 28 mei 2026 staat bij de Rechtbank Den Haag de zitting op de agenda waarin het beroep van Animal Rights en Fauna4Life wordt behandeld tegen het beleid van Zuid-Holland om meeuwen te beschermen door vossen af te schieten. Op 17 mei dienden de stichtingen hun reactie in op het verweerschrift van Zuid-Holland.
De antimeeuwenterreur van provincie, jagers en havenbedrijf
De populaties kleine mantelmeeuwen en zilvermeeuwen zijn jarenlang systematisch gedecimeerd door het antimeeuwenbeleid van het Rotterdamse Havenbedrijf, met goedkeuring van de provincie Zuid-Holland. In 2005 liet het havenbedrijf nesten van mantel- en zilvermeeuwen opzettelijk vertrappen door paarden en schapen en het havenbedrijf verjoeg mantelmeeuwen en zilvermeeuwen ook jarenlang actief met voertuigen, loslopende honden, gaskanonnen, lasers en roofvogels. Dit beleid werd in elk geval tot in 2021 op aanwijzing van de faunabeheereenheid en gedeputeerde staten voortgezet. Ook in het het recentste ‘Faunabeheerplan meeuwen havengebied Rotterdam 2025-2030’ wordt het antimeeuwenbeleid voortgezet. Ook dit plan bevat namelijk en waslijst aan maatregelen om al dan niet broedende zilvermeeuwen en kleine mantelmeeuwen in het havengebied te verjagen en nesten te vernielen. Ondertussen krijgt de vos de schuld van de teloorgang van beide soorten. Animal Rights en Fauna4Life vinden daar wat van.
Rasters
Wanneer voldoende broedlocaties door rasters worden beschermd, is dat goed voor zowel de kleine mantelmeeuw, de zilvermeeuw als de vos. De suggestie dat er tussen de vos en de meeuwen zou moeten worden gekozen, is onzin.
Rondom de terreinen van bedrijven staan al rasters om ongewenste menselijke bezoekers te weren. Deze rasters kunnen ook vossen-werend gemaakt worden daar waar meeuwen op die terreinen broeden. Animal Rights en Fauna4Life vinden het schandalig dat bedrijven zoals Shell, zo is hen uit een procedure over een ontheffing voor het doodschieten van konijnen gebleken, geen cent uittrekken om door hun schadelijk geachte dieren van hun terreinen te weren: alles voor de aandeelhouder en niets voor de dieren.
Het plaatsen van rasters rondom broedlocaties is, ook blijkens het voornemen van het havenbedrijf om een groot aantal broedkolonies middels rasters te beschermen, een redelijke en goed uit te voeren andere bevredigende oplossing.
Zuid-Holland stelt dat, naast het plaatsen van rasters, het nog steeds nodig is om vossen dood te schieten om de kleine mantelmeeuw en de zilvermeeuw te beschermen, maar dat dit zo is, blijkt nergens uit. Het is een naakte stelling zonder ook maar het begin van een onderbouwing. Predatie is een normaal natuurlijk verschijnsel. Hoeverre van een “resterend probleem” sprake is, nadat de rasters zijn geplaatst, is niet onderzocht. In plaats daarvan is, zonder dat de noodzaak daartoe is aangetoond, een ontheffing verleend die geldig is tot 31 januari 2032.
Die ontheffing mist voorschriften die waarborgen dat de populaties van de zilvermeeuw en de kleine mantelmeeuw gedurende de looptijd van de ontheffing systematisch en transparant worden gemonitord, en dat de uitkomsten van die monitoring rechtstreeks gevolgen hebben voor de omvang en duur van het toegestane afschot.
Graverij
Tijdens de behandeling van het verzoek tot het treffen van een voorlopige voorziening kon Zuid-Holland niet één voorval van problematische graverij produceren. Plotseling zou er nu sprake zijn van problematische graafschade door vossen in meerdere leidingstroken, meerdere dijken, een baggerdepot en de zeewering. Fauna4Life en Animal Rights geloven daar niets van en zijn van mening dat ook de rechtbank deze stelling wegens het ontbreken van een deskundigenrapport als onvoldoende onderbouwd terzijde moet stellen.
De voorzieningenrechter
De zitting bij de voorzieningenrechter vond plaats op 17 december 2024 en de uitspraak was teleurstellend. Faunabeheerplannen zijn, vanwege de jagers en grondbezitters die de faunabeheereenheden bevolken, in de praktijk vrijwel altijd afschotplannen, waarin het belang van jacht en schadebestrijding overheerst en de bescherming van individuele dieren en populaties onderbelicht blijft.
De voorzieningenrechter heeft zich in hoge mate onkritisch aangesloten bij de stellingen van de faunabeheereenheid en provincie. De voorzieningenrechter heeft nagelaten te toetsen of de stellingen op controleerbare wijze zijn onderbouwd. De hoop is dat de rechtbank dat alsnog zal doen.
Besluit voor doden van vossen in havengebied Rotterdam onvoldoende onderbouwd
In de uitspraak van 17 juli 2026 oordeelt de rechtbank Den Haag dat het besluit van het college van gedeputeerde staten van de provincie Zuid-Holland waardoor het mogelijk is om vossen in het havengebied van Rotterdam te vangen en te doden, niet met de vereiste zorgvuldigheid voorbereid en niet voldoende gemotiveerd is. 4 5
De rechtbank komt in deze uitspraak tot het oordeel dat onvoldoende onderzoek ten grondslag ligt aan het bestreden besluit en dat het college niet deugdelijk heeft gemotiveerd dat er geen andere bevredigende oplossingen zijn dan het vangen en doden van de vos om de meeuwenpopulaties te beschermen.
De rechtbank verklaart het beroep van Animal Rights en Fauna4Life gegrond en vernietigt het bestreden besluit. Zuid-Holland moet een nieuw besluit nemen op het bezwaar van de stichtingen met inachtneming van wat in deze uitspraak is overwogen.
Belangrijk is dat deze rechtbank (opnieuw) erkent dat voor zogenaamde ‘nationale soorten’ als de vos dezelfde systematiek moet worden gevolgd als voor strikt beschermde soorten onder de Habitatrichtlijn. Daaronder valt dat er eerst gekeken moet worden naar andere, minder ingrijpende (gedeeltelijk) bevredigende oplossingen:
“Tussen partijen is niet in geschil dat het plaatsen van rasters het probleem gedeeltelijk oplost. […] In dat verband neemt de rechtbank in aanmerking dat het havenbedrijf ter zitting heeft toegelicht dat er nog altijd rasters worden geplaatst en er nog onderzoeken plaatsvinden naar andere locaties. Er zijn in het havengebied dus nog altijd locaties waar een andere bevredigende oplossing mogelijk is, en die daar nog niet is toegepast. Daar komt bij dat het college niet concreet heeft gemaakt naar welke aantallen meeuwen zij streeft binnen het havengebied. Dat wringt temeer nu het havenbedrijf heeft toegelicht dat zij zich ten doel heeft gesteld om met rasters een oppervlakte te beschermen waar zo’n 7.000 broedparen terecht kunnen. Nu niet duidelijk is hoeveel broedparen het college in het havengebied beoogt te beschermen, is ook niet inzichtelijk in hoeverre het nog nodig is om – naast het plaatsen van rasters op de daarvoor geschikte locaties – over te gaan tot afschot van vossen buiten de rasters. Gelet op het vorenstaande heeft het college naar het oordeel van de rechtbank onvoldoende onderzoek gedaan naar de vraag of er (gedeeltelijk) andere bevredigende oplossingen dan het vangen en doden van de vos bestaan. In zoverre is het bestreden besluit ook niet deugdelijk gemotiveerd.”
Er zijn ook punten waarop we het niet eens zijn met de uitspraak. Zo oordeelt de rechtbank dat het feit dat Zuid-Holland tegelijkertijd het verstoren van meeuwen toestaat op zichzelf niet betekent dat er niet (ook) een noodzaak bestaat om de meeuwenpopulaties in het havengebied te beschermen tegen predatie door de vos. Ook gaat de rechtbank niet mee met ons betoog dat predatie van vossen op meeuwen wordt uitgelokt door het doden van konijnen in dat gebied.
Verder is de rechtbank is van oordeel dat voldoende aannemelijk is gemaakt dat vossen graafschade kunnen veroorzaken en daar geen andere oplossingen voor zijn dan de vaste voortplantings- en rustplaatsen van de vos te beschadigen of te vernielen.
Animal Rights is blij met de uitspraak. Nu moet nog zeker gesteld worden dat de jagers ook onmiddellijk stoppen met het afschieten van vossen.
Verzoek tot het treffen van een voorlopige voorziening en ordemaatregel
De beslissing op bezwaar is vernietigd. Door de vernietiging van de beslissing op bezwaar herleeft het primaire besluit van 11
april 2024 waarmee alsnog vossen gedood kunnen worden. Daarmee is het spoedeisend belang bij een voorlopige voorziening gegeven: iedere dag dat het besluit ten aanzien van het doden van vossen van kracht blijft, bestaat het risico dat vossen worden gedood. In het licht van het oordeel van de meervoudige kamer kan ook het primaire besluit geen stand houden. Dit besluit rust immers op exact dezelfde onderbouwing als de vernietigde beslissing op bezwaar. Nu ook het primaire besluit geen stand kan houden komt het voor schorsing in aanmerking.
