Op 14 november 2023 besluit het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Lingewaard aan het bedrijf Bouwens Melkgeiten Vof een omgevingsvergunning te verlenen ten behoeve van een geitenhouderij aan de Angerensestraat 38 te Gendt. De vergunning gaat vooral om het gedeeltelijk veranderen van de indeling en uitvoering van de stallen ten opzichte van de vergunning van 27 juli 2010 en dan met name het in gebruik nemen van stal 2/3 voor het houden van de melkgeiten in plaats van stal 7, welke niet is gebouwd.
Animal Rights tekent hiertegen op 23 januari 2024 beroep aan na eerder al een zienswijze te hebben ingediend naar aanleiding van het ontwerpbesluit van 7 maart 2023.
Mogen er helemaal geen geiten gehouden worden, of ‘slechts’ 705?
Animal Rights stelt dat het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Lingewaard de vergunde situatie, op basis waarvan de bestreden vergunning wordt verleend, niet juist heeft vastgesteld. Niet de omgevingsvergunning van 27 juli 2010 is voor de inrichting de vigerende vergunning, maar de melding in het kader van de Wet milieubeheer van 10 oktober 1998. Dat zit zo:
Op 6 april 2006 is door Bouwens Melkgeiten Vof een aanvraag ingediend voor een revisievergunning. Deze vergunning was aangevraagd voor het omzetten van een varkenshouderij met 810 varkens naar een geitenhouderij met 2.225 geiten; 705 in stal 1, 2 in stal 4 en 1518 in nieuw te bouwen stal 7.
Onder het destijds geldende systeem van de Wet milieubeheer was er sprake van coördinatie tussen milieuvergunningen in het kader van deze wet en bouwvergunningen in het kader van de Woningwet. De bouwvergunning voor stal 7 was ten tijde van de vergunningverlening in 2010 nog niet aangevraagd en derhalve ook niet verleend. Een milieuvergunning treedt niet eerder in werking dan nadat alle bijbehorende benodigde bouwvergunningen zijn verleend. Dit betekent dat de aangevraagde activiteiten – het houden van geiten – pas kunnen worden uitgeoefend nadat alle benodigde bouwvergunningen zijn verleend.
Bouwens Melkgeiten Vof beschikt nog altijd niet over de benodigde bouwvergunning. Op 1 augustus 2016 was een omgevingsvergunning verleend voor, onder meer, de realisatie van stal 7. Deze vergunning werd echter bij uitspraak van de rechtbank Gelderland van 26 april 2017 vernietigd. Bij besluit van 19 december 2017 heeft het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Lingewaard de omgevingsvergunning vervolgens alsnog geweigerd omdat de gemeenteraad geen verklaring van geen bedenkingen heeft verleend. Stal 7 is dus nooit gerealiseerd en dus is tevens de vergunning uit 2010 nooit in werking getreden.
Na vergunningverlening in 2010 is Bouwens de aangevraagde activiteit – geiten houden – echter wél gaan uitvoeren, nog vóórdat alle benodigde bouwvergunningen waren verleend; de dieren zijn immers tot de dag van vandaag simpelweg in een niet daartoe bestemd gebouw (stal 2/3) gehouden. Die overtreding tracht men via de bestreden omgevingsvergunning van 14 november 2023 ten onrechte alsnog te legaliseren: het in gebruik nemen van stal 2/3 voor het houden van de melkgeiten in plaats van stal 7, welke niet is gebouwd.
De essentie van deze zaak is niet dat de geiten in een verkeerde stal worden gehouden – wat het college met dit besluit snel even tracht te corrigeren – maar dat er überhaupt geen dieren gehouden mochten (en mogen) worden. De 2000+ geiten zoals aangevraagd in 2006 staan bij Bouwens Melkgeiten Vof illegaal, aangezien, nogmaals, de vergunning uit 2010 nooit in werking is getreden.
Het bestreden besluit is in strijd met het wettelijke vergunningstelsel genomen. Hierin ziet Animal Rights een gebrek in de zorgvuldige voorbereiding van het besluit door verweerder; het bestreden besluit kan geen stand kan houden. Animal Rights vraagt daarom de rechtbank Gelderland haar beroep gegrond te verklaren en het bestreden besluit te vernietigen.
Update 2026
Op 23 januari 2024 heeft Animal Rights beroep ingediend tegen het besluit van het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Lingewaard van 14 november 2023. Met dit besluit wordt aan het bedrijf Bouwens Melkgeiten v.o.f. een omgevingsvergunning verleend ten behoeve van de geitenhouderij aan de Angerensestraat 38 te Gendt.
Op 2 april 2025 kwam bericht van de rechtbank Gelderland dat het beroep van Animal Rights is doorgezonden aan de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State vanwege samenhang met een lopende hoger beroepsprocedure bij de Afdeling.
Op 20 mei 2025 ontving Animal Rights een schriftelijke reactie van het college op het door de stichting ingediende beroepschrift. De behandeling ter zitting bij de Afdeling is gepland op 29 juni 2026.
De milieuvergunning uit 2010 is ten onrechte als referentievergunning aangemerkt Op grond van de voormalige Wet milieubeheer geldt dat een milieuvergunning niet eerder in werking treedt dan nadat alle bijbehorende benodigde bouwvergunningen zijn verleend. Dit betekent tevens dat de aangevraagde activiteiten pas kunnen worden uitgeoefend (op grond van de milieuvergunning) nadat alle benodigde bouwvergunningen zijn verleend. Zonder bouwvergunning(en) treedt de milieuvergunning niet in werking en kan de milieuvergunning dus ook niet als referentietoestemming voor opvolgende vergunningen worden gebruikt.
In het voorliggende geval is de in 2016 verleende bouwvergunning vernietigd door de rechtbank en nadien alsnog geweigerd door Lingewaard. Een vernietigd besluit dient in beginsel geacht te worden nimmer rechtskracht te hebben gehad. Dat betekent dat niet kan worden uitgegaan van een rechtsgeldige bouwvergunning die de inwerkingtreding van de milieuvergunning mogelijk heeft gemaakt.
De voorgenomen ontwikkeling is strijdig met het bestemmingsplan en de goede ruimtelijke ordening Een inrichting met meer dan 2.000 geiten is in strijd is met het bestemmingsplan. De beoogde activiteit bestaat uit het houden van in totaal 2.225 geiten. Het bestemmingsplan bevat weliswaar een overgangsrechtelijke regeling voor gebruik van gronden en bouwwerken dat reeds bestond op het tijdstip van inwerkingtreding van het bestemmingsplan en daarmee strijdig werd, maar die bepaling ziet uitsluitend op de voortzetting van reeds bestaand (en voorafgaand aan inwerkingtreding van het bestemmingsplan nog legaal) gebruik. Van een dergelijk bestaand legaal gebruik is in de onderhavige zaak geen sprake.
Animal Rights staat op het standpunt dat de milieuvergunning uit 2010 nimmer in werking is getreden. Dat betekent dat vóór de inwerkingtreding van het bestemmingsplan in 2013 geen rechtsgeldige toestemming bestond om meer dan 2.000 geiten te houden.
Als de rechtbank daarin niet meegaat dan nog kan de milieuvergunning op zijn vroegst in werking zijn getreden met de verlening van de bouwvergunning in 2016. Dat moment ligt ná zowel de invoering van de relevante drempelwaarde als na het moment van inwerkingtreding van het bestemmingsplan in 2013. Ook daarom kon vóór 2013 geen sprake zijn van legaal bestaand gebruik van een inrichting met meer dan 2.000 geiten.
Daar komt bij dat de onderneming feitelijk ook nooit legaal meer dan 2.000 geiten heeft kunnen houden. De milieuvergunning uit 2010 ging uit van realisering van stal 7, waarin 1.518 geiten zouden worden gehuisvest. Vaststaat dat deze stal nooit is gerealiseerd. De thans bestreden vergunning strekt er juist toe alsnog mogelijk te maken dat de vergunde capaciteit wordt benut, zij het over bestaande stallen verdeeld in plaats van de nooit gerealiseerde stal 7. Van een reeds bestaand legaal gebruik dat slechts wordt voortgezet, is derhalve geen sprake.
