Onderzoeksinstellingen in Nederland hebben de volgende afspraken gemaakt: ”Enkel in uitzonderlijke situaties, wanneer er bijvoorbeeld snel onderzoek moet worden ingezet voor uitbraken van ernstige infectieziekten zoals SARS en Ebola en het BPRC niet aan deze vraag kan voldoen, zullen de onderzoeksinstellingen de dieren betrekken van andere gekwalificeerde leveranciers”. Met andere woorden: Nederlandse onderzoeksinstellingen nemen geen apen af van Hartelust.
Uit de beantwoording van Kamervragen bij het ‘Jaarverslag LNV 2024’ op 10 juni 2025, blijkt dat de afgelopen jaren ook niet gebeurd is: ”Voor onderzoek met non-humane primaten is er in Nederland tussen onderzoeksinstellingen een principeafspraak gemaakt dat zij primair dieren uit de kolonie van het BPRC gebruiken. Het aantal onderzoeksinstellingen dat onderzoek met NHPs doet is zeer minimaal, in de afgelopen jaren zijn er geen signalen geweest dat van deze principeafspraak is afgeweken.”
Uit diezelfde beantwoording van vragen kwam naar voren:
”In de periode 2020-2025 werden in 2022 en 2023 720 apen geïmporteerd bedoeld voor dierproeven, deze waren afkomstig uit Vietnam.“
“In 2024 werden 3 apen en in 2025 tot 1 mei werden 2 apen ingevoerd met als bestemming een dierentuin. In 2024 en 2025 werden tot 1 mei werden geen proefapen ingevoerd.”
”In 2024 werden geen apen van de soort Macaca fascicularis ingevoerd. In 2025 werden tot 1 mei geen apen van de soort Macaca fascicularis ingevoerd.”
”In 2024 heeft de NVWA 2 inspecties uitgevoerd bij Hartenlust in het kader van de Wet op de dieproeven (Wod).”
Die import van 720 apen in 2022 en 2023 gaat om een levering van 240 Java apen waarvoor de RVO op 29 maart 2022 een importvergunning afgeeft en een levering van 480 Java apen die op 4 februari 2023 in Nederland aankomen. De apen op deze laatste vlucht zijn besmet met TBC en alle dieren worden afgemaakt.
Lees hier over:
Dat houdt in dat apenhandelaar Hartelust uit Tilburg sinds, waarschijnlijk, april 2022 geen verkoopbare apen meer heeft ingevoerd van buiten de EU. Waar verdient Hartelust dan zijn geld mee?
Hartelust handelt in ieder geval nog in apen vanuit Spanje, waarschijnlijk van de apenfokkerij en -importeur Camarney.
Op 27 februari 2025 vroeg Hartelust een ‘wederuitvoervergunning’ aan voor twee vrouwelijke Java-apen (Macaca fascicularis) bij het Nederlandse CITES-bureau dat onderdeel is van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO).
Wederuitvoer – uitvoeren naar buiten de EU wat eerder is ingevoerd – omdat het gaat om proefdieren die, waarschijnlijk, in september 2023 vanuit Vietnam zijn ingevoerd in Spanje. Hartelust heeft de dieren vanuit Spanje verkregen en wil ze nu weer uitvoeren naar het beruchte Britse LabCorp. Op 9 april 2025 geeft RVO hier toestemming voor.
Camarney
In 1999 kreeg het Centre de Recherches Primatologiques Ltd. in het dorp Camarles in de Spaanse provincie Tarragona, een vergunning om makaken te fokken voor het gebruik in dierproeven in Europese laboratoria. Dit is het begin van het verhaal van Europa’s grootste makakenfokkerij die berucht werd onder de naam Camarney, S.L. 1
In 1999 was Primitivo Forastero de burgemeester van Camarles. Als dank kreeg Camarles 3 miljoen pesetas (18.000 euro) van directeur Gérald de Senneville. Vlak nadat hij de vergunning verstrekte voor wat Camarney zou worden, werd Forastero beschuldigd van het afgeven van illegale vergunningen.
In de jaren daarop ontwikkelde zich een juridische strijd tussen NGO’s, Camarney en de autoriteiten. De autonome gemeenschap Catalunya stelde een nieuwe wet op die primatenfokkerijen verbood. Tussen 2004 en 2005 kwam het tot een climax met een compensatie eis-dreigement van 11 miljoen euro tegen het gemeentebestuur van Camarles en het hooggerechtshof dat Camarney de ingetrokken vergunningen teruggaf.
In april 2020 kreeg Camarney van Catalunya, eerst tegen het bestaan van Camarney, ook een vergunning om zelf experimenten op primaten uit te voeren.
Camarney is in handen van Noveprim Ltd. een makakendealer op Mauritius met meerdere fokkerijen. Noveprim is weer voor 49% in handen van het Amerikaanse Charles River Laboratories, met een vestiging in Den Bosch.
