Veehandel Stefan Worst uit Vledder is de houder van zo’n 300 schapen die hij gebruikt voor beweiding en de slacht. Zijn schapen zijn inmiddels al tien keer slachtoffer geworden van predatie door wolven, zo blijkt uit verschillende nieuwsberichten. De maatregelen die hij uiteindelijk neemt zijn telkens inadequaat. Animal Rights diende in november 2022 een handhavingsverzoek in bij de NVWA, maar deze weigert te handhaven.
Op 15 maart 2023 bericht de NVWA: “… op dit moment acht de NVWA veehouders die nog geen wolfwerende beschermingsmaatregelen genomen hebben niet in overtreding van artikel 1.6., derde lid, van het Besluit houders van dieren. Derhalve is handhaving nog niet aan de orde.”
“Wat de NVWA “acht” is slechts een mening en niet van belang,” zegt Animal Rights directeur Susan Hartland, “er is een wettelijke plicht tot beschermen van buiten gehouden dieren tegen roofdieren.”
NVWA weigert te handhaven – overige argumenten
Ook de andere punten die de NVWA aandraagt, raken kant noch wal. Bijvoorbeeld dat de Minister voor Natuur en Stikstof het anno 2023 niet eens is met “de geest van de wet” of dat er een “transitieperiode” in acht zou kunnen worden genomen waarin een door de wetgever ingesteld verbod niet wordt gehandhaafd. De wet biedt daar geen grondslag voor en dat is ook redelijk, aangezien de wolf al sinds 2015 (!) in Nederland verblijft en BIJ12 een preventiekit heeft samengesteld die predatie door de wolf voorkomt of in elk geval sterk beperkt, zolang de instructies maar worden opgevolgd.
De NVWA stelt ook in haar besluit dat er tijd nodig is om antwoorden te krijgen op de vragen in welke omstandigheden bescherming en welke beschermingsmaatregelen tegen de wolf van houders verlangd kunnen worden. Onzin natuurlijk: elke keer dat een gehouden dier door zijn houder niet voldoende tegen roofdieren is beschermd, wordt door de houder een overtreding begaan.
Verder verwijst de NVWA naar de schadevergoedingen. Een eventueel recht op vergoeding van de schade is echter van een heel andere orde dan de plicht om gehouden dieren te beschermen tegen prooidieren. De eerste regeling richt zich namelijk op het beschermen van de financiële belangen van dierenhouders en de tweede heeft het beschermen van de gezondheid en het leven van gehouden dieren als oogmerk. Het staat de provincie vrij om de schade van de schapenhouder ruim te vergoeden, maar het staat de minister niet vrij om zijn overtredingen van de wet door de vingers te zien. De NVWA dient alsnog handhavend op te treden.
Niet handhaven kost dierenlevens
Door de duidelijke en directe weigering van de NVWA om haar wettelijke (beginsel)plicht tot handhaving uit te voeren, vergroot de NVWA willens en wetens de kans dat de wolf opnieuw toeslaat bij deze schapenhouder.
Daarnaast geeft de NVWA een verkeerd signaal naar andere dierenhouders door geen consequenties te laten volgen uit het, nota bene herhaaldelijk, overtreden van de wet.
Het feit dat BIJ12 tot nu toe alle ‘schade’ die wordt geleden door wolven vergoedt, zorgt ervoor dat er geen enkele prikkel voor de schapenhouder is om aan de verplichting tot het beschermen van zijn dieren tegen roofdieren te voldoen.
Dit houdt niet alleen een problematische situatie in stand, maar verergert deze zelfs: doordat de wolf leert dat hij of zij gemakkelijk gehouden dieren kan verschalken zal een wolf steeds vaker toeslaan bij gehouden dieren in plaats van zich te richten op wilde dieren (en dat ook de welpen leren).
Door schapenhouders niet verantwoordelijk te houden voor het falen in de uitvoering van hun wettelijke beschermingsplicht – zodat leerervaring voorkomen kan worden – werkt de NVWA de demonisering van deze beschermde diersoort in de hand. Er wordt nu immers naar de wolf gewezen.
Zo roept de partner van schapenhouder Worst, een BBB Statenlid, op tot een nulstand van de wolf, hetgeen op grond van de Habitatrichtlijn strikt verboden is. In heel Nederland wordt de wolf inmiddels gedemoniseerd en er lijkt zelfs al sprake te zijn van eigenrichting door stropen.
Kortom: niets doen is niet alleen onwettig, maar verhoogt ook in rap tempo het risico op steeds meer dode schapen – zoals wel blijkt uit de herhaalde predaties bij de schapenhouder in kwestie – en voedt het maatschappelijke en politieke spanningsveld waarin de wolf steeds meer wordt gedemoniseerd. Het is daarom noodzakelijk dat de NVWA zo spoedig mogelijk alsnog handhavend optreedt tegen de overtredingen door de schapenhouder. Immers, gehouden dieren, die geen kant op kunnen, dienen door de houder te worden beschermd. De wet is daar glashelder over.
Naar de rechter
Animal Rights diende bezwaar in tegen het besluit van de NVWA om niet te handhaven. Het standpunt van de NVWA lijkt Animal Rights onhoudbaar, omdat het overduidelijk in strijd is met de wet.
Omdat Worst herhaaldelijk in overtreding gaat en blijft gaan en de NVWA weigert te handhaven heeft Animal Rights een verzoek om een voorlopige voorziening ingediend bij het College van Beroep voor het bedrijfsleven.
Animal Rights vraagt de rechtbank om het besluit van de NVWA om niet te handhaven te schorsen en de NVWA op te dragen de schapenhouder een last onder bestuursdwang op te leggen. Deze last moet verwijzen naar het treffen van effectieve en doeltreffende maatregelen om te voorkomen dat de schapen van de schapenhouder wederom slachtoffer worden van predatie door de wolf.
Een zittingsdatum is inmiddels vastgesteld op 23 mei om 11:00.
Verweer NVWA
Het verweer van de NVWA is zwak en men speelt woordspelletjes. De bescherming van dieren die buiten worden gehouden zou niet absoluut zijn, maar zo nodig en voor zover mogelijk moeten plaatsvinden. Dat het nodig is, spreekt vanzelf, gehouden dieren worden immers aangevallen. De zinssnede ‘voor zover mogelijk’ komt uit de EU richtlijn 98/95/EG maar is in het Nederlandse Besluit houders van dieren (Artikel 1.6, derde lid) weggelaten.
De conclusie van de NVWA is dat “gelet op de huidige stand van zaken – het is nog niet duidelijk welke maatregelen effectief werken tegen aanvallen van wolven – is het niet mogelijk om te handhaven …”
“Er zijn natuurlijk plekken op deze wereld waar de wolf nooit weg is geweest en mens en wolf al millennia samenleven,” geeft Hartland aan, “maar de NVWA houdt zich liever dom. Animal Rights ziet dit als een uitvlucht en vermoedt dat NVWA en LNV vooral bang zijn voor ‘tractor-terreur’ van de veeboeren.”
Update – Het oordeel van de voorzieningenrechter
Het oordeel van de voorzieningenrechter van 6 juni 2023 heeft een voorlopig karakter en bindt het College in een (eventueel) bodemgeding niet.
Belangrijk is dat het oordeel van de voorzieningenrechter diametraal tegenovergesteld is aan dat van de NVWA. De Landbouwminister schreef in het besluit van 15 maart 2023: “… op dit moment acht de NVWA veehouders die nog geen wolfwerende beschermingsmaatregelen genomen hebben niet in overtreding van artikel 1.6., derde lid, van het Besluit houders van dieren. Derhalve is handhaving nog niet aan de orde.”
De voorzieningenrechter zegt echter in de beoordeling: ”De voorzieningenrechter ziet zich voor de vraag gesteld of de schapenhouder afdoende middelen heeft ingezet om zijn schapen bescherming te bieden tegen roofdieren en daarmee heeft voldaan aan artikel 1.6, derde lid, van het Bhd.”
En verderop: ”De voorzieningenrechter overweegt dat volgens de preventiekit van veehouders die gevestigd zijn binnen een aangewezen wolventerritorium wordt verwacht dat zij maatregelen nemen die hierin beschreven staan. In de preventiekit staat hierover onder meer het volgende: “Schade door wolven valt (…) niet geheel uit te sluiten, maar de kans op een aanval door de wolf (predatie) kan wel sterk beperkt worden door de inzet van de juiste preventieve maatregelen. Het gebruik van adequate afrasteringen met stroom(-draden) is daarbij zeer aan te bevelen. Maar er zijn meerdere methoden.” In de preventiekit worden de volgende preventieve maatregelen genoemd:
Het opnemen van ezels en lama’s of alpaca’s in een (schaaps-)kudde”
Veehandel Stefan Worst weigert de dieren op te hokken, sterker nog, hij houdt meer dieren dan hij op die manier effectief kan beschermen. Het lijkt Animal Rights dan ook overduidelijk dat de schapenhouder niet ”afdoende middelen heeft ingezet om zijn schapen bescherming te bieden tegen roofdieren”. Het geplaatste raster voldeed niet aan de voorwaarden van BIJ12 en was daarom niet effectief. Ophokken is immers niet de enige preventieve maatregel. Worst meldde ter zitting ook nog dat kuddewaakhonden volgens hem niet helpen en hij daarom alleen inzet op het wolfwerend raster. Hij is dus zelf ook van mening dat een raster werkt, maar heeft het in ieder geval tot aan het handhavingsverzoek niet juist geplaatst.
Toch oordeelt de voorzieningenrechter: “De schapenhouder heeft naar het voorlopig oordeel van de voorzieningenrechter gedaan wat onder de huidige omstandigheden van hem verwacht kan worden om aanvallen op zijn schapen te voorkomen en zijn dieren tegen wolven te beschermen, zodat geen sprake is van overtreding van artikel 1.6, derde lid, Bhd. Daarom ziet de de voorzieningenrechter geen aanleiding om de minister te gelasten handhavend tegen hem op te treden.”
Met dat laatste is Animal Rights het niet eens, maar het is wel wat we verwachtten. De rechter leek tijdens de zitting vooral geïnteresseerd in de “arme veeboer, die al zoveel doet”. Veehandel Worst is met 10 succesvolle wolfaanvallen – succesvol voor de wolf dan – een van de slechtst presterende veehouders van Nederland. Het bezwaar tegen het besluit van de NVWA/minister loopt dan ook gewoon door.
Dinsdag 16 mei 2023 was het dan zover. De rechter kan ernstige dierenmishandelaars een levenslang verbod op het houden van dieren geven. De wet geldt voor particulieren en professionele houders van dieren. De wet moet nu nog door de eerste Kamer geloodst worden.
Begin 2020 luidde Animal Rights nog de noodklok over het uitblijven van het houdverbod:
Animal Rights was het getreuzel van het kabinet met het houdverbod voor dierenmishandelaars zat. “Diverse gevallen van dierenverwaarlozing die afgelopen maand in het nieuws kwamen, schreeuwen om spoed,” zegt Animal Rights campagneleider Erwin Vermeulen. “WIj hebben het vermoeden dat de minister bewust het wetsvoorstel vertraagt, dit lijkt ons een typisch geval van druk uit de betreffende sector”.
In reactie op Animal Rights zei een woordvoerder van toenmalig minister van LNV, Schouten, tegen Zembla: “Wij willen ontkrachten dat de minister het wetsvoorstel bewust vertraagt. Wij herkennen er ons niet in dat druk vanuit de sector invloed zou kunnen hebben op het wetsvoorstel.”
Tijdlijn
De wet werd al in de zomer van 2017 door toenmalig minister van Justitie en Veiligheid Blok aangekondigd. De rechter zou de mogelijkheid krijgen een houdverbod als zelfstandige maatregel op te leggen voor een periode van maximaal 5 jaar. Daarbij hoorde dan ook een locatieverbod, voor het geval de veroordeelde geen eigen dieren heeft mishandeld, maar bijvoorbeeld dieren op kinderboerderijen of in stallen.
In oktober 2018 stuurde de op dat moment minister van Justitie en Veiligheid, Grapperhaus, mede namens minister Schouten van LNV, een wetsvoorstel voor advies naar verschillende instanties. Daders van dierenmishandeling zou dit een houdverbod van maximaal 10 jaar opleveren. Het houdverbod kan onmiddellijk na de rechterlijke uitspraak ingaan, hierdoor wordt het direct effectief, ook als er nog hoger beroep of cassatie volgt.
Op 4 december 2020 is er dan eindelijk een wetsvoorstel. Dat wetsvoorstel ging vervolgens voor advies naar de Raad van State.
Wat nu?
Het duurde natuurlijk veel te lang voordat deze wet doorgevoerd werd, ook moet deze nog in de eerste Kamer behandeld worden. Daarna moeten we nog zien dat de wet toegepast wordt. Het ministerie van LNV en de NVWA kennende zal daarvoor een gang naar de rechter door NGO’s als Animal Rights nodig zijn…. Wij zijn er klaar voor!
Naast jonge kinderen – kalfjes, bokjes, biggen, lammetjes en vleeskuikens – zijn moeders de meest misbruikte dieren in de vee-industrie. Denk aan de geiten- en koeienmoeders die worden uitgebuit voor de melk die ze geven, aan de zeugen die aan de lopende band biggen moeten ‘produceren’ en de leghennen die als ei-leggende machines worden ingezet. Bij de meeste van hen worden de kinderen op jonge leeftijd weggerukt, allen sterven ze ruim voor dat hun natuurlijke levensverwachting verstreken is en vele van hen worden gedwongen geïnsemineerd. Op Moederdag willen we extra aandacht vragen voor deze moeders.
Moederdag
Ieder dier dat je eet of waarvan je de producten gebruikt, heeft of had een moeder en was mogelijk een moeder. Op Moederdag denken we extra aan de uitgebuite moederdieren die steevast overgeslagen worden in het verhaal van de eier-, vlees- en zuivelindustrie. Wij zorgen ervoor dat ze een gezicht krijgen en dat ze niet vergeten worden, want Moederdag zou een dag moeten zijn, waarop élke moeder gevierd wordt.
Een moederkonijn met haar overleden kind in een ‘verrijkte kooi’ in Vlaanderen in 2020. Foto door Animal Rights
Kies plantaardig
Gelukkig is er helemaal geen noodzaak om dieren te eten of hun vacht of huid te dragen. Het is voor de dieren, maar ook voor het klimaat, de natuur, het milieu en de volksgezondheid, noodzakelijk dat er volop ingezet wordt op een eiwittransitie van vlees, zuivel en eieren naar plantaardige voeding. Animal Rights helpt je graag op weg via haar campagne Plant Power, met heel wat tips voor heerlijke plantaardige alternatieven.
Op zondag 14 mei is het weer moederdag. Tijd om je lieve mama in de watten te leggen! En hoe doe je dit beter dan met een heerlijk moederdagontbijt?
Laat Animal Rights je helpen om een onvergetelijke en smakelijke Moederdag te creëren met onze selectie van plantaardige ontbijtjes. Zo kun jij je moeder laten zien hoeveel je om haar geeft en tegelijkertijd een steentje bijdragen aan een beter wereld voor alle moeders, zowel menselijke als dierlijke!
Zei iemand wentelteefjes?
De betoverende geuren van kaneel en vanille maken wentelteefjes een hemelse traktatie! Het onderstaande recept is voor ongeveer 3 á 4 porties, afhankelijk van de eetlust van de gasten. Je kunt het recept natuurlijk aanpassen aan de grootte van je groep, door meer of minder ingrediënten te gebruiken.
De diervriendelijke ingrediënten:
4 sneetjes brood (bij voorkeur oud brood);
1 rijpe banaan;
150 ml plantaardige melk (zoals havermelk);
1 eetlepel maïzena (of ander bindmiddel zoals tapiocameel, lijnzaad);
1 theelepel kaneel;
1 theelepel vanille-extract;
Snufje zout;
Olie of margarine om in te bakken.
En nu?
Prak de banaan fijn in een diep bord of kom
Voeg de plantaardige melk, maïzena, kaneel, vanille-extract en snufje zout toe aan de banaan en meng goed door elkaar.
Verhit wat olie of margarine in een koekenpan op middelhoog vuur.
Haal elk sneetje brood één voor één door het banaan-melk mengsel en zorg dat het goed is bedekt.
Bak de wentelteefjes aan beide kanten goudbruin in de pan.
Besprenkel de wentelteefjes in overvloed met vers fruit, vegan slagroom of een siroop naar keuze (Van Gilse Schenkstroop, agave- of ahornsiroop).
Laat je smaakpapillen dansen!
Croissants
Waarom zou je als veganist een lekkere kruimelige croissant moeten missen? Tegenwoordig zijn er in Nederland verschillende bakkerijen en supermarkten die veganistische croissants aanbieden. Bijvoorbeeld de Albert Heijn en Jumbo huismerk Croissants & Danerolles Croissants Party Mini zijn plantaardig!
Heb je tijd over en wil je een uitdaging aangaan in de keuken? Dan is het bakken van je eigen croissants misschien wel het perfecte Moederdag projectje voor jou. Met een beetje geduld én liefde kun je deze heerlijke Franse lekkernij zelf maken met het recept van BE Vegan.
En nu de grote vraag: wat smeer je eigenlijk op je croissant? Geen zorgen, ook hier zijn talloze lekkere opties voor veganisten. Ga je meer voor de zoetigheid? Denk dan bijvoorbeeld aan jam, marmelade en chocoladepasta (tip: Jumbo huismerk Puur Chocopasta is vegan). Hou je meer van hartig? Ga dan voor vegan- boter, -(room)kaas, -vleeswaren of hummus.
Ontbijtmuffins
Wakker worden met de aroma’s van net uit de oven gekomen muffins: het kan haast niet beter! Muffins zijn er in vele vormen en maten. Laat je hier inspireren door Living The Green Life met hun vegan bosbessenmuffins.
Geen zin om vroeg op te staan? Je kunt ze ook van tevoren maken en invriezen (Pssst! De Lidl verkoopt ook kant-en-klare muffins!)
‘Broodje gezond’
Het is een klassieker: een oer-Hollands ‘broodje gezond’. Verwen jezelf en je moeder met een eigentijdse twist op een klassieker.
De diervriendelijke Ingrediënten:
4 volkoren pistoletjes;
4 plakken vegan ham, boterhamworst of gerookte tofu;
4 plakken vegan kaas;
4 el vegan mayo;
Sla;
2 tomaten;
1 Komkommer.
Natuurlijk hoef je je niet vast te houden aan deze ingrediënten. Laat je creativiteit de vrije loop om jouw perfecte vegan broodje gezond te maken!
Ontbijtkoek met boter
Een herkenbaar ontbijt: een plakje ouderwetse ontbijtkoek met een likje boter erop. Er zijn diverse veganistische boter-alternatieven op de markt die perfect zullen smaken. Ook zijn er verschillende merken die ontbijtkoek zonder dierlijke producten verkopen in Nederland, waaronder Peijnenburg, Bolletje, en De Rit. Het kan nooit kwaad om de ingrediëntenlijst na te gaan om er zeker van te zijn dat er in het product geen dierlijke stoffen zitten.
De treurige realiteit van moederkoeien
Het verdoken leed van moederkoeien is een treurige realiteit die niet mag worden genegeerd. In de zuivelindustrie krijgen moederkoeien geen enkele kans om hun natuurlijke instincten te volgen, te zorgen voor hun kalveren en te genieten van het leven dat ze verdienen. Ze worden geconfronteerd met gedwongen scheiding van hun kalveren, voortdurende zwangerschappen, hormonale behandelingen en een verkorte levensduur. Dit resulteert in aanzienlijke gezondheidsproblemen en fysieke en emotionele stress voor deze dieren. Dit leed en stress verdient geen enkele moeder, inclusief moeders in de zuivelindustrie.
Op zoek naar een verfrissende start van de dag? Kies dan voor een smoothiebowl. Je kan het gemakkelijk aanpassen aan de smaak en voorkeuren van je moeder, door bijvoorbeeld haar favoriete fruit en toppings toe te voegen. En laten we eerlijk zijn; een kleurrijke en mooi gepresenteerde smoothie bowl is gewoon een feestje om naar te kijken én van te genieten! Bekijk hier een smoothiebowl met rood fruit!
Scrambled tofu
Een heerlijk en gezond alternatief voor roergebakken ei en een perfect basisrecept om zelf eindeloos mee te variëren of te verwerken in andere gerechten – of om lekker simpel te houden en zo te eten. Vrij naar dit recept van Vegan Richa,
De diervriendelijke ingrediënten
250 gram tofu, zo veel mogelijk ontdaan van vocht en daarna verkruimeld of in kleine blokjes gesneden;
1 eetlepel plantaardige olie om in te bakken;
2 eetlepels edelgistvlokken;
1 eetlepel kala namak;
1 theelepel kurkuma;
1 theelepel knoflookpoeder;
1 theelepel uienpoeder;
1/2 theelepel zwarte peper, liefst versgemalen;
1/4 theelepel paprikapoeder.
En nu?
Meng alle specerijen. Samen is dit genoeg voor 3 à 4 blokken tofu van 250 gram, je houdt dus over voor volgende keren. In een afgesloten potje is het mengsel zeker 2 maanden houdbaar;
Verhit de olie in een koekenpan en roerbak de tofu samen met 1 eetlepel van het specerijenmengsel tot de tofu bruin begint te worden.
Deze roergebakken tofu is zo veelzijdig dat je het ook kunt gebruiken als vulling voor een heerlijke en voedzame ontbijtburrito of wrap! Voeg simpelweg wat bonen, groenten en guacamole of hummus toe voor wat extra smaak en textuur. Zo krijg je een ontbijtje dat niet alleen lekker is, maar ook nog eens vol met plantaardige eiwitten en gezonde vetten.
Met een stapel Nederlandse pannenkoeken tover je gegarandeerd een lach op het gezicht van elke moeder! Dit recept bevat geen dierenleed, maar wel hele smaakvolle pannenkoeken. Bekijk hier het recept van Wat eet je dan wel.
Wil je nog meer variatie en voedingsstoffen aan deze pannenkoeken toevoegen? Voeg dan bijvoorbeeld chiazaad, hennepzaad, gojibessen, spirulina of lijnzaad aan het beslag toe. Deze kleine krachtpatsers kunnen je Moederdag-ontbijtje naar een hoger niveau tillen.
Veehandel Stefan Worst uit Vledder is houder van zo’n 300 schapen die hij gebruikt voor beweiding en de slacht. De schapen zijn inmiddels al tien keer slachtoffer geworden van predatie door wolven. Dit blijkt uit verschillende nieuwsberichten. De maatregelen die hij neemt om zijn schapen te beschermen zijn inadequaat.
Animal Rights diende een handhavingsverzoek in bij de NVWA en vroeg om een voorlopige voorziening bij de rechtbank.
Volgens de Nederlandse wet moet iemand die dieren houdt deze dieren adequaat beschermen, maar schapenhouder Worst lijkt hier geen boodschap aan te hebben. Toen Worst uiteindelijk veel te laat een wolfwerend raster plaatste, hield hij geen rekening met het feit dat wolven goede zwemmers zijn. Wanneer hij vervolgens opnieuw een raster plaatst doet hij dit niet aan de zijde van een vaart, waardoor het onderste draad te hoog hing en de wolf onder de draad door kon kruipen. In een ander geval staan de palen te ver uiteen. Dit alles wijst er op dat Worst onzorgvuldig omgaat met het plaatsen van rasters en hiermee het beschermen van zijn schapen.
Door deze lak aan zorgvuldigheid voldoet de schapenhouder niet aan de eisen die BIJ12 stelt aan een “adequaat wolfwerend raster”. Bovendien kiest hij ook niet voor een ander bevredigend middel zoals bijvoorbeeld het ’s nachts ophokken van zijn schapen.
De nieuwsberichten en het hoge aantal aanvallen wijzen er zonder meer op dat Worst weigert adequate maatregelen te nemen. Door zijn schapen niet adequaat te beschermen overtreedt Worst de wet.
“Het demoniseren van roofdieren, zoals de wolf, moet stoppen. Dierhouders hebben een wettelijke plicht ‘hun’ dieren te beschermen tegen roofdieren. Niet de wolf maar de dierhouders dragen de verantwoordelijkheid voor de dood van al deze dieren. Strikte handhaving door de NVWA moet dat duidelijk maken en het aantal slachtoffers sterk reduceren.”
– Susan Hartland, Animal Rights
Duidelijke overtreding van de wet
Artikel 1.6, derde lid, van het Besluit houders van dieren bepaalt dat een dier, indien het niet in een gebouw wordt gehouden, door de houder bescherming moet worden geboden tegen slechte weersomstandigheden, gezondheidsrisico’s en zo nodig roofdieren. Het is evident dat Worst dit artikel meermaals heeft overtreden.
Artikel 2.1, eerste lid, van de Wet dieren bepaalt vervolgens dat het verboden is om zonder redelijk doel of met overschrijding van hetgeen ter bereiking van zodanig doel toelaatbaar is, bij een dier pijn of letsel te veroorzaken dan wel de gezondheid of het welzijn van het dier te benadelen. Artikel 2.1, zesde lid, van de Wet dieren bepaalt dat een ieder een hulpbehoevend dier – en dat is een gehouden dier dat door een roofdier bedreigd wordt – de nodige zorg verleent. Animal Rights meent dat Worst ook artikel 2.1, eerste en zesde lid, van de Wet dieren heeft overtreden. Deze conclusie trekken wij uit het feit dat Worst zijn hulpbehoevende schapen niet de nodige zorg heeft geboden en de schapen blijft blootstellen aan bedreiging van predatie door de wolf. In het minste geval benadeelt hij hiermee de gezondheid en het welzijn van zijn schapen.
Het is om bovengenoemde redenen dat Animal Rights de NVWA verzocht met spoed handhavend op te treden tegen de geconstateerde overtredingen door Worst en de overtredingen niet te laten voortduren.
Een wolvenpaar
De vrouwelijke wolf GW2090F – afkomstig uit de Barnstorfroedel in Nedersaksen – is in april 2021 voor het eerst in Drenthe vastgesteld en in februari 2022 in Fryslân. Omdat de wolvin al een langere periode in hetzelfde gebied aanwezig is, wordt aangenomen dat zij zich hier gevestigd heeft. De mannelijke wolf GW2397M – uit de centraal Europese populatie afkomstig – is voor het eerst in september 2021 in Drenthe en oktober 2021 in Fryslân aangetoond. Bij verschillende schademeldingen werd bij enkele dode schapen van allebei de wolven een DNA-profiel vastgesteld. Hieruit kan de conclusie getrokken worden dat de twee wolven een paar vormen en gezamenlijk optrekken en eten. Ook op wildcamerabeelden van het Wolvenmeldpunt en de terreinbeheerders is goed zichtbaar dat GW2090F en GW2397M het gebied samen doorkruisen. Dit paar lijkt de regio van Zuidoost-Fryslân en Zuidwest-Drenthe – het Drents-Friese Wold – als kerngebied te hebben. Er zouden in de zomer van 2022 drie welpen geboren zijn. Daarvan is één vermoedelijk omgekomen in het verkeer.
NVWA weigert te handhaven
In november 2022 diende Animal Rights het handhavingsverzoek tegen de schapenhouder Worst in. Pas op 15 maart kwam het onbevredigende antwoord vanuit de NVWA: “… op dit moment acht de NVWA veehouders die nog geen wolfwerende beschermingsmaatregelen genomen hebben niet in overtreding van artikel 1.6., derde lid, van het Besluit houders van dieren. Derhalve is handhaving nog niet aan de orde.” Door niet te handhaven op de overtredingen vergroot de NVWA willens en wetens de kans dat de wolf opnieuw toeslaat bij deze schapenhouder. De NVWA geeft bovendien een verkeerd signaal af naar andere dierhouders door geen consequenties te laten volgen uit het herhaaldelijk overtreden van de wet.
Alle schade die tot nu toe wordt geleden door wolven wordt op dit moment zelfs door BIJ12 vergoedt. Dit zorgt voor geen enkele prikkel voor de schapenhouder om zijn dieren tegen roofdieren te beschermen. Het effect op lange termijn kan ook betekenen dat de wolf vaker toeslaat bij gehouden dieren omdat dit erg gemakkelijk is (en dit ook de welpen te leren). Op die manier kan BIJ12 de portefeuille blijven openen.
De partner van schapenhouder Worst roept op tot een nulstand van de wolf, hetgeen op grond van de Habitatrichtlijn strikt verboden is. In heel Nederland wordt de wolf inmiddels gedemoniseerd en er lijkt zelfs al sprake te zijn van eigenrichting door stropen.
Kortom: niets doen is niet alleen onwettig, maar verhoogt ook in rap tempo het risico op steeds meer dode schapen. Het voedt het maatschappelijke en politieke spanningsveld waarin de wolf steeds meer wordt gedemoniseerd. De NVWA moet zo spoedig mogelijk alsnog handhavend gaan optreden tegen de overtredingen door de schapenhouder. Immers, gehouden dieren, die geen kant op kunnen, dienen door de houder te worden beschermd. De wet is daar glashelder over.
Voorlopige voorziening
Animal Rights dient bezwaar in tegen het besluit van de NVWA om niet te handhaven. Het standpunt van de NVWA lijkt Animal Rights onhoudbaar omdat het overduidelijk in strijd is met de wet.
Het door misinformatie demoniseren van dieren zou strafbaar moeten zijn.
Susan Hartland, Animal Rights
Wij vragen de rechtbank om het besluit van de NVWA om niet te handhaven te schorsen en de NVWA op te dragen de schapenhouder een last onder bestuursdwang op te leggen. In dit geval is de last het treffen van effectieve en doeltreffende maatregelen om te voorkomen dat de schapen wederom slachtoffer worden van predatie door de wolf.
Animal Rights wacht nog op een zittingsdatum.
Demonisering
De situatie met de wolvenaanvallen bij Worst was voor zijn vriendin Lijanne Mestemaker reden om de politiek in te gaan. Ze stond vierde op de lijst van BBB Drenthe voor de verkiezingen voor de Provinciale Staten in maart en is inmiddels benoemd tot Statenlid. Ze wil namens die partij pleiten voor een nulstand van wolven, hetgeen op grond van de Habitatrichtlijn strikt verboden is. 1
Johan Moes, voormalig VVD-Statenlid, wil de wolven kost wat het kost tot ‘probleemwolven’ laten bestempelen, zodat – puur theoretisch – afschot mogelijk zou worden. Hij wil weten “met welk protocol de Drentse wolvenconsulent werkt en wat de juridische status is van zijn bevindingen. ”Op deze manier kan een dierhouder het nooit goed doen en krijgen we nooit een probleem wolf”, aldus Moes. 2
In de ogen van Animal Rights zijn dit puur kwaadaardige uitspraken. “Het door misinformatie demoniseren van dieren zou strafbaar moeten zijn,” zegt Animal Rights directeur Susan Hartland. “Animal Rights vindt dat dit soort ‘probleempolitici’ een halt moet worden toegeroepen. Het demoniseren van roofdieren, zoals de wolf, moet stoppen. Dierhouders hebben een wettelijke plicht ‘hun’ dieren te beschermen tegen roofdieren. Niet de wolf maar de dierhouders dragen de verantwoordelijkheid voor de dood van al deze dieren. Strikte handhaving door de NVWA moet dat duidelijk maken en het aantal slachtoffers sterk reduceren.”
Feitelijk kader
De heer Stefan Worst uit Vledder is houder van een kudde schapen. Hij heeft, volgens de berichten, in totaal driehonderd schapen voor zowel het beweiden als de slacht. Zijn schapen zijn inmiddels al tien keer slachtoffer geworden van predatie door wolven, zo blijkt uit verschillende nieuwsberichten.
Op 20 oktober 2021 schreef RTV Drenthe over twee dode schapen van Worst: “”Vrijwel zeker een wolf”, zegt schapenhouder Stefan Worst. ”Als je de bijtwonden in de nek ziet, kan dat bijna niet anders.” Vanmorgen trof hij twee van zijn dieren dood aan. “Bijtwonden in de nek en overal bloed”, schetst hij de situatie.”
Hij miste nog drie schapen en vond er twee terug in een sloot. ”Ze stonden onder in een droge sloot, helemaal stil. Verstijfd van de stress”, zegt hij halverwege de middag. Ook bij de rest van de kudde is de stress toegeslagen, ze staan bewegingsloos in de hoek van een weiland. ”Je kunt niet bij de schapen komen, dan gaan ze alle kanten op. Het is de vraag wat de schade daar is, of ze nog groeien en of je er nog wat aan hebt.”
In de bijbehorende videoclip is te zien dat de schapen nagenoeg onbeschermd waren. In de video wordt geschetst dat Worst zich goed bewust was van het gevaar en de wolf in de berichtgeving steeds dichter bij zag komen, maar hij onderneemt geen actie: “Wolfwerende hekken is geen doen voor ons, we hebben schapen lopen op veertig hectare. Dan wordt het een weektaak om hekken te plaatsen, dat kan niet uit.”3
Op 21 januari 2022 berichtte RTV Drenthe over een volgende aanval, waardoor bleek dat een inmiddels geplaatst wolfwerend raster disfunctioneel was: “Grote schrik vanochtend voor schapenhouder Stefan Worst uit Vledder. Ondanks zijn wolfwerende raster trof hij in zijn schaapskudde vier dode en vier gewonde schapen aan. De schapenhouder had 18 hectare in wolfwerend raster, rondom het weiland, behalve langs de (zeven meter brede) Aa. Het sterke vermoeden is dat er toch een of meerdere wolven door of langs het hek zijn weten te komen. Hoe dat kon gebeuren wordt onderzocht. Volgens Gijsbert Six, de voorman van het Platform Kleinschalige Schapen- en Geitenhouders is er geen rekening gehouden met het feit dat wolven goede zwemmers zijn. En geen moeite hebben met een water van zeven meter breed.”
Al langere tijd bestaat het vermoeden dat twee wolven zich hebben gevestigd in het Drents Friese Wold. Een mannetje en vrouwtje. Toch beschermen de schapenhouders zich onvoldoende en demoniseren politici als Johan Moes (VVD), destijds Statenlid in Drenthe, de wolf verder door het verspreiden van onwaarheden. Hij plaats diezelfde dag op Twitter een video waarin wordt gezegd dat Worst wel degelijk al zijn schapen binnen wolfwerend raster had staan. In een van de reacties onder deze video wordt wederom het tegendeel gesteld: Aan de zijde van de 8 meter brede vaart was geen wolfwerend raster geplaatst. 4
Op 26 juli 2022 schreef RTV Drenthe over de al zevende predatie op de schapen van Worst: “Het ging vrij lang goed bij schapenhouder Stefan Worst uit Vledder, maar afgelopen nacht was het voor de zevende keer raak. Drie dode schapen en elf gewonden. ”Allemaal lammetjes, ongeveer een halfjaar oud”, laat Worst weten. (…) De schapen binnen laten is voor de schapenhouder geen optie. ”Je kunt ze niet allemaal binnenhouden, ze moeten de natuur beweiden.”5
Worst weigert dus te doen wat noodzakelijk is.
Op 21 september 2022 schreef RTV Drenthe over de achtste predatie door een wolf: “Tientallen schapen staan in de wei, eigenaar Stefan Worst uit Doldersum is samen met zijn vader druk bezig om de lammeren te scheiden van hun moeders. Het weer is grauw en misschien wel symbolisch voor de periode die de schapenhouder heeft meegemaakt. Zijn vee is namelijk acht keer aangevallen door de wolf. Het aantal slachtoffers? 36 schapen in totaal. Hij is het inmiddels gewend, geeft de schapenhouder aan terwijl hij naar een stuk gras wijst. ”De laatste keer lagen ze verspreid over het land. Bebloede schapen, ingewanden eruit en veel gebroken poten. Als je dat ziet weet je inmiddels wel hoe laat het is, maar het blijft verschrikkelijk om te zien.””
Marjan Oosterveen, paardenhoudster en dorpsgenoot van Worst roept op tot het afschieten van wolven: ”Misschien moeten we de jagers toch hun gang laten gaan om achter wolven aan te gaan die bij landbouwdieren in de buurt komen.”6 Een jaar na dato claimt ze deze uitspraak nooit gedaan te hebben.
Op 22 januari 2023 is het opnieuw raak. Een wolf doodde dat weekend vier schapen en verwondde er minstens drie. Bij RTV Drenthe prijst Wolvenconsulent Jaap Mekel eerst het hek om daarna te moeten toegeven “dat het hek niet overal voldeed aan de norm van BIJ12, de instantie die voor de provincies de schade afhandelt. ”Er zijn vier plekken waar de onderste draad hoger hangt dan 20 centimeter, namelijk 35 centimeter. Dat is het geval bij drie greppeltjes en bij een paaltje waar die net in het verkeerde lusje is gehaakt. Daar voldoet het raster niet aan de norm van BIJ12.””
Worst geeft zelf al aan dat er betere opties zijn, maar dat gewoon weigert: “In mijn ogen kunnen we met verplaatsbare rasters niet meer doen dan dit. Ja, alles binnen houden. Maar of dat is wat je wilt?”7
Op 10 februari 2023 worden bij aanval nummer tien opnieuw drie drachtige schapen van Worst het vermoedelijk slachtoffer van een wolf. Eén schaap was direct dood en twee schapen heeft hij moeten laten inslapen.
Eindelijk neemt Worst verdere, maar opnieuw halfslachtige, maatregelen: ”Ik heb al mijn schapen nu binnen gehaald, op drie koppels na. Het zijn er ongeveer 160 en daar had ik in de stal geen ruimte voor. Ik heb mijn landbouwvoertuigen buiten gezet om ruimte te maken voor de schapen.”8
“De wolfwerende afrastering bij schapenhouder Stefan Worst in Vledder voldoet op meerdere punten niet aan de normen van BIJ12. Tot die conclusie kwam de Drentse wolvenconsulent zaterdag, nadat die het raster had geïnspecteerd. De taxateur die vrijdag in opdracht van BIJ12 dna heeft afgenomen bij drie dode schapen, keurde het hek wel goed.” Ook dat blijkt maar ten dele waar: “De taxateur heeft vrijdag geconstateerd dat de stroomdraden overal op de juiste afstand zaten, behalve bij de waterbak.” “Zaterdag heeft de Drentse wolvenconsulent geconstateerd dat de afstand tussen de palen op één plek 23,5 meter was; de norm van BIJ12 is 10 meter.”
“De Drentse wolvenconsulent vond nog een ander punt waarop het raster niet aan de norm van BIJ12 voldoet. Binnen twee meter afstand van het raster was namelijk op verschillende plekken een houtwal van 30 centimeter of hoger. Een wolf kan deze plekken als opstapje gebruiken. De taxateur onderschrijft dat nu, maar heeft hier zelf tegen Worst geen opmerking over gemaakt.”
Johan Moes, dan nog VVD-Statenlid, wil de wolven kost wat het kost tot ‘probleemwolven’ laten bestempelen, zodat – puur theoretisch – afschot mogelijk zou worden. Hij wil weten “met welk protocol de Drentse wolvenconsulent werkt en wat de juridische status is van zijn bevindingen. ”Op deze manier kan een dierhouder het nooit goed doen en krijgen we nooit een probleem wolf”, aldus Moes.” 9
Ook mr. drs. Bart Arentz trekt deze conclusie in zijn noot bij de bovengenoemde uitspraak: “De Minister van LNV – het bevoegd gezag in het kader van de Wet dieren – had het handhavingsverzoek in kwestie afgewezen en wel op vrij algemene en principiële gronden: tijdens de transitiefase die Nederland doormaakt acht de Minister nog geen wettelijke verplichting tot bescherming tegen de wolf aanwezig. De voorzieningenrechter wijst het verzoek wel af, maar volgt – zo lijkt het – de Minister niet in dit verstrekkende betoog. Omdat de schapenhouder een wolfwerend raster had geplaatst had de schapenhouder gedaan wat onder de huidige omstandigheden van hem verwacht kan worden om aanvallen op zijn schapen te voorkomen. (…) “Niets doen” lijkt geen optie meer. En volgens de schapenhouder zijn er nog veel collega’s die precies dat doen….”
Ook hoogleraar Natuurbeschermingsrecht Arie Trouwborst Lijkt die mening te zijn toegedaan, zo blijkt uit de uitzending van EenVandaag op 30 november 2023. 2 “Deze uitspraak maakt duidelijk dat je van geval tot geval moet bekijken wat verwacht kan worden van een veehouder”, zegt de hoogleraar. “Het is nu duidelijk dat in wolvengebied op z’n minst een serieuze poging gedaan moet worden om je dieren tegen wolven te beschermen.” ”Je kunt niet meer zeggen wat een aantal boeren in Drenthe nog wel doen, namelijk: ‘Ik doe helemaal niks'”, voegt Trouwborst daaraan toe. “De kans is dan namelijk groot dat je voor het gerecht wordt gesleept door een stichting als Animal Rights.” Toch is “niets doen” precies waar de NVWA schapenhouders mee laat wegkomen.
Op 21 augustus 2023 maakt de NVWA haar beslissing op bezwaar bekend en verklaart daarin het bezwaar ongegrond met dezelfde drogredenen als motivering. Animal Rights is het niet eens met dit besluit en heeft daarom op 29 september 2023 beroep bij het College van Beroep voor het bedrijfsleven ingediend en op 7 december de gronden van het beroep. We zijn er van overtuigd dat de houding van de NVWA voor de rechter geen stand kan houden. We wachten nu op een zittingsdatum.
In januari 2024 waren de schapen van Veehandel Worst opnieuw viermaal het slachtoffer van zijn disfunctionele wolvenraster. Op 29 januari 2024 komt Worst eindelijk tot de conclusie dat zijn pilot systeem niet werkt en dat hij de dieren moet ophokken. Hij weigerde dit al jaren, onder andere omdat hij te veel dieren hield. Een deel van de kudde wordt daarom noodgedwongen verkocht. 10
Op 1 februari 2024 meldt RTVDrenthe dat de Gebiedscommissie wolf erkent dat verplaatsbare wolvenrasters met vijf of zes draden, zoals Veehandel Worst deze plaatst, onvoldoende werken. Dat is de uitkomst van een vergadering van de Drentse wolvencommissie. 11
De zitting in deze zaak vindt plaats op 3 september 2025.