De provincie Gelderland heeft ten onrechte een verklaring van geen bedenkingen (vvgb) afgegeven om af te wijken van de provinciale geitenstop Gelderland bepaalde dat een bevriezing is beoogd van de bestaande legale situatie per 30 augustus 2017. Het aantal op dat moment legaal aanwezige geiten in de provincie mag niet toenemen. Daarbij is kennelijk expliciet tot uitgangspunt genomen dat uitsluitend bestaand legaal gebruik wordt beschermd.
Gelderland heeft gebruik gemaakt van haar discretionaire bevoegdheid om een ontheffing van het verbod van de Omgevingsverordening te verlenen, inhoudende het oprichten van een dierenverblijf voor een geitenhouderij en het in gebruik nemen van gebouwen of gronden voor het houden van geiten, omdat geen sprake zou zijn van een uitbreiding van het aantal geiten, noch feitelijk noch planologisch/vergund.
Dat is een onjuist uitgangspunt. De huisvesting van geiten in stal 2/3 was een niet vergunde situatie. Uit dient te worden gegaan van het bestaande legale gebruik; dat maakt volgens Animal Rights dat niet kan worden volgehouden dat er geen sprake is van een uitbreiding van het aantal geiten.
Milieueffectrapportage Lingewaard dient ten tijde van het nemen van de milieueffectrapportage-beoordelingsbeslissing zelf te beoordelen of sprake is van mogelijke belangrijke nadelige milieugevolgen. Lingewaard mag die beoordeling niet afwentelen op de toetsing in een latere natuurvergunningsprocedure door Gelderland. In het voorliggende milieueffectrapportage-beoordelingsbesluit gebeurt dat toch.
Daar komt bij dat Lingewaard in het milieueffectrapportage-beoordelingsbesluit ten onrechte uitgaat van een gelijkblijvend dieraantal. Er kan geen sprake zijn van een deugdelijke en zorgvuldig milieueffectrapportage-beoordelingsbesluit wanneer dat is gebaseerd op onjuiste uitgangspunten.
Slotsom Animal Rights verzoekt de Afdeling om het bestreden besluit te vernietigen, onder gegrondverklaring van het beroep.
Op 24 augustus 2024 toonde Animal Rights met nieuwe undercoverbeelden hoe eenden systematisch mishandeld werden door vangploegen op maar liefst 7 bedrijven in Nederland. Alle beelden werden in de eerste helft van 2024 gemaakt. Hoewel deze eenden in de eerste plaats geslacht worden voor vlees, verkoopt Nederlandse eendenslachter Tomassen Duck-To ook de veren. Deze gaan naar het Nederlandse bedrijf Ducky Dons om er dekbedden en kussens van te maken.
De producten van Ducky Dons werden tot voort kort nog steeds bij Leen Bakker verkocht. Animal Rights riep de winkelketen op om deze artikelen onmiddellijk uit de rekken te halen. En daar geven ze nu gehoor aan: niet alleen Ducky Dons, maar alle dons verdwijnt nu voorgoed uit het assortiment bij Leen Bakker. De winkelketen liet Animal Rights dat weten via mail.
Alle dons uit de rekken en webshop
Animal Rights liet Leen Bakker op maandagochtend 9 september via mail weten dat ook het eendendons van het merk Polydaun met dezelfde RDS en Downpass gecertificeerd waren als de eenden in de Animal Rights beelden. Het dons van Polydaun was nog steeds te koop bij Leen Bakker. De labels als RDS en Downpass bieden geen garantie en ook de herkomst van het eendendons van Polydaun is onduidelijk. Daarop heeft Leen Bakker alle dons uit de rekken en webshop gehaald en liet ons dat weten via mail: “Ook deze producten hebben wij van de website afgehaald. Wij zijn hard bezig aan ons onderzoek en verwachten spoedig een reactie te kunnen geven.”
Enkele dagen later laat Leen Bakker weten: “In vervolg op ons contact van vorige week, heeft Leen Bakker het besluit genomen om per direct volledig te stoppen met de verkoop van producten waarin eendendons is verwerkt. Dit geldt voor zowel de Nederlandse als Belgische markt waarop we actief zijn. En uiteraard heeft dit betrekking op onze fysieke winkels én onze webwinkel. Leen Bakker biedt een ruime keuze aan producten met alternatieve natuurlijke en synthetische materialen en grondstoffen zoals katoen, bamboe, downfeel (synthetisch dons) en wol. Deze beslissing, die we mede dankzij jullie hebben genomen, brengt ons een stapje dichterbij een duurzamere organisatie.”
Animal Rights is blij dat Leen Bakker alle donsproducten voorgoed uit het assortiment laat en benadrukt dat de winkelketen hier een voorbeeld is voor alle winkelketens die nog steeds dons verkopen.
Misselijkmakende mishandelingen
Animal Rights filmde vanaf de openbare weg en met drones hoe bij de eendenmesterijen er nog altijd misselijkmakend hardhandig met eenden wordt omgegaan tijdens het vangen en laden. Eenden worden ruw, van een afstand in de transportlades gegooid; de laatste eenden worden in de lades gepropt als vuile was in een wasmachine; de eenden klappen door het smijtwerk keer op keer tegen het frame van de container en bovenliggende lades aan; eenden raken voortdurend bekneld waneer lades achteloos worden dicht geduwd of getrapt. Individuele eenden worden getrapt en geslagen; eenden vallen uit lades op de grond en worden ruw weer opgeraapt en terug in een lade gesmeten.
Een eend wordt ruw vastgehouden aan de kop door een vangploegmedewerker
De eenden worden in de eerste plaats geslacht voor vlees. Maar Tomassen Duck-To verkoopt ook de veren aan het Ermelose bedrijf Ducky Dons dat er dekbedden en kussens van maakt. Hoewel Ducky Dons zich verschuilt achter keurmerken zoals Downpass en RDS, tonen de beelden van Animal Rights duidelijk aan dat hun beweringen over dierenwelzijn holle woorden zijn. “Alle donzen dekbedden en hoofdkussens van Ducky Dons zijn gecertificeerd volgens Downpass of de Responsible Down Standard (RDS),” schrijven ze, maar de realiteit laat zien dat de eenden wel degelijk worden mishandeld.
Op hun ‘dons en dierenwelzijn’ pagina zegt Ducky Dons: “… ook voor ons als producent van donzen dekbedden en kussens is het belangrijk dat we zeker weten dat we een verantwoord product verkopen. Zo willen we kunnen herleiden waar ons dons vandaan komt en of deze bedrijven erop toezien dat hun eenden en ganzen zo prettig en natuurlijk mogelijk leven.” De veren komen van eenden die geslacht worden voor vlees, eenden worden niet levend geplukt en de veren komen niet uit de foie gras dwangvoeder industrie. Aan deze voorwaarden is eenvoudig te voldoen, maar verder zegt Ducky Dons: “Ook mogen ze natuurlijk niet geslagen, geschopt of anderszins mishandeld worden.” En dat gebeurt wel zoals in de beelden van Animal Rights uit 2018 en 2024 te zien is.
Laat de gruwel uit je bed
Dons is net als vlees een product van de intensieve veeteelt, waar economische belangen primeren. Koop alsjeblieft geen dons, kies voor plantaardige materialen als katoen en bamboe. Zo laat je de gruwel uit je bed.
Een van de dekbedden van Ducky Dons die intussen niet meer te koop zijn bij Leen Bakker
Update – ANWB stopt met dierlijk dons
Na Leen Bakker stopt ook de ANWB met dons. 1 De ANWB is met 5 miljoen leden de grootste vereniging van Nederland en bestiert naast de bekende ‘wegenwacht’ ook een grote webwinkel met veel outdoorkleding. In het eerste ledenmagazine – Kampioen – van 2025 meldt de ANWB dat ze met ingang van 2025 afscheid neemt van de dierlijke variant en overschakelt op synthetisch dons van 100% gerecyclede petflessen in de nieuwe kledingcollectie. In het artikel meldt de ANWB specifiek dat hoewel ze uitsluitend donsproducten van Responsible Down Standard verkocht, dit dierenleed niet volledig uitsluit. Animal Rights is blij met deze keuze van de ANWB. Wie volgt?
Dierenrechtenorganisatie The Camp Beagle heeft schokkende beelden gepubliceerd van beagles die zijn gefokt voor dierproeven. De beelden, vrijgegeven door klokkenluiders, tonen honden van Marshall BioResources in de VS, een multinational die jaarlijks tienduizenden dieren levert aan laboratoria wereldwijd. Op de beelden is te zien hoe een beagle-puppy een inhalatiemasker draagt. Ter gewenning om later te worden ingezet in tests waarbij de hond gedwongen wordt om potentieel schadelijke stoffen in te ademen. Deze stoffen worden getest om te voldoen aan internationale regelgeving, die vereist dat hun effecten op de gezondheid – zoals irritatie of verstikking – onderzocht worden voordat de stoffen op de markt komen.
Animal Rights campagneleider Rowena Vanroy: “Stoffen zoals pesticiden, bepaalde geneesmiddelen, bijvoorbeeld voor ademhalingsziekten en industriechemicaliën worden op deze manier op honden getest. Door hen te dwingen ze in te ademen met gevaar op eigen leven. Het is mogelijk dat een deel van deze honden ook in Belgische laboratoria van Janssen of in het Nederlandse dierproefcentrum Charles River terecht komen. Aangezien er in de proefdierindustrie geen transparantie is, kunnen deze dieren overal naartoe zijn gebracht.”
Marshall BioResources heeft grote fokfaciliteiten, zoals in North Rose, VS, en een andere vestiging in het Verenigd Koninkrijk. In 2023 werden beelden naar buiten gebracht die tonen dat duizenden beagles vanaf de VS naar Denemarken zijn getransporteerd en van daaruit doorverhandeld aan Europese laboratoria. Mogelijk ook naar instellingen zoals Charles River in Nederland en Johnson & Johnson (voorheen Janssen Pharmaceutica) in België, waar ze worden gebruikt voor toxiciteitstesten en andere experimenten. Verder worden er regelmatig beagles getransporteerd via Brussels airport. Op 23 september 2024 zouden er van daaruit nog 150 hondjes naar een laboratorium in het Verenigd Koninkrijk gevlogen zijn.
Ondanks publieke verontwaardiging blijft er weinig transparantie over wat er precies gebeurt in Nederlandse en Belgische laboratoria. Bedrijven zoals Janssen in Beerse en Charles River in Den Bosch geven geen details vrij over de aard van hun tests of de herkomst van de honden. Ook de vergunningen die dit mogelijk maken blijven in nevelen gehuld. In Nederland werd in 2022 een vergunning verleend om gedurende vijf jaar tests uit te voeren op onder andere 3.300 honden, waarvan er slechts 20 uiteindelijk worden vrijgegeven voor adoptie en 200 opnieuw worden gebruikt in andere experimenten. De rest overleeft de tests niet. 1
In België lopen verschillende parapluvergunningen die Johnson & Johnson in Vlaanderen toestaan om honderden honden te gebruiken voor veiligheidstesten op medicijnen, waarbij de stoffen onder andere oraal, via injecties, of via inhalatie kunnen worden toegediend. Opnieuw overleven de meeste honden de experimenten niet. 2
Stop dierproeven
Animal Rights is geschokt door deze beelden die een zeldzaam licht werpen op de verborgen wereld van dierproeven. Toxiciteitstesten op dieren moeten zo snel mogelijk verboden worden. “Wij roepen de Vlaamse en Nederlandse overheid op om experimenten op honden te verbieden en ook op Europees vlak te ijveren voor een aanpassing van de regelgeving,” besluit Vanroy.
Oproep klokkenluiders
Werk jij bij Charles River of Janssen en zie jij hoe dieren zoals beagles worden gebruikt in experimenten? Kom op voor wat juist is. Jouw informatie kan een doorslaggevende rol spelen in het beëindigen van deze praktijken. Neem contact op met Animal Rights via [email protected] of [email protected]
Op 23 oktober, vlak voor de hoorzitting over de bezwaren van Animal Rights en Faunabescherming tegen het vangen, zenderen en paintballen van wolf ‘Bram’, blijkt deze, volgens de provincie Utrecht en Zoogdiervereniging, solitaire wolf ineens de vader te zijn van de welpen van de wolvenroedel op de Utrechtse Heuvelrug.
Waar dit nieuws ook voor Animal Rights een verrassing is, zijn het gestuntel en de onkunde van de provincie Utrecht en de Zoogdiervereniging dat niet. Het is dan ook verre van uitgesloten dat er nog meer identificatie- en interpretatiefouten boven water komen.
De tijdlijn Animal Rights werd vrijdagochtend 23 augustus 2024 geïnformeerd door de provincie Utrecht dat men de intentie had die dag nog een vergunning te verlenen voor het vangen, zenderen en, indien noodzakelijk, aanvullend negatief conditioneren – lees: paintballen – van wolf GW3237m (Bram). Sinds mei vorig jaar is deze mannelijke wolf aanwezig op de Utrechtse Heuvelrug en in het Gooi. Hij is een nakomeling van de zogenoemde ‘Noord-Veluwe-roedel’. Deze wolf staat er om bekend dat hij soms honden benadert en weinig angst toont voor mensen.
Animal Rights maakt tegen dit besluit bezwaar en verzoekt de voorzieningenrechter van rechtbank Midden-Nederland om schorsing van de verleende vergunning. Faunabescherming doet hetzelfde. De zaak dient op 9 september.
Op 16 september deed de voorzieningenrechter uitspraak. De vergunning is geschorst tot twee weken na besluit op de bezwaren van de organisaties. De rechter: “De conclusie in deze uitspraak is dat het college op dit moment de noodzaak om deze activiteiten uit te voeren onvoldoende heeft onderbouwd. De voorzieningenrechter schorst daarom de omgevingsvergunning tot twee weken na bekendmaking van de beslissing op bezwaar. Dat betekent dat de provincie de wolf met kenmerk GW3237m tijdens de bezwaarprocedure niet mag vangen, verdoven en zenderen en dus ook niet negatief conditioneren.”
De voorzieningenrechter zegt dat onvoldoende is geborgd dat de in het door de Zoogdiervereniging opgestelde plan van aanpak opgenomen voorschriften worden nageleefd en kunnen worden gehandhaafd. In het plan van aanpak is een beschrijving van de werkwijze opgenomen ”maar in combinatie met de omgevingsvergunning wordt juist onduidelijker welke voorschriften er nu wel en niet gelden.” De rechter benadrukt dat de wolf een strikt beschermde soort is. ”Dat betekent dat het vangen en verstoren van de wolf wel mogelijk is, maar dat een goede motivering en onderbouwing nodig is. De voorzieningenrechter is van oordeel dat het college de noodzaak voor het verrichten van deze fauna-activiteiten op dit moment onvoldoende zorgvuldig heeft voorbereid en onvoldoende heeft onderbouwd.”
Op 3 oktober krijgt Animal Rights het volgende bericht vanuit Utrecht: “Ik, als aanvrager van de vergunning mbt het negatief conditioneren van de solitaire wolf in Utrecht, wilde jullie het volgende laten weten. Wij hebben een wijzigingsverzoek ingediend voor de vangperiode de werkingsduur en de omvang van het werkgebied.”
Op 14 oktober dient de provincie haar verweerschrift in, een geredigeerd plan van aanpak en het wijzigingsbesluit voor de reeds verleende omgevingsvergunning om ‘Bram’ te vangen en zenderen.
Op 23 oktober om 18:15, anderhalve dag voor de hoorzitting, krijgen Animal Rights en de Faunabescherming een e-mail van de adviescommissiebezwaarschriften met de mededeling dat Gedeputeerde Staten (GS) van de provincie Utrecht om uitstel hebben gevraagd. Eerdere verzoeken van Animal Rights en Faunabescherming om meer tijd om de digitale ‘papierstapel’ die GS op het laatst mogelijke moment inleverde te kunnen bestuderen, werden resoluut afgewezen.
De reden voor het uitstel verzoek van de provincie is bijzonder: “De provincie heeft zeer recent (begin deze week) nieuwe informatie ontvangen van de Zoogdiervereniging over wolf GW3237m. Uit recent DNA-onderzoek op de uitwerpselen van de welpen, blijkt dat wolf GW3237m de vader is van de welpen op de Utrechtse Heuvelrug. Tot nu toe dacht men dat een andere wolf, GW3425m, de vader was. Deze wolf werd eind augustus 2024 doodgereden op de A28 bij Putten, zo blijkt eveneens uit recent DNA-onderzoek.
De wolvenexperts gingen er op basis van monitoring vanuit dat GW3237m een solitaire, dus alleen levende wolf was.”
Volgens Animal Rights toont dit gestuntel opnieuw aan dat de Zoogdiervereniging volstrekt incompetent is en niet toegerust om de monitoring van wolven in Nederland onder zich te hebben. Via geheimzinnigheid en het achterhouden van informatie tracht de Zoogdiervereniging krampachtig haar monopoliepositie op het verzamelen van meldingen over wolven en het geven van advies aan de provincies te behouden.
“De provincie gaat nog steeds uit van noodzaak om in te grijpen, maar wil de onderbouwing van de verleende vergunning bezien in het licht van de nieuwe feiten.”
“De uitkomst van een nieuw advies staat bij voorbaat vast,” zegt Animal Rights adviseur Erwin Vermeulen. “De Zoogdiervereniging vertegenwoordigt niet het belang van de wolf of de provincie maar heeft haar eigen agenda. Er moet, linksom of rechtsom, een wolf gezenderd worden, want de daarmee te verzamelen informatie is het toegangsbewijs van de wanna-be-wetenschappers van de Zoogdiervereniging tot de elite van Europese wolvendeskundigen. De rechten en het welzijn van wolf Bram worden opgeofferd aan de eerzucht en ijdelheid van een klein clubje zelfverklaarde wolvenexperts.
De provincie Utrecht is een gewillig marionet in dit plan omdat de landbouwgedeputeerde haar eigen populistische belangen heeft bij het demoniseren van de wolf.”
GS vraagt om 6 weken uitstel. Animal Rights wil dat dat uitstel wordt omgezet in afstel. Utrecht dient de vergunning in te trekken.
Op de ochtend van 24 oktober wordt de hoorzitting afgelast: “De voorzitter heeft besloten het verzoek om uitstel in te willigen. Het college zal eerst moeten beoordelen op welke wijze de nieuwe feiten doorwerking hebben in de eerder genomen besluiten. En ook u moet daarop kunnen reageren.”
Er is nog geen nieuwe datum voor de hoorzitting.
Pas in april 2026 krijgen we van de provincie Utrecht de volgende informatie: “Op 9 december 2024 heeft vergunninghouder aan GS medegedeeld dat zij de vergunningaanvraag en de wijzigingsaanvraag intrekken vanwege nieuwe informatie en daarmee de effecten op de ingediende onderbouwing van de aanvraag. Bij brief van 16 december 2024, nummer D-PU-2024-002200, hebben GS de intrekking van de aanvraag bevestigd en daarmee is ook een eind gekomen aan de bezwaarprocedure.”
Dit schreven de ‘experts’ van de Zoogdiervereniging op 14 oktober in het geredigeerde plan van aanpak:
“Wolf GW3237m kan uitgesloten worden als vader van dit roedel. Daar zijn twee redenen voor. De vader van de roedel (het volwassen mannetje) is op camerabeelden samen met de teef (het volwassen vrouwtje) herkend door deskundigen betrokken bij monitoring en het Wolvenmeldpunt als een andere wolf op basis van individuele uiterlijke kenmerken. De aanwezigheid op de camerabeelden was enkele minuten nadat zeer dicht bij de welpen waren gemeld. Hierdoor is deze mannelijke wolf (GW3425m) vrijwel zeker de vader van de welpen. De doorslaggevende reden om te oordelen dat GW3237m niet de vader van de roedel is, is het gedrag van deze wolf. Het ongewenste gedrag (opzoeken van honden en negeren van mensen) van GW3237m is blijven voortduren in de periode dat op de Utrechtse Heuvelrug met zekerheid jonge wolven aanwezig waren. De vader van een roedel (paar met jongen) vertoond tijdens de aanwezigheid van jongen ander gedrag, omdat de reu in deze fase met jongen samen met de teef aan het jagen is om de jongen te kunnen voeden. GW3237m bleef echter nieuwsgierig in honden tonen, en vertoonde daarmee geen ‘zorggedrag’. Uit aanvullende wildcamerabeelden blijkt bovendien dat GW3237m actief is in de periferie van de roedel (aan de randen van het leefgebied van de roedel), waarbij GW3237m opduikt op plaatsen waar de roedel op dat moment niet aanwezig is.”
Er kan blijkbaar veel veranderen in een weekje.
Update
Op 13 februari 2025 werd de nieuwe voortgangsrapportage over de activiteit van wolven in Nederland gepubliceerd door BIJ12. De rapportage gaat over de periode van half mei tot half oktober 2024.
Wolf Bram, GW3237m, nakomeling van de Noord-Veluwe-roedel, wordt sinds mei 2023 vastgesteld op de Utrechtse Heuvelrug. Hij leeft daar sinds begin 2024 samen met wolvin GW4076f, nakomeling van de Midden-Veluwe-roedel. Vorig jaar kregen zij voor het eerst nakomelingen. Er werden vijf welpen – GW4412m, GW4413m, GW4415m, GW4504f en GW4477m – waargenomen op wildcamerabeelden en aangetoond via DNA uit uitwerpselen en een wildprooi.1 Welp GW4477m werd op 9 november 2024 doodgereden nabij Leersum. De andere roedelleden zijn met zes tegelijk nog op camera gezien.
Bram werd op 3 oktober 2024 aangereden op de Doornseweg in Leusden, waarbij wat bloed van het asfalt is verzameld. Na de aanrijding was Bram korte tijd buiten bewustzijn, maar daarna liep hij zelfstandig weg. Bram is in de dagen daarna met DNA aangetoond bij schadegevallen en heeft de aanrijding dus overleefd.2
De afgelopen periode werd wolvin GW4243f meerdere keren rondom het territorium van het gevestigde wolvenpaar op de Utrechtse Heuvelrug vastgesteld. De herkomstroedel van deze wolvin is onbekend.
Update 2
Al op 27 november 2024 liet de provincie Utrecht weten een vergunningaanvraag voor de hele roedel voor te bereiden, ”[o]mdat de kans bestaat dat GW3237m zijn nakomelingen dit ongewenste gedrag aanleert […] De nieuwe vergunningaanvraag wordt gedaan op basis van advies van de Zoogdiervereniging.”3
Zelf-verklaard ‘wolvenexpert’ Glenn Lelieveld uit zijn frustratie op een bijeenkomst in Leusden op 11 februari 2025: ”We hebben last van organisaties die de wolf heilig hebben verklaard. Om de wolf te zenderen moeten we bij de rechter komen met een onderbouwing die we eigenlijk alleen kunnen krijgen door hem al een zender om te doen.”4
Bij KRO-NCRV’s ‘Spraakmakers’ op 14 februari 2025 stipt hij de echte reden voor zijn ‘zender-obsessie’ aan: ”We zijn echt heel erg benieuwd hoe een wolvenroedel zich beweegt in zo’n landschap.” 5 Het Wolvenmeldpunt heeft de provincie Utrecht geadviseerd om zoveel mogelijk wolven in het gebied te vangen en te zenderen zodat dit beter in kaart kan worden gebracht. “De provincie wil dit ook en is bezig om hiervoor een vergunning te krijgen.”
Vijf maanden na die eerste melding is er nog niets over deze nieuwe vergunning vernomen. Ook rondom de eerdere vergunning voor ‘Bram’ is het stil vanuit Utrecht. Animal Rights vermoedt dat de provincie en Zoogdiervereniging wachten op een nieuw ‘incident’, via RTVUtrecht de hetze weer laten opvlammen, om vervolgens een dergelijke vergunning er door te kunnen rammen.
Animal Rights is in ieder geval voorbereid om ook nu weer bezwaar te maken.
Update 3
Vlak na de bekrachtiging van het schandalige doodvonnis voor Veluwse wolf Hubertus, komt anti-wolf Landgoed Den Treek-Henschoten bij Leusden met het bericht dat maandagmiddag 19 mei 2025 een vrouw in haar benen gebeten zou zijn door een wolf. 6 Niemand heeft nog bewijs gezien, maar de directie van het jachtgebied ruikt vanzelfsprekend bloed.
In het NRC komt Maurice LaHaye van de Zoogdiervereniging aan het woord. Hij weet heel goed dat de vergunning voor het vangen en zenderen van Bram onmiddellijk geschorst werd. Hij kiest ervoor hierover te liegen: “De kans dat je een niet-schuwe wolf tegenkomt, blijft klein: het gebied is groot. En dus is het niet gelukt om de wolf voor het verdovingsgeweer te krijgen.” Wat vorige nazomer hielp, was het tijdelijk afsluiten van het landgoed en dat had dit jaar ook weer moeten gebeuren en moet nu gebeuren.
Update 4
”Dit is een goed voorbeeld van een wolf die afgeschoten kan worden,” zei BBB-staatssecretaris Rummenie in Goedemorgen Nederland 7 op NPO 1 op 20 mei 2025, niet gehinderd door enige kennis van het incident. Samen met Femke Wiersma vormt Jean Rummenie het meest incompetente team dat ooit op Landbouw heeft gezeten, met desastreuse gevolgen voor de natuur en wilde dieren. Hij etaleert zijn beperkte geestelijke vermogens met meningen gedestilleerd uit kinderlogica: ”Er zijn net zoveel wolvenexperts als meningen. Ik moet toch ingrijpen via de wetgeving als de wolf dit soort gedrag vertoont. Dat kunnen we niet tolereren. Ik denk dat het wel helpt als je een wolf met probleemgedrag uit de populatie neemt.” ‘We hebben genoeg voorbeelden gezien van wolven die schapen bijten, maar niet opeten, dus daar maak ik me wel degelijk druk om. Schapen zijn niet hun favoriete eten, maar het weerhoudt wolven er niet van om over hekken te springen en de dieren dood te bijten.”
Ondertussen zet de provincie in op een spoedprocedure voor het DNA-onderzoek om snel duidelijkheid te hebben over de mogelijke wolvenaanval in Den Treek. 8 Bij een spoedprocedure is in principe binnen een paar dagen de herkomst van het DNA duidelijk.
De provincie Utrecht wil maatregelen. Ze laat de Zoogdiervereniging onderzoek doen, maar heeft haar conclusie al klaar: “Wanneer uit DNA-onderzoek blijkt dat de verwondingen inderdaad door een wolf zijn veroorzaakt en ook vastgesteld kan worden om welke wolf het gaat, treft de provincie voorbereidingen voor een afschotvergunning.”9
Update 5
Provincie Utrecht kondigde op 28 mei 2025 aan wolf Bram te willen afschieten nadat op 19 mei een vrouw zou zijn gebeten op Landgoed Den Treek. 10 DNA zou bevestigen dat het om Bram gaat. Animal Rights zal opnieuw bezwaar maken tegen een eventuele vergunning, vragen om een voorlopige voorziening totdat het bezwaar behandeld is en een schorsing tot de voorzieningenrechter zich over de voorlopige voorziening gebogen heeft. De vergunning laat volgens de provincie nog enkele weken op zich wachten.
Uiteraard is het bijten van mensen niet iets dat we graag zien, maar ongelukken gebeuren en worden ook door de samenleving geaccepteerd als het niet om wolven gaat, denk aan honden, koeien of deelnemen aan het verkeer. Als maatschappij elimineren we risico’s niet, die horen er gewoon bij.
Het ‘gevaar’ is blijkbaar niet zo groot dat het landgoed gesloten dient te worden, wat vorig jaar tijdens het welpenseizoen wel de oplossing bleek.
Het advies van de zelf benoemde wolvenexperts van de Zoogdiervereniging kon vorig jaar de prullenbak in toen bleek dat de solitaire wolf Bram toch de vader van het roedel was en zal ook nu uit onbetrouwbaar giswerk bestaan.
En dat is meteen de volgende reden om Bram te sparen: Bram is waarschijnlijk de vader van nieuwe, nog zeer jonge welpen. De ongunstige staat van instandhouding van de wolf staat afschot niet toe.
Animal Rights beschouwt de uitspraak van de voorzieningenrechter in de zaak van Veluwse wolf Hubertus als een gerechtelijke dwaling en ziet een dergelijke schanddaad niet nog eens gebeuren.
Ook deze zaak drijft op de hetze van populistische politici tegen wolven, die het roodkapje-syndroom van een deel van de bevolking uitmelken. Die ‘angst zaaien – haat oogsten’ mentaliteit moet tot staan worden gebracht.
Animal Rights zal opnieuw de belangen van Bram en zijn familie verdedigen.
Update 6
Je organiseert een wolvencongres – Wolves across borders – van 2 tot 6 juni 2025 en nodigt anti-wolf staatssecretaris Jean Rummenie van de wolf-hatende, angst-zaaiende BBB uit om de bijeenkomst te openen en vervolgens ontvang je van zijn ministerie €100.000,- aan subsidie. 11
In je verkooppraatje zeg je: “Het congres kan een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat, en ook bijdragen aan kennis en informatie over beleid en beheer van wolvenpopulaties in Nederland.” Maar wie kunnen er deelnemen aan dit debat als een dagkaartje €300,- tot €600,- kost en een all-inclusive ticket oploopt tot €1450,-? 12
Daarna ga je de provincie Utrecht adviseren over het lot van een wolf – Bram – waarvan je eregast en hoofdsponsor reeds gezegd heeft: ”Dit is een goed voorbeeld van een wolf die afgeschoten kan worden.”
Dat zijn de ‘onafhankelijke experts’ van de Zoogdiervereniging.
Update 7
Op 30 mei diende de Partij voor de Dieren Utrecht Schriftelijke vragen in over de ‘Voorbereiding afschotvergunning wolf Bram door provincie Utrecht’. 13 Dit zijn ze:
In het Memorandum “Vervolgstappen naar aanleiding van incident met wolf Landgoed Den Treek – Henschoten” (dd 28 mei 2025) wordt nader ingegaan op de maatregelen die genomen gaan worden na uitkomsten van de analyse van DNA die is afgenomen bij de vrouw die verwondingen opliep door de beet van vermoedelijk een wolf. Daarover stellen we de volgende vragen aan de gedeputeerde:
Uit spoedanalyse blijkt dat het DNA afkomstig is van wolf GW3237m, in de volksmond Bram geheten. Er staat in het memo dat DNA is afgenomen van wond en kleding. Echter, uit publieke berichten op LinkedIn tussen betrokkenen (de man die de gewonde vrouw bijstond, en zijn vrouw, die basisarts is), blijkt dat DNA-samples mogelijk zijn vervuild door medische behandeling. a. Welk laboratorium heeft de DNA-analyse uitgevoerd? Heeft dit laboratorium de vereiste certificaten/accreditaties om de analyse uit te voeren? Onder welke normen vallen deze (ISO, bijvoorbeeld), zijn de certificaten en accreditaties up-to-date en is daar een rapport van op te vragen? Antwoord: De DNA-analyse is uitgevoerd door het Belgisch Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek (INBO). Het INBO gebruikt specifieke openbare protocollen voor het gebruik van instrumenten, voor veldwerk, analyses, onderzoek, etc. Dit staat hier uitgelegd: https://protocols.inbo.be/nederlandstalige-richtlijnen.html. Deze protocollen worden regelmatig bijgewerkt. De methodologie die men gebruikt voor identificaties van wolven is gekalibreerd met de andere laboratoria van het CEwolf consortium, waarvan WENR 2 van 6 ook deel uitmaakt. Dit garandeert een uitwisselbaarheid van gegevens en zorgt ervoor dat dezelfde kwaliteit geleverd wordt. Zie https://www.senckenberg.de/en/institutes/senckenbergresearch-institute-natural-history-museum-frankfurt/division-river-ecology-andconservation/cewolf-consortium/ b. Kan exact worden omschreven welke DNA-samples voor spoedanalyse aan het laboratorium in kwestie zijn voorgelegd: betreffen dat monsters uit de wond, van de kleding, of beide? Welke zijn uiteindelijk daadwerkelijk onderzocht? Antwoord: Er zijn 3 swaps aangeleverd uit de wond en van de short. Alle drie de swaps zijn onderzocht, evenals onderzoek op 7 stalen van de stof van de short genomen op de plekken van een punctie/beschadiging van de stof. c. Uit hoeveel van de monsters blijkt dat het om wolfGW3237m gaat? Met hoeveel procent zekerheid is dit vastgesteld? Antwoord: Er bleek een goede detectie van DNA op drie stalen van de short. De Copy Number Variation (CNV)-waarde van de drie goede DNA-stalen lag rond de 2.0.. Het beschikbare DNA was van zodanige kwantiteit en kwaliteit dat er een volledig genotype was vast te stellen, het genotype van wolf GW3237m. d. Hoe is met zekerheid vastgesteld dat het slachtoffer is gebeten door een wolf en niet door een hond, indien het DNA-bewijs beperkt, vervuild of afwezig is? Antwoord: Zie het antwoord op vraag 1c.. e. Kan de identiteit van de wolf in kwestie met 100% zekerheid worden vastgesteld als het DNA-bewijs mogelijk is beperkt, vervuild of afwezig is? Antwoord: Zie het antwoord op de vragen 1 a. en 1 c..
Kan een precieze reconstructie gegeven worden van het incident? a. Wie was wanneer op locatie na de melding, welke instanties waren betrokken, wie nam het DNA af, en welke instantie heeft proces-verbaal opgemaakt? Antwoord: Ter plaatse waren de Buitengewoon Opsporingsambtenaar (BOA) van Den Treek, een politieambtenaar, twee medewerkers piketdienst Regionale Uitvoeringsdienst (RUD) en de terreincoördinator van de Zoogdiervereniging. Het rapport van bevindingen is opgesteld door de RUD. De swaps zijn afgenomen door de terreincoördinator. b. Zijn er bodycam- of meldkamergegevens beschikbaar die inzicht geven in het eerste contact? Antwoord: Nee, die zijn niet beschikbaar. c. Zijn er sporen van aanwezigheid van een wolf aangetroffen op of rond de locatie van het incident, zoals pootafdrukken, haren of andere forensische sporen? Zo nee, op basis waarvan is dan de fysieke aanwezigheid vastgesteld? Antwoord: Ja, er was de beschikbaarheid over forensische sporen op de short. Op basis van de DNA analyse is met zekerheid vastgesteld dat het om een wolf ging. De beschikbare monsters waren van dusdanige kwantiteit en kwaliteit dat ook het genotype kon worden vastgesteld. d. In sommige mediaberichten wordt gesproken over een hardloopster en in andere berichten over een wandelaar. Kan hier uitsluitsel over gegeven worden? Antwoord: Op het moment van het incident was er sprake van wandelen.
Zijn er na het incident op 19 mei 2025 foto’s gemaakt van de verwondingen van het slachtoffer, en zijn deze beelden ter beoordeling voorgelegd aan een onafhankelijke deskundige op het gebied van bijtincidenten (zoals een forensisch dierenarts of gedragsbioloog)? Zo ja, kunnen de conclusies met PS gedeeld worden? Zo nee, waarom niet en gaat dit alsnog gebeuren bij de onderbouwing van het vergunningsbesluit? Antwoord: Ja, er zijn foto’s gemaakt na het incident op 19 mei 2025. Deze zijn beoordeeld door deskundigen. De bevindingen van de deskundigen maken inderdaad onderdeel uit van de onderbouwing van de vergunningsaanvraag. De vergunning wordt door Gedeputeerde Staten verleend en indien nodig door de rechter getoetst. U wordt hierover per memo geïnformeerd. Wij zien het niet als onze verantwoordelijkheid de foto’s met u te delen.
De zoogdierenvereniging is gevraagd onderzoek te doen naar het incident en de bevindingen van de RUD en de getuigenverslagen daarin mee te nemen. Is het onderzoek afgerond? Zo ja, wanneer is het gedeeld met GS en op welke wijze is of wordt dit meegewogen in het besluitvormingsproces? Kan het onderzoek gedeeld worden met PS? Betreft dit onderzoek een deskundigheidsbeoordeling van de interactie mens-wolf of wordt dit door een andere instantie of ecoloog uitgevoerd? Zo ja, welke? Antwoord: De Zoogdiervereniging heeft haar onderzoek afgerond. De rapportage is niet gedeeld met GS. De conclusies maken onderdeel uit van de onderbouwing van de vergunningsaanvraag. De vergunning wordt door Gedeputeerde Staten verleend en indien nodig door de rechter getoetst. U wordt hierover verder per memo geïnformeerd. Wij noemen op dit moment geen namen van deskundigen.
Er wordt in het memo gesteld dat Bram eerder probleemgedrag vertoonde. Echter, bij de voorzieningenrechter in 2024 (toen de Provincie een vergunning had verleend voor het beschieten van wolf Bram met een paintballgeweer) kon dit probleemgedrag niet overtuigend worden onderbouwd. Op basis van welke geregistreerde incidenten stelt de provincie nu vast dat Bram probleemgedrag vertoont? Kan een overzicht van alle incidenten die aantoonbaar tot Bram zijn te herleiden met PS gedeeld worden? Antwoord: Dit totaaloverzicht maakt onderdeel uit van de onderbouwing van de vergunningsaanvraag. De vergunning wordt door Gedeputeerde Staten verleend en indien nodig door de rechter getoetst. Voor het overige is u al bekend dat via DNA-analyse is vastgesteld dat bij het incident op 31 juli 2024, het omvergelopen meisje, wolf GW3237m was betrokken.
Volgens de provincie is het gedrag van Bram zorgwekkend. Waarom wordt in dat geval het landgoed Den Treek-Henschoten niet afgesloten voor het publiek in het kader van de openbare orde en publieke veiligheid, net als vorig jaar na het incident met het kind van de BSO? Antwoord: Dit heeft onder meer te maken met de totale analyse/deskundigenbeoordeling van het gedrag van deze wolf, resulterend in een vergunning voor afschot. De huidige stand van zaken is dat het Landgoed Den Treek-Henschoten bezoekers met klem adviseert (20 mei 2025) om het landgoed voorlopig te mijden of alleen in groepsverband te bezoeken. Zie ook: https://www.stateninformatie.provincie-utrecht.nl/Documenten/Wolfincident-19-mei-ingediend-doorUtrechtNu-beantwoordingi.pdf
Waarom is het gebied niet preventief aangewezen als (tijdelijk) rustgebied zoals verzocht in de aangenomen motie “Geef dieren in het wild rust en ruimte”? We hebben in 2024 immers geleerd dat verstoring van wolven in het late voorjaar en de vroege zomer voorkomen moet worden? Antwoord: Voor het antwoord op deze vraag verwijzen wij u naar de Statenbrief die u op 20 mei 2025 van ons hebt ontvangen: https://www.stateninformatie.provincie-utrecht.nl/Documenten/SB-stand-van-zakenkaders-en-uitvoering-wolven-mei-2025.pdf (onder punt 2 en punt 3).
Zijn er aanwijzingen dat de wolven van de Treekerroedel worden gevoerd of gelokt, of anderszins worden verstoord, bijvoorbeeld door loslopende honden, jacht, of door militaire oefeningen op de Leusderheide? Hoe wordt hier op gemonitord en gehandhaafd? Wordt onderzocht of menselijke gedragingen (zoals voederen of benaderen) bijdragen aan gewenning? Worden deze factoren meegenomen in het onderzoek van de Zoogdiervereniging? Zo nee, waarom niet? Antwoord: Op dit moment zijn er geen aanwijzingen bekend die erop duiden dat de roedel op de Utrechtse Heuvelrug wordt gevoerd of gelokt of bewust verstoord. In de onderbouwing van de vergunningsaanvraag komt dit onderwerp aan bod.
Kan een reflectie gegeven worden op de rol van Landgoed Den Treek-Henschoten en de belangen die spelen rondom jacht en recreatie in relatie tot de wens wolven te weren en af te schieten? Reeds vóór alle incidenten plaatsvonden in 2024 heeft de rentmeester een afschotvergunning aangevraagd bij de Provincie (op 12 juli 2024: PRB-2024-10453). De rentmeester heeft in de media herhaaldelijk de wens uitgesproken om wolven op het landgoed te beheren, dat wil zeggen, doden. Monitoring van wolven door externe deskundigen wordt niet toegestaan in het gebied, en data worden niet gedeeld met BIJ12. Dit maakt dat gemelde incidenten zeer zorgvuldig moeten worden onderzocht. Hoe neemt de provincie deze zorgvuldigheid in acht, en op welke manier wordt rekening gehouden met mogelijke vooringenomenheid als het gaat om meldingen van en informatie over incidenten met wolven op het landgoed? Antwoord: Wij staan in goed contact met het landgoed. Wij hebben ervoor gezorgd dat het voor de deskundigen, extra, benodigde feitenmateriaal beschikbaar is gekomen. Wij gaan vervolgens zorgvuldig te werk bij het verstrekken van een vergunning.
Is De Treekerwissel toegankelijk voor dieren in het wild en wordt het ook als passage gebruikt? Zo ja, waar blijkt dat uit? Heeft Den Treek-Henschoten de intentie uitgesproken om deze ecoduct af te sluiten? Zo ja, hoe heeft de Provincie hierop gereageerd? Antwoord: Ja, De Treekerwissel is toegankelijk en wordt als passage gebruikt, oa camerabeelden maken dit duidelijk. De intentie tot afsluiten is inderdaad, per mail afkomstig van de rentmeester, uitgesproken. De provincie heeft per mail, geadresseerd aan de rentmeester van het landgoed, onderbouwd waarom afsluiten niet zonder meer mogelijk is. Uitgelegd is onder meer dat het plaatsen van een raster een activiteit is waar mogelijk een omgevingsvergunning voor vereist is (artikel 5.1, lid 2 onder g Omgevingswet). Om een aanvraag te kunnen doen is er de inspanningsverplichting vanuit de specifieke zorgplicht om onderzoek te doen naar aanwezige beschermde soorten. Helder is gemaakt dat er geen werkzaamheden kunnen starten voordat is uitgesloten dat er geen overtreding van een flora- en faunaactiviteit is op grond van de Omgevingswet.
Is bekend of Bram in 2025 vader is geworden van nieuwe welpen? a. Zo ja, om hoeveel welpen gaat het, en in welke periode zijn deze geboren? b. Hoe verhoudt het doden van een territoriale ouderwolf zich tot de verplichtingen onder de Habitatrichtlijn, met name ten aanzien van het beschermen van voortplantingsplaatsen, leefgebied en het ontbreken van andere bevredigende oplossingen? Antwoord: Het antwoord op vraag a. laten wij op dit moment in het midden. Ervaring leert dat het niet in het belang van de rust van eventuele welpen is om informatie over het al dan niet aanwezig zijn van welpen zo vroeg in hun opgroeifase openbaar te maken. Het antwoord op vraag b. maakt onderdeel uit van de onderbouwing van de vergunningsaanvraag.Wij gaan vervolgens zorgvuldig te werk bij het verlenen van de vergunning.
Waarom wordt direct overgegaan tot een afschotvergunning, en niet eerst de escalatieladder van het IPO Wolvenplan (2025) doorlopen door te kiezen voor minder verstrekkende opties als (tijdelijke en gedeeltelijke) afsluiting van het leefgebied, en eventuele aversieve conditionering? Antwoord: Dit heeft onder meer te maken met de totale analyse/deskundigen beoordeling van het gedrag van deze wolf zoals toegelicht in de onderbouwing van de vergunningsaanvraag. De escalatieladder en het overwegen van alternatieve maatregelen zijn daarbij meegenomen.
Waarom wordt alleen gesproken over afschot en geen andere mogelijkheden onderzocht voor het uit de populatie verwijderen van de wolf, zoals omschreven in de interventierichtlijnen van het IPO-wolvenplan? Dit kan immers ook vangen en verplaatsen betekenen. Antwoord: Zie het antwoord op vraag 12. Overigens zal verplaatsen, naast dat het wettelijk niet zomaar is toegestaan beschermde soorten ‘uit te zetten’, niet helpen want dan is de verwachting dat er elders identieke problemen ontstaan.
Hoe kan bij afschot vastgesteld worden om welke wolf het gaat? In Duitsland is meermaals achteraf vastgesteld dat de verkeerde wolf was afgeschoten? Antwoord: Wolf GW3237m is individueel herkenbaar zowel door uiterlijke kenmerken als door gedrag.
Update 8
Gedeputeerde staten van Utrecht hebben op 8 juli 2025 besloten een omgevingsvergunning tot afschot van wolf Bram (GW3237m) te verlenen op grond van de Omgevingswet. De vergunning volgt op het advies van de Zoogdiervereniging en een second opinion en nader onderzoek door experts naar aanleiding van het genoemde incident. De omgevingsvergunning gaat meteen in, maar er zal eerst vier dagen nadat de vergunning zichtbaar is in de openbare registers uitvoering kunnen worden gegeven aan de vergunning, zijnde op zijn vroegst: 15 juli 2025.
Animal Rights zal vanzelfsprekend bezwaar maken tegen de vergunning en om een voorlopige voorziening tot schorsing van het besluit verzoeken bij de rechtbank Midden-Nederland. We wachten nog op papierwerk, zoals de ‘adviezen’ van de ‘deskundigen’. Bram is een van de ouders van de wolvenroedel op de Utrechtse Heuvelrug en mogelijk opnieuw vader van welpen. De wolvenhaters van de provincie Utrecht zijn echter gewetenloos en meedogenloos.
Update 9
Omdat de Omgevingsvergunning om Bram te executeren werd afgegeven vlak voor de overgangsperiode tussen de Europese verlaging van de beschermingsstatus van wolven en de nationale beschermingsregelgeving, die ingaat op 14 juli 2025, heeft de fractie van GroenLinks schriftelijke Statenvragen gesteld: 1. In een brief van de staatsecretaris van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN) van 7 juli jongstleden wordt gesproken van een overgangsperiode tussen de Europese verlaging van de beschermingsstatus van wolven en de nationale beschermingsregelgeving, die ingaat op 14 juli 2025. Waarom is er zo vlak voor deze overgangsperiode een afschotvergunning gegeven? 2. Kan GS aangeven hoelang naar verwachting deze overgangsperiode zal duren? 3. In de Kamerbrief wordt gesproken van de zorgplicht die als enige bescherming voor wolven geldt in deze overgangsperiode. Er wordt niet gesproken van een bescherming waar middels een vergunning van kan worden afgeweken. Hoe verhoudt het afgeven van een vergunning zich tot deze zorgplicht? 4. Ziet GS in het afgeven van een vergunning een (aanvullende) juridische mogelijkheid in de overgangsperiode als uitzondering op de zorgplicht? Zo ja, op basis van welke wettelijke gronden en/of jurisprudentie? 5. Hoe gaat GS de bescherming van wolven in de overgangsperiode garanderen? 6. Verwacht GS dat de afgegeven vergunning standhoudt in een rechterlijke procedure in de overgangsperiode? Zo ja, op basis van welke wettelijke gronden en/of jurisprudentie? 7. Is het gebruik van vuurwapens voor afschot van wolven toegestaan in de overgangsperiode? Zo ja, op basis van welke wettelijke gronden en/of jurisprudentie? 8. In de Kamerbrief wordt een brief genoemd van de staatsecretaris van LVVN van 23 juni jl. aan provincies waarin handelingsopties in de overgangsperiode worden geschetst. Kan PS zo spoedig mogelijk deze brief ontvangen? Zo nee, waarom niet? 9. Hoe kijkt GS aan tegen deze handelingsopties? 10. Valt het afgeven van een vergunning voor afschot, zo vlak voor het ingaan van de overgangsperiode, binnen de door de staatsecretaris geschetste opties? Zo nee, waarom niet?
Update 10
Op vrijdag 11 juli 2025 heeft Utrecht het besluit om Bram te executeren gepubliceerd met daarbij een bijlage met voorschriften en een kaartje met het uitvoeringsgebied, maar de bijlagen met de aanvraag, adviezen en deskundigenbeoordeling ontbreken om 5 uur ’s middags nog. Zonder kennisname van deze stukken is het voor Animal Rights niet mogelijk om de gronden deugdelijk uiteen te zetten en te vragen om contra-expertises. Dit is de standaardwerkwijze van de provincie Utrecht: de toch al minimale reactietijd in het weekend neerleggen en essentiële documenten zo laat mogelijk verstrekken.
Eerder op de dag heeft Animal Rights bij de provincie al pro forma bezwaar gemaakt tegen het besluit van het college van Gedeputeerde Staten van de provincie Utrecht en een verzoek tot schorsing van de verleende omgevingsvergunning via een ordemaatregel ingediend bij de Rechtbank Midden-Nederland.
Het spoedeisend belang van dit verzoek is gelegen in het feit dat de vanaf dinsdag 15 of woensdag 16 juli 2025 te gebruiken vergunning onomkeerbare gevolgen heeft voor zowel wolf GW3237m als zijn van hem afhankelijke welpen (eenmaal gedood blijft dood). Dit belang dient zwaarder te wegen dan het belang van de vergunninggebruiker om de vergunning op stel en sprong te gebruiken, des te meer doordat het college en andere betrokkenen kennelijk geen directe dreiging of gevaar zien. Zo is de vergunningverlening gebaseerd op een incident dat dateert van 19 mei 2025, bijna acht weken geleden, en is het gebied is in de tussentijd niet afgezet geweest.
Een ordemaatregel zou inhouden dat de vergunning in elk geval niet mag worden gebruikt voordat het verzoek op zitting is behandeld door de rechtbank.
Update 11
Animal Rights zal op woensdag 23 juli om 10 uur het leven van wolf Bram verdedigen bij de Rechtbank Midden-Nederland in Utrecht. Animal Rights is tevreden dat ze, in tegenstelling tot de Veluwe zaak, wel wat voorbereidingstijd krijgt. Alleen zijn de bijlagen bij het besluit er nog altijd niet. Het gaat dan om de beoordeling van de ‘incidenten’ en de ‘adviezen’ van de ‘deskundigen’ van de provincie, slordigheid of kwaadaardige sabotage?
Dat de zittingsdatum pas volgende week gepland is, geeft volgens Animal Rights wel aan dat de rechtbank de grote haast van de provincie in verband met de openbare veiligheid – na 8 weken te hebben gedaan over het produceren van de vergunning en zonder het park af te sluiten voor bezoekers – ook met een korreltje zout neemt.
Vergunninghouder Faunabeheereenheid Utrecht – de jagersbende – heeft schriftelijk toegezegd dat er voor 24 juli 2025 geen gebruik zal worden gemaakt van de omgevingsvergunning om Bram te executeren (en anders had de rechtbank wel een ordemaatregel uitgevaardigd).
Dit jaar zijn in België opnieuw zes experimenten goedgekeurd waarbij tientallen apen worden blootgesteld aan uiterst pijnlijke, invasieve procedures. Aan de KU Leuven worden resusapen onderworpen aan een reeks tests waarbij hun fysieke en mentale welzijn wordt aangetast. Rowena Vanroy: “Ondanks alle protest en de beschikbaarheid van alternatieven, blijven deze onethische experimenten doorgaan, ondersteund door overheidsgeld en universiteiten.”1
Vastgezet in een kooi voor gedragsexperimenten
In twee van de goedgekeurde experimenten krijgen de apen een staafje aan hun schedel vastgemaakt met cement waarmee hun hoofd kan worden vastgezet en krijgen ze allerlei elektroden ingeplant om hun hersenactiviteit te meten. In een daarvan worden apen gedwongen worden om in een zogenaamde primatenstoel plaats te nemen en knoppen te bedienen terwijl hun hersenactiviteit wordt gemeten. In het andere experiment worden de apen geïmmobiliseerd in een MRI-scanner terwijl ze worden blootgesteld aan geurstoffen. 23
Deze invasieve procedure, gecombineerd met de langdurige isolatie en immobilisatie, veroorzaakt ongemak en stress bij de dieren. Bovendien worden ze vaak opnieuw gemarteld in volgende hersenexperimenten of simpelweg gedood als dat voor wetenschappelijke publicatie vereist is.
Leed in naam van de wetenschap
Een ander experiment richt zich op het testen van een visuele prothese voor blinden. Hiervoor worden apen gedwongen om elektroden in hun visuele hersenschors te verdragen gedurende één tot twee jaar. Het doel is om patronen van hersenactiviteit te meten, terwijl de dieren oogbewegingsopdrachten moeten uitvoeren. Dit klinkt misschien als een belangrijke wetenschappelijke doorbraak, maar dit soort experimenten wordt inmiddels al tien jaar uitgevoerd. 4
In een vierde experiment worden hersenelektroden geïmplanteerd bij resusapen, waarmee ze een avatar in een virtual reality-omgeving kunnen besturen. Opnieuw duurt dit experiment tot een jaar, waarin de apen onderworpen worden aan dagelijkse metingen. 5
Virussen geïnjecteerd in de hersenen van apen
Een van de meest verontrustende experimenten bestaat uit het inbrengen van virussen in de hersenen van vier apen en vier schapen. Hiervoor worden er openingen in hun schedels geboord en worden de virussen ingespoten. Na het experiment worden de dieren gedood, zodat hun hersenen verder onderzocht kunnen worden. 6
Alternatieven zijn beschikbaar
In veel van deze experimenten is het doel niet om onmiddellijke, praktische oplossingen te vinden voor menselijke ziektes of aandoeningen, maar eerder om de nieuwsgierigheid van de wetenschappers te bevredigen. Het is twijfelachtig of de wetenschappelijke vragen die hier onderzocht worden, wel moeten worden beantwoord. Het dierenleed dat er voor nodig is, is in ieder geval niet gerechtvaardigd.
In een tijdperk waarin geavanceerde technologieën zoals computersimulaties, 3D-celculturen en organen-op-een-chip steeds realistischer en nauwkeuriger worden, is het gebruik van dieren in dergelijke experimenten achterhaald en onnodig. Deze methoden bieden niet alleen ethisch verantwoorde alternatieven, maar zijn vaak ook betrouwbaarder omdat ze direct toepasbaar zijn op menselijke cellen en processen.
Stop dierproeven nu!
De KU Leuven moet haar verantwoordelijkheid nemen en werk maken van de omschakeling naar dierproefvrije methoden. De KU Leuven moet de apen die momenteel opgesloten zitten een waardig pensioen bieden door hen vrij te geven aan een gespecialiseerde opvang en financiële ondersteuning bieden aan vrijgelaten de apen. Animal Rights is absoluut bereid te helpen geschikte opvangplekken te vinden voor deze dieren.
Animal Rights blijft actie voeren bij de universiteit tot de laatste aap uit de kooi is. Voor wetenschap, tegen dierproeven.
