Als dierenvriend doe je je uiterste best om zuivelproducten te vermijden. Wanneer je tijdens het scannen van de ingrediëntenlijst melkzuur tegenkomt, kunnen wij het ons voorstellen dat je hier het liefst met een grote boog omheen loopt. Gelukkig kan je melkzuur met een gerust hart eten, en Animal Rights vertelt je waarom!
Melkzuur is een van nature voorkomende bacterie die wordt geproduceerd tijdens fermentatie. Fermentatie is een proces waarbij bacteriën, schimmels of gisten zorgen voor het omzetten van stoffen in een product. Hierdoor verandert de zuurgraad, smaak, geur of uiterlijk. De levensmiddelenindustrie kiest uitsluitend voor fermentatie uit koolhydraten zoals glucose en sucrose. Deze koolhydraten komen onder meer uit suikerbieten, rietsuiker of maiszetmeel. Dit zijn plantaardige suikers, wat melkzuur… tromgeroffel… veganistisch maakt!
Waar kom je het in tegen?
Melkzuur, ook wel bekend als E-nummer E270, is een veelgebruikte stof die als voedingsadditief wordt toegevoegd aan producten. Het is een geurloze, heldere tot geel gekleurde siroop die fabrikanten voor vele doeleinden gebruiken. Het maakt een product bijvoorbeeld langer houdbaar, voorkomt dat het gaat gisten en wordt gebruikt om stevigheid te behouden. Ook geeft het producten zijn kenmerkende zure smaak en vind je het variërend terug in vele gefermenteerde voedsel zoals augurken, soyasaus, soya yoghurt of brood.
Maar waarom heet het dan zo misleidend?
Melkzuur kan voor aardig wat verwarring zorgen. Waarom wordt een bacterie die in de meeste gevallen niks te maken heeft met melk, tóch melk genoemd? Om dat te begrijpen moeten we even terug in de tijd: naar 1780. Een Zweedse chemicus genaamd Carl Wilhelm Scheele had monsters genomen van melk dat over de datum was. Hij had in deze melk een zuur kunnen identificeren. Hij noemde dit zuur ‘mjölkyra’ – of in het Nederlands ‘melkzuur’. Wat we nu weten is dat dit zuur niet alleen voorkomt in zuivelproducten, maar ook in een breed scala aan plantaardige voedingsmiddelen. Echter, omdat het oorspronkelijk door Carl is ontdekt in zure melk, verwijzen we naar dezelfde benaming.
Wanneer is melkzuur niet plantaardig?
Gefermenteerde zuivelproducten zoals kefir, kwark en yoghurt bevatten melkzuur dat gekweekt kan zijn op lactose, een zuivelsuiker. Aangezien plantaardige eters deze producten al vermijden, hoef je je hier gelukkig weinig zorgen over te maken.
Een studie die de economische impact van de jacht in België moet gaan duiden, werd aangevraagd door drie jachtverenigingen en een internationale adviesinstantie die pleit voor het behoud van wilde dieren door middel van ‘duurzaam gebruik’. We zijn er allemaal getuige van – een zoveelste poging van de jachtlobby om een niet verantwoordbare activiteit te rechtvaardigen. Het is nochtans heel duidelijk: het onnodig ontnemen van onschuldige levens ís niet te rechtvaardigen. Ook niet wanneer de passie heel even plaats maakt voor de toch wel eenzijdige economische meerwaarde die nu even op het podium mag staan schitteren.
De studie, waar consultancybureau PwC opdracht toe kreeg, gaat niet in op het maatschappelijk debat – de overweldigende en steeds groeiende overtuiging dat dieren doden niet meer past in onze huidige samenleving mag natuurlijk geen roet in het vers geschoten eten gooien. Nee, dit onderzoek – dat aangevraagd werd door stakeholders, waarvan de vragenlijsten verspreid zijn door net diezelfde stakeholders en ook de gegevens grotendeels afkomstig zijn van, u raadt het al: stakeholders – gaat hoofdzakelijk in op de economische bijdrage die de jacht aan ons land wel niet levert. De korte uiteenzetting van de positieve sociale- en milieuaspecten verbonden aan deze archaïsche activiteit, zijn als het ware de icing on the cake.
De materiele schade die voortkomt uit jachtactiviteiten, waaronder zaakschade en letselschade vallen, maar ook de morele schade, de gevolg- en ecologische schade en ga zo maar voort, worden – in de doelstelling een uiterst positieve evaluatie te bekomen – bewust uit de berekening gehouden. Je hoeft geen econoom te zijn om door te hebben dat hier iets niet klopt; een balans opmaken zonder de trade-offs mee te nemen zorgt voor wel een héél gekleurd beeld. Maar laat het nu net dat zijn dat de jagers graag doen – inkleuren.
Als we in een dystopische wereld kinderarbeid en mensenhandel zouden legaliseren, dan zorgt dat ook voor overheids- en particuliere inkomsten – maar dat vindt niemand een steek houden. Dat komt omdat het exploiteren, discrimineren en doden van levende, voelende entiteiten ethisch niet verantwoordbaar is noch gemonetariseerd mag worden. Dat geldt dus ook voor dieren én toch onderwerpen we ze aan onze wil – omdat het kan.
Het is het zoveelste voorbeeld van hoe mensen dieren instrumentaliseren. De aanzienlijke vergoedingen die gemeenten inwinnen door openbare terreinen te verpachten als jachtgebied en de bedragen die bij de gewesten binnen vloeien aan onder andere jachtverloven en -vergunningen, zijn inkomsten waar bloed aan kleeft – en dat zouden we moeten veroordelen.
Volgens de studie zou het de overheid zo’n 33 miljoen euro per jaar kosten om de jacht te verbieden. Zelfs als we de bedenkelijke hypothese waarop dit bedrag berekend is even terzijde laten, vraag ik me af waarop we wachten? De winst die we boeken voor het dierenwelzijn alleen al is de moeite waard. Het is namelijk de morele verplichting van een ethische maatschappij. En ik ben ervan overtuigd dat een groot deel van de Belgen hun belastinggeld liever aan dit soort initiatieven geeft dan aan andere bedenkelijke uitgaveposten van de overheid, zoals subsidies voor vlees en zuivel.
Op 27 juli 2017 brandde de ‘Knorhof’ – een varkensfabriek van de familie Straathof, nu Sebava – tot op de grond toe af. Ruim 20.000 varkens kwamen daarbij om het leven. Komende zomer is dat zes jaar geleden. Dat wil ook zeggen dat er al die tijd geen gebruik is gemaakt van de milieuvergunningen voor deze locatie. Op 7 maart 2023 maakte de Gedeputeerde Staten van de provincie Gelderland bekend dat ze het voornemen heeft deze vergunningen – daterend van 2010 en 2011 – in te trekken.
Een provincie kan een omgevingsvergunning voor de activiteit milieu intrekken indien gedurende drie jaar geen handelingen zijn verricht met gebruikmaking van de vergunning en/of indien de inrichting geheel of gedeeltelijk is verwoest. Deze intrekkingsgronden zijn beide op de ‘Knorhof’ van toepassing, de inrichting is namelijk door brand verwoest in 2017 en sindsdien is er geen gebruik meer gemaakt van de omgevingsvergunning voor de activiteit milieu. Tot op heden is er ook geen omgevingsvergunning verleend voor de herbouw. De gemeente Buren, waar de locatie van de ‘Knorhof’ onder valt, heeft ondertussen een ontwerpbestemmingsplan ter inzage gelegd op grond waarvan intensieve veehouderij niet meer mogelijk zal zijn.
Ondersteunende zienswijze
Animal Rights diende eerder al een ondersteunende zienswijze in voor dit ontwerpbestemmingsplan van de gemeente en deed dat op 19 april opnieuw voor het ontwerpbesluit van de provincie.
We wijzen de provincie er onder andere op dat Straathof meerdere malen is veroordeeld en in Duitsland zelfs een beroepsverbod opgelegd heeft gekregen.
In de periode 2007-2014 zijn er in Nederland ernstige overtredingen geconstateerd, met, wat wordt genoemd, ernstig verminderd dierenwelzijn tot gevolg. Straathof kreeg onder meer forse boetes en er werd een voorwaardelijke stillegging opgelegd.
In de periode 2014-2018 zijn er in Nederland wederom ernstige overtredingen geconstateerd. Tegen de geconstateerde overtredingen is bestuursrechtelijk opgetreden. Er is ook strafrechtelijk opgetreden.
Ook wijst Animal Rights op de recente besluiten in Flevoland. Die provincie heeft ten aanzien van de vestiging te Creil, eveneens onder de vlag van Straathof/Sebava, reeds een aangevraagde omgevingsvergunning geweigerd, alsmede de reeds verleende omgevingsvergunningen ingetrokken, op grond van de resultaten uit onderzoek in het kader van de Wet Bibob. Uit de in die procedure verkregen (vertrouwelijke) informatie zou zijn gebleken dat een ernstig gevaar bestaat dat deze vergunningen mede zullen worden gebruikt om strafbare feiten te plegen.
Er is geen reden aan te nemen dat eventuele strafbare feiten niet ook zullen worden begaan wanneer het bedrijf in Gelderland zijn gewenste doorstart zou kunnen maken. Animal Rights acht de voorliggende intrekking dan ook een zeer effectieve preventieve stap.
Update
Gedeputeerde Staten van Gelderland hebben bij besluit van 26 september 2023 besloten om de omgevingsvergunningen in te trekken welke op 8 juni 2010 (met het kenmerk 2008-004452/MPM14030) en op 30 juni 2011 (met het kenmerk 2011- 007996/MPM22591) zijn verleend aan Knorhof BV (nu: Sebava BV) op de locatie Burensewal 3 te Kapel-Avezaath. 1 Straathof & Co. hebben zes weken de tijd, tot 16 november, om tegen dit besluit in beroep te gaan bij de rechtbank Gelderland.
Het kan lang duren voordat de zaak voorkomt. Daarom bestaat er de mogelijkheid om een verzoek te doen om een voorlopige voorziening dat het besluit tijdelijk uitstelt waardoor er geen gebruik van gemaakt mag worden. Dan moet er wel sprake zijn van een spoedeisende situatie en dat lijkt in het geval van de Knorhof niet het geval. De varkensfabriek brandde reeds in 2017 af en er is geen omgevingsvergunning voor herbouw.
Animal Rights organiseerde afgelopen zaterdag voor Wereldproefdierendag de derde editie van de Grote Mars Tegen Dierproeven. Ondanks het besluit van de Kamer tot de Transitie Proefdiervrije Innovatie (TPI) blijft het aantal dierproeven onverminderd hoog. Van 528.000 in 2015 naar 478.000 in 2021. Janneke Hogervorst (PETA): “En dan zijn er ook nog eens de 334.504 dieren die niet eens worden gebruikt in een proef maar hun leven hebben doorgebracht in een klein kooitje voordat ze gedood werden.”
Daarom liepen ruim 250 deelnemers, ondanks de zware aanhoudende regen, door het centrum van Amsterdam om de overheid op te roepen echt te gaan investeren in de transitie en te stoppen met het uitgeven van vergunningen voor dierproeven.
Protestmars door Amsterdam
De mars begon midden in het centrum van Amsterdam, waar diverse sprekers, zoals Tweede Kamerlid Frank Wassenberg en Karen Soeters, oprichter van House of Animals en Animals Today, aan het woord kwamen. Ook Janneke Hogervorst, wetenschapsadviseur bij PETA en Eileen Samshuijzen, fractievoorzitter bij de Partij voor de Dieren Den Bosch waren aanwezig.
Het onbegrip en de frustratie over het gebrek aan vooruitgang was duidelijk voelbaar. Hoe kan het dat er zo weinig gebeurt? Janneke Hogervorst (PETA): “Helaas verdwenen met de komst van TPI cruciale elementen van de oorspronkelijk ambitie, zoals een plan voor het uitfaseren van dierproeven. TPI wil geen dierproeven ontmoedigen of afraden, want dat roept weerstand op van wetenschappers. Maar bij transities hóórt nou eenmaal conflict. Je kunt niet iedereen te vriend houden.”
Frank Wassenberg spreekt over dierproeven
Aan een gebrek aan alternatieven ligt het in ieder geval niet. Door ontwikkelingen in proefdiervrije technologieën zijn er inmiddels al veel betere modellen beschikbaar dan het diermodel. Zo legde Tweede Kamerlid Frank Wassenberg enthousiast uit dat er inmiddels 3D geprinte levers bestaan. “Ze kunnen dit ongelofelijk ingewikkelde orgaan nabootsen, zodat er helemaal geen proefdieren nodig zijn. Sterker nog, je hebt veel betere resultaten omdat die lever is gemaakt van levercellen. Dus je hoeft de vertaling naar de mens niet eens te maken!”.
Dierproeven zijn dan ook niet alleen een bron van dierenleed maar ook een verspilling van middelen en houden medische en wetenschappelijke vooruitgang tegen. “Het argument dat dierproeven nodig zijn is ontzettend achterhaald. Veel geneesmiddelen mislukken bij mensen nadat ze met succes op dieren zijn getest, simpelweg omdat de resultaten niet kunnen worden vertaald. Dit is al veel langer bekend. Met de kennis van nu is het doen van dierproeven feitelijk een overtreding van de wet,” aldus Karen Soeters (House of Animals en Animals Today).
Na enkele sprekers liep de groep vanaf de Dam via de Nieuwmarkt naar het Damrak. De frustratie rondom het dierproevenbeleid was gedurende de dag duidelijk merkbaar. Niet alleen van de deelnemers: ook omstanders riepen mee met de leuzen en begonnen te applaudisseren.
Boodschap aan de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen
De menigte hield tijdens de mars bewust even in ter hoogte van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), waaronder ook het Nederlands Herseninstituut valt. Hier worden al jaren gruwelijke hersenexperimenten uitgevoerd op apen. Vorig jaar is er wederom een vergunning toegekend door de Centrale Commissie Dierproeven voor nieuwe hersenexperimenten op 10 resusapen voor de komende vijf jaar.
Campagnecoördinator Animal Rights: “Naast het feit dat deze experimenten samengaan met ernstig dierenleed, druist deze vergunning ook volledig in tegen de unaniem aangenomen motie van de Tweede Kamer uit 2016 dat experimenten op apen, indien niet strikt noodzakelijk, zo snel mogelijk naar nul moeten worden afgebouwd. Aan deze uitzonderingsvoorwaarde wordt door het onderzoek niet voldaan.”
Aan het eind van de mars riep Animal Rights de deelnemers dan ook op om een kaart te schrijven aan de KNAW met het verzoek de experimenten op apen zo snel mogelijk te beëindigen. De kaarten zullen binnenkort worden overhandigd aan de instantie. Tot slot deelde de Animal Save Movement achteraf gratis vegan hotdogs uit.
Stoppen met dierproeven
Met deze demonstratie roept Animal Rights de overheid op echt te investeren in dierproefvrije methodes en te stoppen met het uitgeven van vergunningen voor dierproeven. Maak een duidelijke roadmap voor de uitfasering van dierproeven, maak het hoger onderwijs dierproefvrij en verplicht wetenschappers extensief te zoeken naar alternatieven.
Tweede Kamerlid Frank Wassenberg: “In 2015 sprak Van Dam nog de ambitie uit om internationaal koploper te worden in proefdiervrije innovatie. Dat was wereldnieuws. Er gebeurde alleen niks mee en twee jaar later werd deze ambitie alweer ingetrokken.”
Ons verzoek: pak deze ambitie weer op en maak deze ambitie waar! Animal Rights zal blijven protesteren tot alle proefdieren zijn vervangen door proefdiervrije alternatieven.
In augustus 2022 vroeg Animal Rights de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) om openbaarmaking van alle uitgevoerde inspecties en andersoortige controles en bezoeken bij de Tilburgse apenhandelaar Hartelust vanaf 1 februari 2021.
Het ontluisterende antwoord van de NVWA luidde: “Ik kan uw verzoek niet inwilligen. Er zijn namelijk geen documenten aangetroffen waar u om heeft gevraagd. Ik heb binnen de NVWA navraag gedaan naar de aanwezigheid van de gevraagde informatie bij de directie Handhaven. De uitkomst hiervan is dat de door u gevraagde informatie niet bestaat, omdat in de gevraagde periode door de NVWA geen inspecties, controles en/of andersoortige bezoeken hebben plaatsgevonden bij RC Hartelust B.V.”1
Nederland negeert EU verplichtingen
Ontluisterend, omdat dit in strijd is met artikel 34, derde lid, van de EU Dierproevenrichtlijn van 22 september 2010 betreffende de bescherming van dieren die voor wetenschappelijke doeleinden worden gebruikt. 2 Deze richtlijn bepaalt dat elke lidstaat verplicht is om minimaal één keer per jaar een inspectie uit te voeren bij gebruikers, fokkers en leveranciers van niet-menselijke primaten. Hartelust is zo’n leverancier.
EU Richtlijn niet geïmplementeerd in Nederlandse wet?
Een EU richtlijn dient te worden omgezet in het nationaal recht van elke lidstaat. De termijn hiervoor is gewoonlijk twee jaar na publicatie en is dus reeds lang verstreken. De Richtlijn had geïmplementeerd moeten zijn in de Wet op de dierproeven (Wod), wat ook blijkt uit de Memorie van Toelichting (MvT) 3 bij de Wod: “De richtlijn stelt in de artikelen 34 en 35 enkele eisen aan het toezicht op de naleving van de richtlijn. De lidstaten dienen bij fokkers, leveranciers en gebruikers, inclusief hun inrichtingen, regelmatig inspecties uit te voeren op basis van een risicoanalyse. Een passend deel van de inspecties wordt onaangekondigd uitgevoerd. De NVWA houdt toezicht op de naleving van de wet.”
Echter is in de MvT ook opgenomen, onder Artikel 34, dat het derde lid geen implementatie zou behoeven, maar wel praktisch uitgevoerd dient te worden door de NVWA. Dit lijkt Animal Rights niet de juiste manier; de Richtlijn lijkt op het eerste gezicht niet volledig omgezet te zijn in Nederlandse wetgeving.
In ieder geval anderhalf jaar geen inspecties
Hoe dan ook is het EU-artikel overtreden en daarvoor kan Nederland – met of zonder juiste implementatie – verantwoordelijk worden gehouden. De omzettermijn is verstreken en Nederland moet zich hoe dan ook aan deze regel houden: minimaal een keer per jaar inspecteren, uitbesteed aan de NVWA.
We weten van een periode van 1,5 jaar (feb. 2021 tot aug. 2022) zeker dat er geen inspecties hebben plaatsgevonden. Uit eerdere Wob-verzoeken blijkt dat van medio 2015 t/m medio 2018 negen inspecties hebben plaatsgevonden bij Hartelust. Het is dus niet geheel duidelijk of art. 34, derde lid, van de Dierproevenrichtlijn vaker is overtreden dan alleen in 2021. Animal Rights heeft inmiddels ook de inspectierapporten van augustus 2022 tot heden opgevraagd.
Onaangekondigde inspecties
Datzelfde artikel 34 van de EU Dierproevenrichtlijn, zegt bij het vierde lid: “Een passend deel van de inspecties wordt uitgevoerd zonder waarschuwing.” Het is maar de vraag of dat ook gebeurt. In een recent Woo-verzoek (22-0603) 4 lezen we in de communicatie tussen NVWA-medewerkers over het wel of niet uitvoeren van een inspectie na een melding over verwaarloosde aapjes bij Hartelust: “Je komt daar zonder afspraak toch het gebouw niet in, ik denk niet dat het zin heeft hier morgen heen te gaan.”
Als er geen onaangekondigde inspecties plaatsvinden is ook dat een overtreding van de EU Dierproevenrichtlijn.
Gebrek aan inspecties is onverantwoord
In de periode van 2018 t/m 2021 importeerde Hartelust meer dan 1.500 makaken uit China en Mauritius. In 2022 importeerde Hartelust in ieder geval in maart 240 makaken uit Vietnam en eind januari dit jaar nog eens 480. Gedurende diezelfde periode werden ook meer dan 2.000 makaken vanuit de Spaanse apenfokkerij Camarney naar Nederland geëxporteerd. Hoeveel hiervan Hartelust passeerden is vooralsnog onduidelijk.
Wat wel duidelijk is, is dat het een komen en gaan is van primaten in de loodsen van Hartelust in Tilburg. Naar nu blijkt, gebeurt dit zonder dat de NVWA hier toezicht op houdt. Voor Animal Rights is dit onacceptabel.
Animal Rights vraagt ministeries om inspecties
Animal Rights heeft de ministers van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en Economische Zaken en Klimaat gevraagd om zo spoedig mogelijk de NVWA op te dragen alsnog een inspectie uit te voeren en ervoor te zorgen dat schending van artikel 34 in de toekomst niet meer voor zal komen. Tevens dringen we er op aan om deze inspectie niet aan te kondigen om er zeker van te zijn dat een bij Hartelust “alledaagse” situatie wordt aangetroffen.
Het versturen van deze verzoeken is inmiddels anderhalve maand geleden. Het ministerie heeft kennis genomen van de brief en deze doorgestuurd naar de NVWA.