Tot 2015 kwamen alle makaken bij Camarney uit Mauritius (het ligt voor de hand van Noveprim), maar sindsdien arriveerden ook duizenden makaken van Vietnam, van ’s werelds grootste makakenfokker Nafovanny.
Camarney kreeg origineel een vergunning om 3.600 makaken op te sluiten in 72 kooien, maar werkt sindsdien richting bijna-verdubbeling tot 7.000 makaken.
De makaken van Camarney worden onder andere gebruikt door de Universiteit van Navarra, geëxporteerd naar Frankrijk (Sanofi) en het Verenigd Koninkrijk (Labcorp en Charles River) en ze komen naar Hartelust in Tilburg.
Uit gegevens van DataComex, de buitenlandse handelsstatistieken voor goederen tussen Spanje en de EU, blijkt dat Camarney in 2021 1,045 makaken naar Nederland exporteerde. In 2022 508, 290 in 2023, 304 in 2024, en 313 in 2025 (met dank aan Abolicion Viviseccion 2 voor de cijfers).
Omdat, volgens afspraak, Nederlandse onderzoeksinstellingen geen makaken importeren, is Hartelust hoogstwaarschijnlijk de afnemer van al deze dieren.
In 2022 importeerde Camarney 30 makaken uit Nederland (Hartelust, Maastricht Airport of BPRC?) en in 2024 965 makaken uit België, waarschijnlijk een doorvoer vanaf Brussel-Zaventem.
Labcorp importeert en Hartelust als quarantainefaciliteit?
Animal Rights ontdekte eerder al dat Hartelust in ieder geval nog handelt in apen die eerder geïmporteerd zijn in Spanje.
Uit nieuw verkregen documenten blijkt dat Hartelust ook nog op een andere manier het aanvragen van een CITES-importvergunning via de Rijksdienst voor ondernemend Nederland omzeilt.
Op 23 januari 2025 komt een vlucht van de Poolse maatschappij SkyTaxi aan op Zaventem-Brussels Airport. Aan boord zijn 180 Java-apen afkomstig van de Vietnamese makakenleverancier Nafovanny en besteld door het Britse Labcorp Early Development Lab Ltd. Na aankomst gaan de apen echter, ook tot verbazing van de Belgische autoriteiten, naar Hartelust in Tilburg.
Deze praktijk herhaalt zich op 18 april en 28 augustus 2025 met respectievelijk 80 en 140 makaken afkomstig van Nafovanny in Vietnam en op papier geïmporteerd door Labcorp. Het lijkt er op dat Hartelust fungeert als een quarantainefaciliteit voor Labcorp.
Het probleem met het op deze manier gebruiken van de ‘interne markt’ is dat Nederland zelf niet meer toetst of deze makaken wel ingevoerd zouden moeten en mogen worden. Animal Rights vindt dat onwenselijk.
2026
In het ‘Verslag houdende een lijst van vragen en antwoorden’ bij de ‘Wijziging van de begrotingsstaten van het Ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (XIV) en het Diergezondheidsfonds (F) voor het jaar 2026 (wijziging samenhangende met de Voorjaarsnota)’ van 23 april 2026, wordt in antwoord op vraag 82 opnieuw bevestigd dat Hartelust geen proefapen levert aan Nederlandse onderzoeksinstellingen:
“Uw vraag verwijst naar een brief van één van mijn voorgangers. Voor zowel 2025 als 2026 zijn de gegevens over het gebruik van proefdieren nog niet bekend, ik heb echter geen indicatie dat voor onderzoek met apen in Nederland dieren uit het buitenland zijn betrokken.” 3
In de antwoorden op vraag 117 en 122 geeft het ministerie aan dat er in geheel 2025 en het eerste kwartaal van 2026 geen primaten in Nederland zijn ingevoerd ten behoeve van de proefdierindustrie:
“In 2025 en 2026 werden er geen apen van de soort Macaca fascicularis ingevoerd.”
“In 2025 en 2026 werden er geen apen voor dierproeven ingevoerd.”
Dat klopt dus niet. Uit bovenstaande blijkt dat in ieder geval Camarney en Labcorp makaken invoeren vanuit Vietnam via onder andere Brussels Airport die vervolgens bij Hartelust in Tilburg belanden. Doordat de primaten elders in Europa de douane passeren, verliest de Nederlandse overheid het zicht op deze handel in apen. Dat is een slechte zaak.
Alleen wanneer uitgevoerd wordt naar buiten de EU dan duiken deze apen weer op in de administratie van RVO:
“In 2025 zijn 338 apen naar het Verenigd Koninkrijk uitgevoerd en 1 naar China. In 2026 is 1 aap naar het Verenigd Koninkrijk uitgevoerd.”
De dieren naar het Verenigd Koninkrijk zijn hoogstwaarschijnlijk Java-apen van Hartelust naar Labcorp.
Lees ook:
En:
