Animal Rights is woedend over het besluit van minister Bruins om de dierproeven op apen bij het BPRC te verlengen met nog eens vijf jaar. Uit een recent gepubliceerde Kamerbrief blijkt dat het kabinet vasthoudt aan deze achterhaalde en onethische praktijk.1
“Dit kabinet toont opnieuw geen enkel moreel kompas als het op dieren aankomt,” zegt Animal Rights campagneleider Rowena Vanroy. “Men geeft groen licht voor nog eens vijf jaar dierenmishandeling: apen die blind worden gemaakt, verlamd raken of doodziek worden. Een grote schande.”
Enkele dagen geleden stond Animal Rights nog in de rechtbank voor een experiment bij BPRC waar bij penseelaapjes symptomen van MS worden opgewekt. De uitspraak in deze zaak volgt binnen enkele weken.
Protest voor de deur van het BPRC
Groepsfoto van onze protestactie tegen het BPRC
Protest tegen dierproeven
BPRC is een van de grootste primatencentra van Europa, waar ook apen gefokt worden. Terwijl de bevolking en Tweede Kamer vooruit willen met innovatieve, diervrije wetenschap, kiest dit kabinet voor de status quo — die gebaseerd is op het leed van talloze dieren. Sterker nog: hij ziet het als een pluspunt dat Nederland een “toonaangevende primatenfaciliteit” heeft en zegt openlijk te willen onderzoeken of het apenonderzoek in Europa kan worden geconcentreerd, waarbij Nederland zich als centrum kan profileren. Ofwel: Nederland als epicentrum van Europees apenonderzoek.
“Hiervoor ga ik onder andere verkennen of organisatorische samenwerking en eventuele bundeling van NHP-onderzoek op enkele locaties in Europa haalbaar en wenselijk is. Daarbij zet ik in op het beste primatenonderzoek op de beste plek in Europa met de hoogste dierenwelzijnstandaarden, zolang proeven op NHP’s nog noodzakelijk zijn.”
Hoewel de minister ook spreekt over het belang van proefdiervrije innovaties en deze wil stimuleren, blijven deze een parallel spoor, als er niet ook zicht is op concrete afbouw. Zolang er geen duidelijke einddatum of route is naar het stopzetten van proeven, blijft deze wrede praktijk in stand.
Het is tekenend voor deze regering dat ook het commissiedebat over dierproeven is afgeschaft en samengevoegd met bredere dierendossiers. “Daarmee zetten zowel de regering als de kamer een stap terug, van de intentie die Nederland enkele jaren geleden had om koploper te zijn in proefdiervrije wetenschap blijft inmiddels niets meer over,” aldus Vanroy.
Dierproeven zijn geen ‘gouden standaard’, zoals vaak wordt beweerd. Sterker nog: staatssecretaris Rummenie deed recent nog de toezegging dit ook niet langer zo uit te spreken. 2 “Niet alleen dieren, maar ook mensen zijn gebaat met een duidelijk pad naar een proefdiervrije toekomst. Hoe dan ook is het experimenteren op dieren een morele nullijn die niet overschreden mag worden”, besluit Vanroy.
Tijd voor actie!
Op vrijdagnamiddag 13 juni organiseerde Animal Rights een demonstratie voor de poorten van BPRC in Rijswijk. Zo een 50 mensen waren aanwezig. Nu de politiek het laat afweten, is het nog belangrijker dat wij opkomen voor dieren. Wij hopen hiermee een signaal te geven dat de huidige koers onaanvaardbaar is!
Op 27 februari 2025 diende Animal Rights haar reactie in op het procesdossier/beroepschrift in de zaak van het voorgenomen besluit van de gemeente Halderberge tot weigering van een vergunning aan Hoeven Exploitatie BV na een onderzoek in het kader van de Wet Bibob.
De Wet Bibob (Bevordering integriteitsbeoordeling door het openbaar bestuur) geeft gemeenten en andere bestuursorganen de mogelijkheid onderzoek te doen naar de integriteit van de aanvrager van een vergunning, subsidie, of van inschrijvers bij een aanbesteding.
Hoeven Exploitatie BV is een varkensfabriek van de ‘beruchte varkensbaron’ Adriaan Straathof, voortgezet onder een andere naam met een stroman aan het roer.
De inhoud van het advies van het Landelijk Bureau Bibob wordt geheim gehouden, maar uit het verweer van de gemeente in de beroepszaak valt op te maken dat door Sebava B.V., de rechtsvoorganger van Hoeven Exploitatie, meerdere strafbare feiten zijn gepleegd wegens handelen in strijd met de Meststoffenwet, het Varkensbesluit, de Gezondheids- en welzijnswet voor dieren, de Regeling varkenssperma en de Wet milieubeheer. Ook bestaat een ernstig vermoeden dat Sebava betrokken is geweest bij handelen in strijd met de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo), de wet die de omgevingsvergunning regelt. Ter zake van Sebava B.V. is onder meer sprake van drie onherroepelijke strafbeschikkingen gepleegd In 2015, 2016 en 2018 voor in totaal vijf strafbare feiten.
Op alle overgebleven locaties van het Straathof varkensimperium waar provincie, gemeente en/of Animal Rights aanvoeren dat de vigerende of aangevraagde vergunningen gebruikt zullen worden voor criminele activiteiten, komt de verdediging met drie punten: Straathof heeft niets meer te zeggen binnen het bedrijf; Er is een duidelijke ‘knip’ geweest in augustus 2020, waar Maarten Verdoorn de bedrijfsvoering overnam van Adriaan Straathof en de misstanden dateren van voor die datum; En het weigeren en intrekken van vergunningen is onevenredig.
Adriaan Straathof heeft nog steeds zeggenschap binnen het bedrijf
Met betrekking tot de betrokkenheid van Adriaan Straathof geldt in grote lijnen dat hij eigenaar is van de grond en de gebouwen. Dat moet de verdediging ook in de zaak Hoeven toegeven: ”Juist is, zoals In het Bibob-advies staat, dat A. Straathof uiteindelijk via een tweetal andere vennootschappen nog steeds middellijk formele zeggenschap heeft, …” En: ”Erkend wordt dat er nog altijd sprake is van een formele concernrelatie, …”
Ook in de zaak Creil oordeelde de rechter aldus: ”Gezien de structuur van het concern en de financiële betrokkenheid van Straathof bij de exploitatie van de varkenshouderij van eiseres sub 1, volgt de rechtbank het college in zijn standpunt dat Straathof zeggenschap heeft over eiseres sub 1 en tot haar in een zakelijk samenwerkingsverband staat.”
De verdediging beweert dat er ”na de ingrijpende wijzigingen van de bedrijfsvoering per 28 augustus 2020 op de bewuste locatie door de bewuste exploitant geen overtredingen meer hebben plaats gevonden.” En: “er is niets dat dateert van na 28 augustus 2020.” Dat klopt niet.
Animal Rights heeft eerder al aangetoond dat de misstanden, ook na de ‘knip’, op de locatie Lierop, waar ook Verdoorn de scepter zwaait, zo groot waren dat het bedrijf moest worden ‘leeg gedraaid’.
Het verweer ”dat hetgeen hier is gepleegd niet is gepleegd door Hoeven Exploitatie BV” werd al door de rechter in de zaak Creil onderuit gehaald: ”Niet is vereist dat de strafbare feiten moeten zijn begaan bij dezelfde inrichting om deze te mogen betrekken bij het vaststellen van de mate van gevaar als bedoeld in artikel 3 van de Wet bibob. Het college heeft daarom ook de overtredingen van andere locaties bij de beoordeling van het gevaar mogen betrekken en die overtredingen ook aan eiseres sub 1 kunnen tegenwerpen op grond van artikel 3, vierde lid, aanhef en onder c, van de Wet bibob.”
Maar ook in Hoeven zelf zijn er diverse misstanden geconstateerd sinds 2020. Op 14 februari 2022 wordt aan het bedrijf een last onder dwangsom opgelegd vanwege het niet tijdig melden van ongewone voorvallen. De meest recente aanleiding hiertoe betrof de controle op 18 oktober 2021 waarbij uit de analyse van de aangeleverde gegevens van de binnen de inrichting aanwezige luchtwasser ten behoeve van stal 2 is gebleken dat de pH van het waswater vanaf 1 oktober 2021 schommelt rond een waarde van 8. Deze waarde is te hoog en er dienen maatregelen getroffen te worden om de pH te verlagen.
Op 1 juni 2023 volgt een nieuw voornemen tot het opleggen van 8 lasten onder dwangsom. Dit naar aanleiding van een ‘integrale milieucontrole’ uitgevoerd op 5 december 2022 gevolgd door administratieve controles uitgevoerd op 12 december 2022, 4 januari 2023 en 31 januari 2023.
Er loopt sinds 18 december 2019 een procedure voor een nieuwe omgevingsvergunning voor het veranderen van de inrichting. Vooruitlopend op de nog te vergunnen aanvraag omgevingsvergunning, zijn er intern al wijzigingen doorgevoerd. Er worden geen vleesvarkens meer gehouden, maar er worden meer zeugen en gespeende biggen gehouden. In de stallen zijn hiervoor de benodigde veranderingen doorgevoerd aan de hokindelingen, maar de aangevraagde emissiearme stalsystemen (luchtwassers) zijn niet gerealiseerd. Hierdoor wordt er in meerdere stallen niet voldaan aan het Besluit emissiearme huisvesting. Vanwege de interne verbouwingen en het houden van andere dieren in de stallen dan vergund, voldoet de feitelijke bedrijfsvoering niet aan de maximale emissie-eisen (ook niet met interne salderen).
De voorgenomen dwangsommen gaan over de volgende overtredingen: Het veranderen van een inrichting of de werking daarvan zonder een daartoe noodzakelijke omgevingsvergunning. Het niet voldoen van de feitelijke bedrijfsvoering aan de maximale emissie-eisen. Gebreken aan de luchtwasser. Onvoldoende capaciteit van de binnen de inrichting aanwezige luchtwasser voor het aantal dieren wat momenteel wordt gehouden in stal 2. De luchtwasser is gebouwd voor een capaciteit van 45.000 lucht/uur. Op basis van de feitelijke bezetting van de stal is echter 62.320 lucht/uur benodigd. Er is geen opleveringsverklaring van de biologische luchtwasser aanwezig. Er zijn geen gedragsvoorschriften ten aanzien van het gebruik van en de controle op de werking van de biologische luchtwasser aanwezig in het logboek. Vaste mest en resten van agrarische bedrijfsstoffen worden niet conform de hiervoor geldende voorschriften opgeslagen. Op een hoek van de betonnen wand van de opslagvoorziening zit een scheur. Bovendien is de betonnen wand aan ten minste een zijde deels omhoog gekomen waardoor mestvocht uit de opslagvoorziening raakt. Het aanwezige noodstroomaggregaat heeft voor het laatst een SCIOS-keuring ondergaan op 16 maart 2018. Deze keuring dient echter ten minste eenmaal per twee jaar plaats te vinden.
De acht dwangsommen samen kunnen oplopen tot € 255.000.
Dit alles toont volgens Animal Rights aan dat er sprake is van onverbeterlijkheid van het concern in brede zin en de betrokkenen, zowel A. Straathof als M. Verdoorn. De administratieve ‘knip’ van 28 augustus 2020 van Straathof naar Verdoorn maakt dan ook geen verschil voor de ‘criminele’ bedrijfsvoering. Volgens Animal Rights is terecht tot de conclusie gekomen dat er sprake is van een ernstig gevaar voor nieuwe strafbare feiten.
Evenredigheid
De verdediging meent: ”Tenslotte is van belang dat de voorgenomen weigering apert onevenredig is. Weigering van de vergunning leidt tot forse schade.” Om in een adem te zeggen ”dat de aanvraag geen betrekking heeft op een uitbreiding van het bedrijf, maar juist op aanpassing van bestaande stallen waarbij de grootste ingreep ziet op het voorzien van stallen van luchtwassers in verband met aangescherpte emissie-eisen.”
Onduidelijk is waar de ‘forse schade’ en ‘grote bedrijfseconomische gevolgen‘ dan uit zouden bestaan. Zeker aangezien er volgens henzelf geen sprake is van een bedrijfsuitbreiding.
Slotsom
Gelet op het voorgaande komt Animal Rights tot de conclusie dat het beroep van Hoeven Exploitatie geen stand kan houden. Voor iedere overtreding lijkt er wel een excuus te kunnen worden gevonden; het nemen van verantwoordelijkheid lijkt uit de weg te worden gegaan.
Er vinden aan de lopende band overtredingen plaats in alle (oud)vestigingen van Straathof, de locatie in Hoeven niet uitgezonderd. De gewijzigde bedrijfsstructuur doet daar niet aan af. Immers, er is een sterk zakelijk samenwerkingsverband tussen Verdoorn en Straathof, gelet op hun reeds 30 jaar durende werkrelatie.
De aangevraagde wijziging van de omgevingsvergunning is dus terecht geweigerd. Animal Rights voegt hier bovendien aan toe dat ook voor de vigerende vergunningen geldt dat deze kunnen/zullen worden gebruikt voor criminele activiteiten en ingetrokken dienen te worden, net als in Creil te Flevoland is gedaan.
Animal Rights verzoekt de Rechtbank Zeeland–West-Brabant derhalve het beroep van Hoeven Exploitatie ongegrond te verklaren en het besluit van de gemeente Halderberge, om de aangevraagde omgevingsvergunning te weigeren, in stand te laten.
Update – Nieuwe last onder dwangsom
Dat Hoeven Exploitatie BV onverbeterlijk is, blijkt wel uit het feit dat Omgevingsdienst Midden- en West-Brabant op 26 november 2025 (opnieuw) voorgenomen lasten onder dwangsom aan het bedrijf kenbaar heeft gemaakt in verband met een aantal afwijkingen van de vergunde situatie. Dit naar aanleiding van een integrale milieucontrole uitgevoerd door de Omgevingsdienst Midden- en West-Brabant op 25 februari 2025.
Er zijn 2 serieuze lasten, deels al in 2022 geconstateerd, met bijbehorende dwangsommen waaraan het bedrijf niet wil voldoen: 1) De varkenshouder dient, ter beëindiging van de overtreding, alle interne wijzigingen die afwijken van de vigerende omgevingsvergunning ongedaan te maken. Het bedrijf dient volledig te worden teruggebracht in overeenstemming met de geldende vergunningen van 10 november 2009 en 16 juli 2014. Hier staat een dwangsom van € 10.000 per week voor tot een maximaal te verbeuren bedrag van € 50.000. 2) Het bedrijf dient daarnaast, ter beëindiging van de overtreding, te waarborgen dat uitsluitend dieren worden gehouden in stallen met een volledig functionerend emissiearm huisvestingssysteem – en dat is alleen stal 4. Alle overige stallen dienen volledig te worden leeggedraaid en onklaar gemaakt te worden voor dierhuisvesting, waaronder het uitschakelen van ventilatie en het afdekken van de putten. Deze overtreding kan eveneens worden beëindigd door de totale veebezetting te reduceren tot maximaal 20 gespeende biggen en maximaal 15 opfokzeugen, guste en dragende zeugen, en kraamzeugen gezamenlijk. Hier staat € 15.000 per week op, tot een maximaal te verbeuren bedrag van € 75.000. Aan deze lasten wil Hoeven Exploitatie BV niet voldoen. Ze stelt daar een legalisatieaanvraag tegenover, maar die is nog niet in behandeling genomen.
Er zitten ook nog twee stevige milieuovertredingen tussen de 7 punten van de voorgenomen lasten onder dwangsom: 6) Op 3 februari 2025 is via de Milieuklachtencentrale een ongewoon voorval gemeld, bestaande uit het lozen van ruwe sojaolie op het erf en in het oppervlaktewater. 7) Tijdens het controlebezoek is vastgesteld dat de ondergrondse mestleiding eind 2024 wegens een verstopping is opengemaakt en doorgezaagd. Sindsdien stroomt drijfmest in het uitgegraven gat en wordt deze vanuit dat gat overgepompt naar de mestsilo. Hiermee vindt een voortdurende lozing van drijfmest op de bodem plaats.
De zitting vindt plaats op 22 januari 2026 in Breda.
Update – de beroepszitting
Er zijn enkele nieuwe ontwikkelingen die bleken uit de beroepszitting van 22 januari 2026: Net als de Straathof varkensfabriek in Creil staat de varkenshouderij in Hoeven te koop. Deze laatste sinds het najaar van 2025. De ‘stroman’ van Adriaan Straathof, Maarten Verdoorn, is eind 2025 uit het bedrijf gezet/gestapt.
Alle aandelen die oorspronkelijk rustten in de Vastgoed BV van Adriaan Straathof zijn ondergebracht in een STAK (Stichting Administratiekantoor), een juridische constructie die het stemrecht van aandelen scheidt van het winstrecht, door de aandelen te beheren en daarvoor certificaten uit te geven die enkel recht geven op winst, terwijl het bestuur van de STAK het stemrecht uitoefent. Theoretisch vergroot dit verder de juridische afstand tussen het bedrijf enerzijds en het stigma dat Straathof (en Verdoorn) vormen, anderzijds. In hoeverre het bestuur van de STAK naar de pijpen van Straathof danst is en daarmee enkel een rookgordijn is, is nog onbekend. Wel werd het beroep van Verdoorn en de vastgoed BV (Straathof) tegen het weigeren van de aangevraagde vergunning ingetrokken en bleef alleen het beroep van Hoeven Exploitatie BV (de varkenshouderij) over.
Over 6 weken volgt de uitspraak over de aangevraagde en geweigerde vergunning. Dan zien we weer verder. Zoals hierboven te lezen, loopt er ook een last onder dwangsom tegen het bedrijf.
Update – Vernietigende uitspraak voor Straathof / Sebava / Verdoorn
De Rechtbank Zeeland-West-Brabant deed op 5 maart, gepubliceerd op 17 maart, uitspraak in deze zaak. 1 De uitspraak is vernietigend voor de Straathof-kliek. Het beroep van Hoeven Exploitatie BV, een afsplitsing van Sebava BV, wordt ongegrond verklaard: “De rechtbank komt in deze uitspraak tot het oordeel dat het college de vergunning mocht weigeren, omdat er een ernstig gevaar bestaat dat de vergunning zal worden gebruikt voor het plegen van strafbare feiten.”
Op geen enkel punt krijgt Hoeven Exploitatie gelijk. Zo komt de rechtbank tot de conclusie dat Straathof nog altijd zeggenschap heeft over het bedrijf: “Gezien de structuur van het concern en de financiële betrokkenheid van [persoon 3] bij de exploitatie van de varkenshouderij van eiseres, volgt de rechtbank het college in zijn standpunt dat [persoon 3] zeggenschap heeft over eiseres en tot haar in een zakelijk samenwerkingsverband staat.”
En dus kunnen de misdaden van Straathof, ook die in Duitsland, bij de zaak betrokken worden: “De vergunning is niet alleen geweigerd om te voorkomen dat uit gepleegde strafbare feiten verkregen of te verkrijgen voordelen worden benut (a-grond), maar ook om te voorkomen dat nieuwe strafbare feiten worden gepleegd (b-grond). Het college heeft daarom ook de overtredingen van andere locaties waarbij [persoon 3] betrokken is, inclusief locaties in Duitsland, bij de beoordeling van het gevaar mogen betrekken en die overtredingen ook aan eiseres kunnen tegenwerpen…”
Ook de strafbare feiten gepleegd door het varkensbedrijf Hoeven Exploitatie BV zelf en Maarten Verdoorn als stroman-bedrijfsleider van Straathof mochten worden meegewogen: “Naar het oordeel van de rechtbank heeft het college op basis van de strafbare feiten van [persoon 3] , eiseres, [BV 1] en [persoon 1] kunnen concluderen dat er sprake is van een ernstig gevaar voor nieuwe strafbare feiten. Het college mocht nog steeds uitgaan van een zakelijk samenwerkingsverband en heeft in de gewijzigde structuur geen aanleiding hoeven zien om een zodanig verminderde mate van gevaar aan te nemen dat de vergunning niet meer geweigerd kon worden.”
Ook liegen op het Bibob formulier door Verdoorn acht de rechtbank aannemelijk: “De rechtbank is van oordeel dat het college uit mocht gaan van het vermoeden van valsheid in geschrifte bij het invullen van het Bibob-vragenformulier. De rechtbank acht het onwaarschijnlijk dat de bestuurder van [BV 1] niet op de hoogte was van een strafbeschikking die onder zijn bestuur aan de B.V. is opgelegd.” Het gaat om het niet vermelden van een een strafbeschikking van €7.500.- van september 2019.
De rechtbank acht ook de misstanden bij de vestigingen in Creil en Lierop relevant: “Aan de gevaarzetting op de b-grond heeft het Bureau Bibob ten grondslag gelegd dat [persoon 3] en de vennootschappen die tot zijn concern behoren, waaronder [BV 1] , als ook de vennootschappen die behoren tot het concern van eiseres in [plaats 3] en in [plaats 4] tussen 2009 en 2018 veelvuldig strafbare feiten hebben gepleegd op het gebied van dierenwelzijn en dat aan hen boetes zijn opgelegd wegens het (herhaaldelijk) overtreden van diverse wettelijke regels op het gebied van dierenwelzijn en milieu. Deze overtredingen rechtvaardigen volgens het Bibob-advies een gegronde vrees voor het plegen van nieuwe strafbare feiten.”
Tenslotte komt de rechtbank tot de conclusie dat het weigeren van de vergunning niet onevenredig is: “Het is evident dat het weigeren van de vergunning gevolgen heeft. Eiseres heeft echter niet onderbouwd dat de gevolgen in dit geval onevenredig zijn en op welke wijze een ander besluit tot hetzelfde doel zou leiden, terwijl het bedrijf daar minder onder lijdt. De rechtbank is van oordeel dat toepassing van de Wet Bibob in beginsel tot weigering van de vergunning mocht leiden en ziet geen gronden die aanleiding geven voor het oordeel dat daar in dit geval in het kader van evenredigheid van afgeweken moet worden.”
Update – Hoeven Exploitatie BV gaat in hoger beroep
Op 20 april 2026 krijgt Animal Rights bericht van de Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State dat Hoeven Exploitatie BV in hoger beroep is gegaan. Ze deed dit op 16 april met als enige grond dat men nog altijd van mening is dat het weigeren van de vergunning onevenredige gevolgen heeft. De redenering daarachter is absurdistisch: het bedrijf heeft vooruitlopend op de vergunning al illegaal wijzigingen doorgevoerd. Door de weigering van de vergunning vervalt zicht op legalisatie daarvan en daarop kan gehandhaafd worden met kostbare dwangsommen. Hoe de negatieve gevolgen van je eigen illegale activiteiten onevenredig zouden zijn, ontgaat Animal Rights, die ook in hoger beroep belanghebbende is. Hoeven Exploitatie BV heeft de gronden in mei niet verder aangevuld.
In deze zaak gaat het om dezelfde ‘poppetjes’ als bij Creil Exploitatie BV. Na de uitspraak van de Afdeling op 20 mei 2026 in de zaak van Creil, lijkt ook dit hoger beroep bij voorbaat kansloos. Lees:
Het vrij los laten lopen van katten brengt allerlei gevaren met zich mee – zowel voor het dier zelf als voor wilde dieren. Bewustwording rondom dit thema neemt toe, en daarmee ook de zoektocht naar veilige alternatieven. Maar wat zijn die problemen nou precies?
De impact op de natuur
De ene kat is een betere jager dan de andere, maar vrijwel alle katten vangen minstens enkele prooien per jaar. Wanneer we in ons achterhoofd houden dat er in Nederland tussen de 3,7 en 4,7 miljoen katten zijn, lopen die aantallen snel op. Volgens een technisch rapport betreft het ongeveer 141 miljoen dieren die in Nederland jaarlijks ten prooi vallen aan katten.
Los van de effect dat dit heeft op onze weidevogels en andere prooidiersoorten, heeft het ook impact op de inheemse roofdieren. Door toedoen van onze huiskat zijn er voor veel soorten minder prooien aanwezig, wat bijdraagt aan de instabiliteit van onze fragiele natuur.
De kat is geen inheemse diersoort. We hebben hier te maken met een soort die door ons als mens is gemaakt en vervolgens los is gelaten in onze natuur, met alle gevolgen van dien. Wanneer we een kat adopteren, zijn we echter verantwoordelijk voor de gezondheid en veiligheid van dit dier. Het vrij los laten lopen, is daarmee zeer tegenstrijdig.
Zo komen elk jaar bijvoorbeeld duizenden katten te overlijden in het verkeer. Hoeveel dit er precies zijn, is niet bekend, maar alleen al in Joure spreken we van veel meer dan 200 katten op één jaar tijd. 1 Daarnaast raken veel katten gewond of vermist. Alleen al bij Petbase werden er in 2021 meer dan 60.000 katten als vermist opgegeven. 2 Het is dan ook niet gek dat er inmiddels tussen de 135.000 en 1.200.000 zwerfkatten in Nederland rondlopen. 3
In dit artikel kun je hier meer over lezen.
Hoe houden we katten veilig en gelukkig?
Wanneer we als mens de keuze hebben gemaakt om zorg te dragen voor een kat, willen we er natuurlijk voor zorgen dat deze zo lang als mogelijk gezond, gelukkig en veilig blijft. Daar zijn allerlei mogelijk voor. Als eerste moeten we beseffen dat een kat, net als een hond, een dier is met behoeften en energie. Een kat binnenshuis plaatsen met een bakje voer, zonder verdere uitdaging, zal al snel zorgen voor verveling. Routine, mentale en fysieke stimulatie zijn een must.
Daarnaast zijn er allerlei mogelijkheden om de kat toch enigszins van frisse lucht te voorzien. Denk hierbij aan een afgesloten buitenruimte, de kat (wanneer mogelijk) laten wennen aan een buggy of tuigje of een raam veilig afzetten.
Wil je hier meer over lezen? Lees dan dit artikel.
Dierproeven op katten
Veelgestelde vragen
We zien regelmatig dezelfde vragen terugkomen. Hieronder zetten we deze op een rijtje, samen met de reacties daarop.
Het klopt dat sommige katten betere jagers zijn dan anderen. Daarnaast verschillen de diersoorten waarop de kat kan jagen ook per gebied: waar in de ene omgeving meer beschermde diersoorten aanwezig zijn, is dat in de andere omgeving mogelijk bijna niet.
Toch willen we vragen om dit in het perspectief van de totale kattenpopulatie te zien. Als jouw kat op jaarbasis twee keer een vogel thuis brengt en daarnaast misschien nog 3 vogeltjes vangt die de kat ter plaatse opeet, lijkt dat eigenlijk vrijwel niets. Maar in Nederland zijn tussen de 3,7 en 4,7 miljoen katten4. Als die allemaal minimaal 5 vogeltjes op een jaar zouden vangen (en de totale aantallen liggen helaas hoger), spreken we al snel over minimaal 18 miljoen vogels. Elk jaar…
Veel mensen zien muizen als een onwenselijke diersoort. Ze zouden vies zijn, ziektes verspreiden en vooral zorgen voor overlast.
Bekijken we het echter vanuit een natuurlijk perspectief, dan zien we dat muizen een belangrijk onderdeel zijn van het ecosysteem. Ze graven tunnels en holletjes, waardoor er bodemverbetering ontstaat. De uitwerpselen dragen bij aan de vruchtbaarheid van de bodem. Ze eten veel insecten en larven waardoor ze die populaties in toom houden. En ze dragen bij aan het verspreiden van zaden en pollen via uitwerpselen en hun vacht.
Daarnaast staan muizen zelf op het menu van tal van andere diersoorten. Van zoogdieren zoals de vos, marter, de Europese wilde kat, de hermelijn en de wezel. Van vogels zoals uilen en haviken, en ook van onze inheemse slangen.
Wanneer de kattenpopulatie op jaarbasis miljoenen muizen vangt, heeft dat een enorme impact op de overlevingskansen van veel inheemse diersoorten. Diersoorten die het in veel gevallen toch al niet makkelijk hebben.
Helaas klopt dit niet. Een kat is immer geen natuurlijke (en daarbij ook geen inheemse) diersoort, maar een door de mens gecreëerd individu. Hoewel de katten er zelf niets aan kunnen doen, horen zij simpelweg niet in de Nederlandse natuur thuis.
Door de kat zonder toezicht deel te laten nemen aan onze natuur, richt zij veel schade aan het ecosysteem aan. Het natuurlijke, dat we zo graag willen beschermen, gaat zo simpelweg achteruit. Net als dat we een hond niet meer vrij laten loslopen, hoort dat ook met een kat en andere door de mens gefokte diersoorten niet.
De deur achter de kat sluiten en verwachten dat deze zich vervolgens de hele dag zelf zal vermaken, kan er inderdaad voor zorgen dat de kat zich gaat vervelen of zelfs gedragsproblemen gaat vertonen. Net als een hond, heeft een kat mentale en fysieke stimulatie nodig. Denk hierbij aan dagelijkse speelmomenten, puzzels en zo verder.
In ons artikel op deze pagina kun je er meer over lezen.
Updates
Hieronder vind je updates terug over de campagne rondom vrij loslopende katten.
[datum van publicatie] Animal Rights dient een handhavingsverzoek in tegen het terugplaatsen van verwilderde katten.
Donderdagochtend 26 september 2024 werden drie wolvenwelpen doodgereden op de N310 vlakbij het ecoduct Oud-Reemst dat het Nationaal Park Hoge Veluwe (NPHV) verbindt met Planken Wambuis, een natuurgebied in handen van Natuurmonumenten. De wolven hadden veilig deze provinciale weg – die een noord-zuidroute over de Veluwe vormt van Elburg via Nunspeet, Elspeet en Otterlo naar Oosterbeek bij Arnhem – over kunnen steken via ecoduct Oud-Reemst, ware het niet dat het ecoduct door het NPHV is afgesloten met een hek. Ook op 3 en 24 november 2024 kwamen wolven om het leven op de N310 nabij Otterlo. Sommige volwassen wolven kunnen met enige moeite over het hek klimmen, welpen lukt dat niet.
Het moge duidelijk zijn dat dit hekwerk gevolgen heeft voor in het wild levende dieren en aldus een flora- en fauna-activiteit betreft onder de Omgevingswet. Voordat een dergelijke activiteit uitgevoerd kan worden, moet de provincie als bevoegd gezag aan de hand van een vergunningsaanvraag beoordelen of de activiteit kan worden toegestaan. Een vergunning is nooit aangevraagd (en verleend) en daarom is NPHV in overtreding. 1
Daarnaast vormt het hekwerk een overtreding van de zorgplicht, inhoudende dat eenieder moet voorkomen dat een wild dier onnodig lijdt en dat degene die een flora- en fauna-activiteit verricht en weet of redelijkerwijs kan vermoeden dat die activiteit nadelige gevolgen kan hebben voor de natuurbescherming, die nadelige gevolgen moet voorkomen, zoveel mogelijk beperken of ongedaan maken.
Bovendien is het provinciebestuur verplicht maatregelen te nemen die ervoor zorgen dat de wolf in een gunstiger staat van instandhouding wordt gebracht.
Op 7 april 2025 verzochten Animal Rights en Faunabescherming het college van Gedeputeerde Staten van de provincie Gelderland om handhavend op te treden tegen de Stichting NPHV.
NPHV
Het NPHV is een omheind natuurgebied van 5400 hectare in de gemeenten Ede en Arnhem. Het natuurgebied is in particulier bezit en mensen krijgen alleen toegang als zij een kaartje kopen. Om te voorkomen dat mensen het natuurgebied zonder ticket betreden staan er hekken rondom het gehele park. De hekken zorgen er ook voor dat wilde dieren zoals moeflons en edelherten het park niet kunnen verlaten, om tegelijkertijd te grote aantallen grofwild buiten te houden, zodat mensen die betalen voor toegang tot het park in aanraking kunnen komen met wilde dieren én zodat jagers eenvoudiger kunnen jagen op wilde dieren binnen de rasters. Het NPHV is daarmee, volgens Faunabescherming en Animal Rights, een safaripark en een schiettent, een commercieel ‘pretpark’ met entreegelden, horeca, recreatie en jacht.
Het park maakt deel uit van Natura 2000-gebied Veluwe, dat met een oppervlakte van ongeveer 90.000 hectare het grootste ‘aaneengesloten’ natuurterrein van Nederland is. NPHV ligt in het centrale hart van de Veluwe en behelst binnen de rasters ongeveer 5% van het oppervlakte van de Veluwe. Op de kwalificatie ‘aaneengesloten’ valt het een ander af te dingen, aangezien het park de aansluiting met rondom gelegen terreinen op de Veluwe juist voorkomt door de rondom geplaatste hekken.
Het grotere plaatje
Ecoduct Oud-Reemst 2 is onderdeel van het streven naar ontsnippering van de Veluwe 3 en maakt onderdeel uit van het project ‘Negen Ecoducten’, een samenwerking tussen Rijkswaterstaat, provincie Gelderland en ProRail. Door de aanleg van drie ecopassages op de Veluwe ontstond een betere, veiligere verbinding tussen het zuid-westelijk deel van de Veluwe (Planken Wambuis / Renkumse Poort), NPHV, het oostelijk deel van de Veluwe (Deelerwoud) en het noordelijk deel van de Veluwe (Harskampse Zand). 4 Ook in de Renkumse Poort werden 2 ecoducten gebouwd waardoor via het Renkumse Beekdal een ecologische verbinding ontstond met de uiterwaarden van de Rijn. Naast zes ecoducten op de Veluwe, werden er twee aangelegd op de Utrechtse Heuvelrug en één op de Sallandse Heuvelrug. Dit alles om het natuurherstel in Nederland een forse impuls gegeven via veilige doortochten voor wilde dieren. 5
Doordat de hekken rondom NPHV de eenheid van de Veluwe en de daarin levende wilde dieren als geheel verstoren, zijn vanaf 2012 rasterverlagingen, ecoducten en wildpassages gerealiseerd, om migratie van wilde dieren (met name herten en reeën) tussen de natuurgebieden weer mogelijk te maken. Hiertoe is in 2012 een overeenkomst gesloten tussen NPHV en de provincie waarin is opgenomen dat het NPHV de ecopassages openstelt voor de migratie van wild.
Afsluiting Oud-Reemst
In 2019 sluit NPHV de met belastinggeld gefinancierde doorgangen die het park met de rest van de Veluwe verbinden op eigen initiatief af met een hekwerk, om te voorkomen dat wild van het ene naar het andere natuurgebied oversteekt. 6
Een deel van het hekwerk sluit het ecoduct Oud-Reemst af, dat dus juist is ontworpen om te dienen als een belangrijke verbindingsroute tussen natuurgebieden op en rondom de Veluwe en een migratieroute voor wilde, grondgebonden diersoorten.
Vanaf 2022 wordt de gehele omheining rondom het park verhoogd om specifiek wolven buiten te houden. Op dat moment leven er al wolven in het park, wat feitelijk betekent dat de wolven worden opgesloten hetgeen de wolf ten minste verstoort. Sinds 2021 wordt de wolf in NPHV gesignaleerd en inmiddels is er ten minste één roedel aanwezig in NPHV die zich daar ook jaarlijks voorplant. 7
De politie bevestigt dat sprake is van verstoring en vraagt het Openbaar Ministerie in 2023 om handhavend op te treden tegen NPHV wegens het onrechtmatig afsluiten van faunapassages die ervoor moeten zorgen dat het wild het park in en uit kan. 8
Volgens de provincie Gelderland was er geen sprake van verstoring, omdat uit onderzoek was gebleken dat een wolf over het hek is geklommen. Het Openbaar Ministerie concludeerde dat de wolf verstoord is geweest, maar vervolgde het park niet omdat bepaalde maatregelen zouden worden genomen. De proeftijd bedroeg een jaar. Dat jaar is inmiddels ruimschoots voorbij en uit niets blijkt dat er enige maatregelen zijn genomen.
Naar de stichtingen hebben begrepen is het NPHV bezig met het verhogen en verstevigen van het gehele hekwerk rondom het park.
Urgentie
Volgens de natuurbeschermingsorganisaties is handhavend optreden van het grootste belang, nu de overtreding niet alleen resulteert in verstoring van beschermde wilde dieren (zoals de wolf) maar zelfs heeft geresulteerd en opnieuw kan resulteren in de dood van beschermde wilde dieren (zoals de jonge wolven in het najaar van 2024).
Opzet
NPHV wist of moet na de incidenten in januari (conflict tussen twee roedels) 9 en september 2024 weten van het risico op conflicten en verkeersongevallen. Zolang NPHV het hek niet verwijdert, aanvaardt het NPHV bewust de kans dat andere jonge wolven het bestaande hek niet kunnen overwinnen en ook worden doodgereden. Het nog langer afgesloten houden van het ecoduct zal onvermijdelijk leiden tot meer ongevallen met jonge wolven met dodelijke afloop. Daarom menen Faunabescherming en Animal Rights dat als deze situatie zich nog eens voordoet, het NPHV kan worden verweten dat zij door hun verboden activiteit naast het gevangen houden en verstoren ook opzettelijk wolven hebben doen doden in strijd met artikel 11.46 van het Bal (en de Habitatrichtlijn).
Conclusie/handhavingsverzoek
Het hek op ecoduct Oud-Reemst is zonder omgevingsvergunning gebouwd. Het is verboden om zonder vergunning een flora- en fauna-activiteit te verrichten (artikel 5.1, tweede lid, onder g, van de Omgevingswet). Het spreekt voor zich dat het plaatsen van een hoog hekwerk midden in een natuurgebied en bovenop een ecoduct, waardoor de trek van wilde dieren doelbewust wordt beperkt, een flora- en fauna-activiteit is waarvoor een vergunning is benodigd. Die vergunning is er niet en alleen al daarom is sprake van een overtreding waartegen de provincie handhavend dient op te treden.
Met het plaatsen en laten voortbestaan van het hek wordt bewust een levensgroot risico aanvaard op ernstige en mogelijk voor de wolf dodelijke ongelukken op de N310.
Het plaatsen en in stand houden van het hek is ook in strijd met de zorgplicht.
Bovendien is het provinciebestuur verplicht maatregelen te nemen die ervoor zorgen dat de wolf in een gunstiger staat van instandhouding wordt gebracht.
Een minimale uitleg van deze verplichting leidt er in ieder geval toe dat het provinciebestuur gehouden is om maatregelen te nemen om het verongelukken van wolven op de N310 te voorkomen. De enige effectieve maatregelen is naar het oordeel van de stichtingen het verwijderen van het betreffende hek.
Animal Rights en Faunabescherming verzoeken de provincie om met spoed handhavend op te treden en de overtreding te beëindigen, door NPHV op te dragen het hek te verwijderen op straffe van een last onder bestuursdwang.
Drone-foto van het ecoduct
Het afgesloten ecoduct
Hekken beperken de vrijheid van de dieren
Update
Op 10 april 2025 weigeren Gedeputeerde Staten van Gelderland een ontheffing op grond van de Wet natuurbescherming voor het verwijderen van wolven uit het nationale park de Hoge Veluwe. 10 De ontheffing was aangevraagd door Stichting Het Nationale Park De Hoge Veluwe op 20 juli 2022. De ontheffing werd aangevraagd ter “bescherming van wilde flora of fauna , of in het belang van de instandhouding van de natuurlijke habitats.” En “in het belang van de volksgezondheid, de openbare veiligheid of andere dwingende redenen van groot openbaar belang”. NPHV gaf als voornaamste reden dat het park niet tot het natuurlijke verspreidingsgebied van de wolf behoort.
Voor het verwijderen van de wolven uit het park had NPHV de volgende aanpak voorgesteld, op volgorde van uitvoering , wanneer de maatregel ervoor niet functioneert: 1. Het openzetten van 10 dassenkleppen in de omrastering van het Park , waarbij de wolf alleen het park kan verlaten (red: exclusion flap) en niet meer toe kan treden; 2. Als de onder 1 weergegeven maatregel niet naar behoren functioneert, wil de initiatiefnemer de box-in-box-methode toepassen. Hierbij wordt een prooidier in een kooi aan de parkzijde van het hekwerk geplaatst. Het idee hierbij is dat de wolf de kooi met lokdier benadert en de box inloopt. De wolf kan de box alleen verlaten door via een dassenklep de omrastering van het park te verlaten; 3. Als de onder 2 genoemde maatregel niet functioneert wil de initiatiefnemer overgaan tot afschot van de wolven binnen het park , middels bersjacht en/of aanzitjacht. 11
Deze aanvraag illustreert vooral hoe ver de mensen van het NPHV afstaan van de realiteit.
Het gaat het park om bescherming van de moeflon, een exoot die origineel niet in Nederland thuis hoort. Verder is een doorn in het oog van NPHV dat gedragsverandering bij de ander dieren op de Veluwe als gevolg van wolven leidt tot een verminderde wildzichtbaarheid: “Teruglopende bezoekersaantallen door verminderde zichtbaarheid van wild zijn zeer schadelijk voor NPDHV.” In september 2022 voegt NPHV nog een populistisch tintje toe aan hun argumenten: “De wolven – die zijn opgegroeid in het drukke Nederland – lijken allerminst bang te zijn voor de aanwezigheid van de mens en gedragen zich daarbij steeds brutaler.”
Zelfs het anti-wolf college van Gelderland kan deze absurde fratsen van NPHV niet vergunnen.
Update 2
Op 14 april 2025 brengt de provincie Gelderland – en opvallend genoeg niet de media – het nieuws naar buiten dat een dag eerder, op zondag 13 april in de middag, ”een hardloopster door – vermoedelijk – een wolf 2 keer in haar been gebeten” is in Nationaal Park Hoge Veluwe (NPHV).
De timing, toeval of niet, is bijzonder. Op 7 april verzochten Animal Rights en Faunabescherming het college van Gedeputeerde Staten van de provincie Gelderland om handhavend op te treden tegen NPHV vanwege het hek op ecoduct Oud-Reemst. En op 10 april weigerden Gedeputeerde Staten van Gelderland een ontheffing voor het verwijderen van wolven uit het NPHV, aangevraagd door datzelfde NPHV.
De provincie zegt: ”We zijn in overleg met de gemeente Ede en met het Nationale Park de Hoge Veluwe en we bereiden ons voor op stappen voor het geval dezelfde wolf weer dit soort gedrag gaat vertonen.”
Als er vervolgens foto’s opduiken van het ‘incident’ is er twijfel over de verhoudingen; de wolf lijkt wel erg groot.
De zelfverklaarde ‘wolvenexperts’ van de Zoogdiervereniging, Maurice La Haye, Dick Klees en Glenn Lelieveld melden bij Omroep Gelderland niet genoeg bewijs te zien dat het om een wolf gaat of dat de foto ”waarheidsgetrouw” is. 12
Lelieveld heeft echter helemaal geen bewijs nodig dat er überhaupt iets gebeurd is: ”Dat een wolf zo dichtbij komt, is zorgelijk en opvallend. In een paar jaar tijd kwamen meerdere wolven in hetzelfde park opvallend dichtbij mensen. Dat is bijzonder. Waarom gebeurt dat hier?” Hij heeft immers ‘incidenten’ nodig om zijn stokpaartje ‘zenderen’ van stal te kunnen halen: ”Je wilt deze wolf direct onder curatele stellen. Dat kun je het beste doen door te zenderen. Zo kun je individuele wolven het beste volgen.” In hetzelfde artikel spreekt zijn collega La Haye hem tegen: ”We weten niet precies wat er is gebeurd. Het park volgt de wolven niet, dat staat het niet toe. We weten dus niet hoeveel en welke wolven daar rondlopen. Stel dat het een wolf was die beet, dan weten we nog steeds niet welke. Dan kan niet gericht worden ingegrepen.”
Eveneens op 14 april schrijft NPHV in een verklaring op haar website: “De directie van Het Nationale Park De Hoge Veluwe dringt er bij het bevoegd gezag dan ook op aan om de wolf in kwestie af te laten schieten. Voorkomen moet worden dat deze wolf op de Veluwe of elders in den lande opnieuw slachtoffers maakt.”13
Op 21 april gaat Zoogdiervereniging huurling Lelieveld stug verder met het ophitsen van de gemoederen tegen de wolf om zijn doel van het zenderen van een wolf te verwezenlijken. Wandelend in NPHV komen twee vrienden en hun dwergschnauzer een ‘nieuwsgierige’ wolf tegen. 14 In de beelden is niets verontrustends te zien. Lelieveld suggereert echter, zonder enig bewijs, dat de wolf gevoerd is. Lelieveld, zo schrijft de NOS, pleit ervoor om de wolf met een verdovingspistool te beschieten en vervolgens een zender te geven. “Dan komen dit soort situaties niet meer voor. Op deze manier leert de wolf dit gedrag af, en weet hij dat er bij mensen geen eten te halen is”. Vervolgens escaleert Lelieveld de situatie verder door te stellen: “Het gaat een keer gebeuren dat de wolf een kind in de hand bijt, omdat hij denkt dat daar eten in zit. En dat wil je voorkomen”.
De beelden bij de NOS
Ook hamster-expert Maurice LaHaye van de Zoogdiervereniging doet op 23 april opnieuw een duit in het zakje bij De Gelderlander: ”Bij de wolf op de Hoge Veluwe had al eerder ingegrepen moeten worden, zegt Maurice La Haye in de podcast ‘Wat een Verhaal! van De Gelderlander. „Er was al bekend dat er daar een wolf rondliep die te vaak dicht bij mensen kwam.” La Haye maakt zich ernstig zorgen over het gebrek aan ingrijpen van de overheid bij wolven die te dicht bij mensen komen. Als dat niet gebeurt, dan krijg je incidenten, zegt hij.”15
De berichtgeving in de pers en uitingen van provincie, park en Zoogdiervereniging rondom deze ‘incidenten’ met wolven in NPHV vertonen een opvallende gelijkenis met die rondom wolf ‘Bram’ op de Utrechtse Heuvelrug in de zomer van ’24. Lelieveld speelde als adviseur van de provincie Utrecht eveneens een grote rol in het demoniseren van die wolf. De provincie vroeg daar uiteindelijk een ‘zendervergunning’ aan, die vervolgens door de rechter van tafel werd geveegd wegens gebrek aan onderbouwing. Nu daar reeds lang geen ‘incidenten’ meer hebben plaatsgevonden, richt Lelieveld zijn pijlen op de wolven in NPHV.
Het blijft een bijzondere coalitie die het feitenvrij demoniseren van de wolf aandrijft: een park en provinciale bestuurders die geen wolven willen, een organisatie die wolven wil gebruiken voor hun eigen hobbyproject en mediakanalen die teren op sensatie.
Mocht er een vergunning worden aangevraagd voor ‘zenderen’ of ‘afschot’ dan zal deze opnieuw worden aangevochten door Animal Rights.
De provincie heeft niet binnen een redelijke termijn besloten op het handhavingsverzoek en is daarom op 13 juni 2025 in gebreke gesteld.
Bij de beantwoording van de schriftelijke Statenvragen van Statenlid Danielle van de Weerd van de Partij voor de Dieren over de ‘Vergunning voor het doden van een wolf in Park de Hoge Veluwe’ op 11 juni 2025, komt ook de afsluiting van het ecoduct ter sprake.
Gedeputeerde staten van Gelderland zeggen over de eigengereidheid van NPHV: ”Het Park kan als zelfstandig terreineigenaar haar eigen keuzes maken met betrekking tot wolvenmonitoring en DNA-analyses. Idem voor wat betreft de afsluiting van de wildpassages wat het Park als tijdelijke maatregel vanwege biodiversiteitsgronden ingezet heeft, specifiek voor edelherten vanwege ander beleid bij aangelegen terreineigenaar. […] Wij betreuren het feit dat niet alle terreineigenaren meewerken aan centrale wolvenmonitoring en dat de passages voor edelherten tijdelijk afgesloten zijn, ongeacht daar gegronde redenen voor zijn. Wij zijn hierover intensief in gesprek met het Park, maar kunnen niet vooruitlopen op de uitkomst.”
Een andere vraag over het ecoduct luidde: ”In hoeverre vindt u het, meer in het bijzonder, nog toelaatbaar dat Park de Hoge Veluwe al zes jaar lang de met miljoenen aan overheidsgeld aangelegde wildpassages bij Deelerwoud en Oud Reemst heeft afgesloten? In hoeverre is hier nog sprake van een tijdelijke maatregel en wanneer gaat u hiertegen optreden? Klopt het dat er handhavingsverzoeken zijn ingediend tegen de afsluitingen? Zo ja, gaat u deze verzoeken inwilligen of laat u het aankomen op een rechtszaak?”
Er komt geen echt antwoord: ”Wij voeren het gesprek met het Park over de tijdelijke maatregel tot afsluiting van de faunapassages voor edelherten en verwachten dat – gezien de wildstanden in de omgeving richting acceptabel niveau bewegen – zij hier op korte termijn op terugkomen.”
Ook op de daarop volgende vraag: ”Is al duidelijk welke rol de afsluiting van de faunapassages heeft gespeeld bij de dood van de drie jonge wolven die eind september 2024 bij Otterlo zijn doodgereden? Zo nee, kunt u ons hiervan op de hoogte stellen zodra hierover meer bekend is?”, moet de provincie het antwoord schuldig blijven: ”Nee, de milieupolitie heeft naar aanleiding van het incident een onderzoek ingesteld naar de toedracht van het verkeersongeval. De uitkomst van dit onderzoek is op dit moment nog niet bij ons bekend. Zodra er meer bekend is, zullen wij u daarover informeren. In algemene zin kunnen wij opmerken dat de faunapassages in de regio bedoeld zijn om veilige migratie van wilde dieren te faciliteren. Het ecoduct bij het Park is enkel afgesloten voor edelherten”.
De provincie beweert vervolgens: ”Wolven en andere (kleine) zoogdieren kunnen het ecoduct passeren en uit monitoring blijkt dat dit ook het geval is.” Er zijn Animal Rights echter geen beelden bekend van welpen die over het hek klimmen of gebruikmaken van de ‘dassenpoorten’.
Update 4
Op 7 oktober 2025 dienden Animal Rights en Faunabescherming een bezwaarschrift in tegen de weigering van de provincie Gelderland om handhavend op te treden tegen de afsluiting met een hek van het ecoduct Oud-Reemst door Nationaal Park Hoge Veluwe (NPHV).
Gelderland gaat alleen in op de overtreding van de specifieke zorgplicht en reageert niet op de overige door de stichtingen genoemde overtredingen:
er is een flora- en fauna-activiteit verricht zonder omgevingsvergunning;
het hekwerk heeft nadelige gevolgen voor in het wild levende dieren en de natuur en resulteert erin dat wilde dieren onnodig lijden;
het park maakt zich schuldig aan voorwaardelijk opzet tot het doden van beschermde diersoorten.
Gelderland lijkt te impliceren dat een omgevingsvergunning alleen nodig is indien het hekwerk leidt tot negatieve gevolgen voor de staat van instandhouding van een diersoort. Bij een flora- en fauna-activiteit moet echter ook sprake zijn van een noodzaak van de activiteit en het ontbreken van andere bevredigende oplossingen.
Inperking van de mogelijkheden tot migratie van de wolf is in strijd met het uitgangspunten dat de soort zelf bepaalt wat zijn/haar leefgebied zal zijn. Het is niet de mens die hier leidend is, maar het niet-menselijke dier. Zo lang de wolf niet in een gunstige staat van instandhouding verkeert, lijkt inperking van de migratiemogelijkheden voor wat betreft de mogelijkheid van gebiedskeuze en vestiging niet acceptabel.
Recentelijk heeft de Afdeling advisering van de Raad van State een advies uitgebracht waaruit blijkt dat het vangen (of gevangen houden) en doden van wolven ook na de verlaging van de beschermingsstatus alleen is toegestaan in uitzonderlijke situaties, vanwege de onduidelijke staat van instandhouding van de soort. 16
Kort na het advies bracht de WUR een nieuw onderzoeksrapport uit met de conclusie dat de wolf in Nederland zich nog lang niet in een gunstige staat van instandhouding bevindt. 17
In die situatie dient een flora- en fauna-activiteit met risico’s voor en negatieve effecten op wilde dieren (zoals het hekwerk) niet te worden uitgevoerd en, in dit geval, zo spoedig mogelijk te worden beëindigd.
Gelderland vindt dat niet is onderbouwd dat de specifieke zorgplicht wordt overtreden, ondanks de dood van maar liefst vijf (jonge) wolven op de N310 in september en november 2024.
De specifieke zorgplicht houdt in dat eenieder die een flora- en fauna-activiteit verricht – zoals het plaatsen en in stand houden van het hekwerk – en weet of redelijkerwijs kan vermoeden dat die activiteit nadelige gevolgen kan hebben voor wilde dieren of planten – gevangenschap binnen het raster, conflicten tussen roedels en al vijf dodelijke aanrijdingen – die nadelige gevolgen moet voorkomen, zoveel mogelijk beperken of ongedaan maken.
In dit geval is sprake van het bewust in stand houden van een situatie die resulteert in grote nadelige gevolgen voor wilde dieren en daarom wordt de specifieke zorgplicht overtreden.
Gelderland gaat niet in op het standpunt van Animal Rights en Faunabescherming dat het afgesloten houden van het ecoduct op gespannen voet staat met de taak van het provinciebestuur om actieve soortenbeschermingsmaatregelen te nemen om de gunstige staat van instandhouding te herstellen (bijvoorbeeld door wilde dieren in staat te stellen eigen leefgebied te kiezen en veilig grote wegen over te kunnen steken).
Inmiddels heeft de Rechtbank Den Haag bevestigd dat onvoldoende is gemotiveerd waarom Nederland niet heeft voldaan aan de Europese verplichting om Natura 2000-gebied De Veluwe aan te wijzen als beschermingszone voor de wolf. 18 De stichtingen merken in dit verband op dat het verwijderen van het hekwerk een eenvoudige en logische eerste stap is om bedoelde bescherming op deze locatie (het ecoduct is niet voor niets aangelegd) te herstellen.
Gelderland gaat ook niet in op het standpunt van Animal Rights en Faunabescherming dat het afgesloten houden van het ecoduct leidt tot het gevangen houden van hoefdieren in het NPHV en het zeer mogelijk leidt tot onvoorwaardelijk opzet tot het doden van in elk geval wolven.
Gelderland lijkt te stellen dat handhaving niet mogelijk of evenredig is. Handhaving is wel degelijk mogelijk en zelfs verplicht: er is een beginselplicht tot handhavend optreden als daarom in een specifiek geval wordt gevraagd en als gevolg daarvan overtredingen zijn vastgesteld, zoals hier het geval is: er is sprake van een vergunningsplichtige activiteit zonder vergunning en overtreding van de zorgplicht.
Handhaving hoeft niet onevenredig te zijn: een last onder dwangsom wanneer het hekwerk niet binnen twee weken is afgebroken, betekent dat NPHV ruim voldoende tijd heeft om de last uit te voeren zonder een dwangsom te verbeuren.
Gelderland lijkt verder te stellen dat het hekwerk voorheen inderdaad een risico vormde, maar inmiddels niet meer wegens door het Openbaar Ministerie verplicht gestelde maatregelen die NPHV zou hebben uitgevoerd. Gelderland noemt hierbij slechts cameratoezicht, afrastering en afsluitbare doorgangen; maatregelen die niet helpen om risico’s voor wolven te verminderen.
Animal Rights en Faunabescherming concluderen dat niet handhavend optreden tegen de aanwezigheid van het illegale hekwerk resulteert in het gevangen houden van beschermde diersoorten en het beperken van migratie. Hierbij wordt bewust de aanmerkelijke kans aanvaard dat beschermde diersoorten nu ze het daarvoor bedoelde ecoduct niet over kunnen steken, op zoek gaan naar alternatieve migratieroutes – ook omdat NPHV als territorium voor een roedel wolven te klein is – en daarbij de weg moeten oversteken en worden doodgereden.
Volgens ‘Vee & gewas’ 1 wist de Aaltense varkenshouder en lokale politicus Henk Meerdink op 28 maart “niks van undercoverbeelden die volgens de makers op zijn varkensbedrijf zijn geschoten voor een documentaire. Hij heeft de video ook nog niet gezien.” ”Ik heb de beelden nog niet gezien dus ik kan op dit moment niet oordelen of ze op mijn bedrijf zijn gemaakt. Ik ga eerst met een jurist overleggen, voordat ik uitgebreid reageer.”
De beelden uit Aalten en Huppel Winterswijk maken dan ook geen onderdeel uit van de documentaire, maar ondersteunen deze. Het ‘Food for Profit’-netwerk onderzoekt de verwevenheid tussen de landbouwlobby en de politiek. In Nederland is de landbouwlobby doorgedrongen tot in de regering. Precies waar de documentaire voor waarschuwt.
”Ze hebben stiekem gefilmd. Dat vind ik niet netjes. Ze mogen de volgende keer best een afspraak maken. Ze mogen alles zien, want ik heb niks te verbergen. Ik handel naar eer en geweten en probeer samen met mijn medewerkers de dieren zo goed mogelijk te verzorgen. We houden onze varkens volgens de eisen van het 1 ster Beter Leven-keurmerk en voeren restproducten. 85 procent komt uit de levensmiddelenindustrie. De NVWA komt hier regelmatig over de vloer en controleert of ik aan alle regels voldoe. Ze kennen mijn hele bedrijf. Mijn varkens gaan gewoon op de export.”
De Gelderlander 2 beschrijft de beelden: ”Dode varkens liggen buiten de stallen. De stallen zelf lijken smerig. Enkele varkens hebben ontstoken ogen, andere dieren hebben grote misvormingen. Ze zien er onverzorgd uit. Duidelijk zichtbaar wordt een varken geslagen met een peddel, terwijl een andere varken op wordt getild aan de staartstomp.”
Henk Meerdink reageert bij deze krant: ”Ik hoorde er pas een uurtje geleden over via de app. Nee, van de filmmakers heb ik niets gehoord. Zo gaan die gasten blijkbaar te werk. Wat ik wel kan zeggen, is dat wij onze varkens goed verzorgen. Ze krijgen voor 85 procent het zelfde voedsel als de mensen. Als je kwaad wil, kan je altijd wel een stok vinden om de hond mee te slaan.”
”Normaal ben ik niet bang om wat te zeggen. En nu ook niet, ik ben wel wat gewend. Maar het lijkt me toch verstandig om even te wachten met die reactie. Wij zijn gewoon boeren, die zorgen voor goed voedsel waar iedereen van eet. We hebben het Beter Leven-keurmerk. Dat zegt toch genoeg.”
NVWA
Linda Verriet van de Producenten Organisatie Varkenshouderij (POV) roept de filmmakers op om mogelijke misstanden te melden bij de NVWA.
Animal Rights heeft de beelden al op 28 maart naar de NVWA gestuurd. De keuringsdienst bevestigt tegenover de Gelderlander de beelden te hebben ontvangen van Animal Rights. ”Aan de hand daarvan bepalen we wat eventuele vervolgstappen zijn,” zegt een woordvoerder.
POV
Volgens ‘Vee & gewas’ reageert Linda Verriet gefrustreerd: ”Deze video is gemaakt met als doel de BBB en de hele varkenshouderij te beschadigen. Dat blijkt ook uit de toelichtende teksten uit de video als ’tientallen miljarden voor dieren uitbuiten en mishandelen etc’. Wij zijn de lastercampagnes tegen onze beroepsgroep van hardwerkende boeren meer dan zat.”
Maar ze moet toegeven: ”Het zijn geen fraaie beelden om te zien, dat staat buiten kijf. Alle dieren moeten goed worden behandeld, ongeacht of het om huisdieren of landbouwhuisdieren gaat. Bewezen misstanden moeten hard worden aangepakt. Daar is wat de POV betreft geen discussie over mogelijk. Daarvoor hebben we de NVWA. Wij willen de filmmakers verzoeken de NVWA in te schakelen, wanneer zij misstanden (menen te) signaleren. De NVWA beoordeelt deze onafhankelijk en zal er in voorkomende gevallen voor zorgen dat er tegen misstanden wordt opgetreden. Dit is in het belang van de dieren.”
BBB
BBB is van mening dat dierenrechtenorganisatie Animal Rights een grens overschrijdt door de partij in verband te brengen met mogelijke misstanden op een varkensbedrijf in Aalten. Zo stelt partijleider Caroline van der Plas in een reactie in ‘Pigbusiness’: ”BBB bezit geen varkensstallen, runt geen boerenbedrijven en heeft daar ook geen belangen in. Wij zijn een politieke partij. Punt”. 3
Animal Rights heeft natuurlijk ook nooit beweerd dat de BBB varkensstallen bezit of boerenbedrijven runt. Wat we wel beweren is dat de BBB bestaat en is opgericht om deze praktijk van slavernij en uitbuiting te verdedigen en in stand te houden.
Van der Plas heeft, in tegenstelling tot Meerdink, de video wel bekeken en oordeelt: “De beelden zijn schokkend – daarover bestaat geen misverstand. Wat BBB betreft moeten misstanden in de veehouderij, net als bij huisdieren, keihard worden aangepakt. Dieren verdienen altijd een fatsoenlijke behandeling. Wie misstanden constateert, meldt dat direct bij de NVWA zodat er kan worden ingegrepen – in het belang van het dier.”
Iets verderop in het artikel trekt ze voor de zekerheid haar handen van Meerdink af: ”De betreffende ondernemer is raadslid van een zelfstandige, lokale partij. Dat die partij in politieke zin een bondgenootschap heeft met BBB, doet daar niets aan af. Die partij opereert onder een eigen naam, met eigen leden, verantwoordelijkheden en standpunten. De suggestie dat BBB daarmee medeverantwoordelijk zou zijn voor het reilen en zeilen op individuele boerenbedrijven is niet alleen feitelijk onjuist, maar ook beschadigend.”
Meerdink
Ook vrijdagmiddag heeft Meerdink de beelden nog niet gekeken: ”Het doet me pijn dat we op deze manier weggezet worden. Ik ben wel vaker van dit soort zaken beticht, maar uiteindelijk is van die aantijgingen nooit wat terechtgekomen. We hebben een net bedrijf.”4
”Het is normaal dat binnen stallen een uitval is van 1 à 2 procent. Het kan zijn dat ze net die in beeld hebben gebracht. Onze varkens zijn verder kerngezond. Er wordt goed voor ze gezorgd. Ze hebben een gemiddelde levensruimte van een vierkante meter.”
Gendringseweg, Aalten
Update – Melding bij NVWA
Naar aanleiding van de klacht van Animal Rights bij de NVWA over de bedrijven in Aalten en Huppel heeft de NVWA onderzoek gedaan, misstanden vastgesteld en daartegen opgetreden. Wat er is vastgesteld en hoe daartegen is opgetreden zegt de waakhond niet te kunnen delen vanwege privacy wetgeving.
Dit alles blijkt uit de terugkoppeling van de NVWA naar Animal Rights op 29 mei: “Onze excuses voor de verlate reactie. Naar aanleiding van uw melding heeft een van onze inspecteurs de situatie onderzocht. Tijdens het onderzoek heeft de inspecteur overtredingen waargenomen. Daarom heeft de NVWA opgetreden tegen de beklaagde/het bedrijf. Vanwege wetgeving, onder andere over privacy, worden details over het uitgevoerde onderzoek en de genomen maatregelen niet gedeeld. Wij vragen daarvoor uw begrip. Uw melding heeft ervoor gezorgd, dat de NVWA kon optreden tegen het bedrijf. Wij bedanken u daarom voor de moeite die u heeft genomen om de situatie bij ons te melden.”
Update – Reactie varkensboer
Tegenover de Gelderlander 5 bevestigt Wim Meerdink dat de NVWA een grote controle heeft uitgevoerd op al hun locaties. Volgens hem zijn er alleen kleine overtredingen vastgesteld. ”Zoals je die bij elk bedrijf wel ziet. Zo waren roosters versleten. Ik had de nieuwe al liggen, maar ik was er nog niet aan toegekomen om ze te vervangen. Over onze dieren hadden ze geen opmerkingen. Die zijn hartstikke gezond.”
Ook de eerdere beelden worden op de bekende nonchalante wijze gebagatelliseerd: “Als je anderhalve maand filmt, dan vind je altijd wel wat. Die dode dieren hebben we de volgende dag geruimd. Soms krijg je je werk niet helemaal af op een dag. Een dier had een abces aan zijn oog. Dat lijkt heftig, maar komt vaker voor en gaat weer over. En medewerkers slaan en schoppen geen dieren. Ze gebruiken een peddel om dieren te duwen en dat mag.”
Update – Wat werd er gevonden bij de inspecties?
Animal Rights vroeg vervolgens via de Wet open overheid (Woo) de documentatie op. Die stukken ontvingen we uiteindelijk op 30 maart 2026 nadat alle bezwaren van Meerdink & Zonen BV tegen openbaring waren afgewezen. 6
Het ging Meerdink onder andere om de eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer. De eigenaar van het bedrijf heeft ervoor gekozen om zijn persoonsnaam onderdeel te maken van de bedrijfsnaam en het adres (van een van de locaties) van het bedrijf zou tevens zijn woonadres betreffen. Verder vreest Meerdink voor acties van dierenrechtenactivisten en wil hij een van de documenten nog gebruiken in juridische procedures.
De werkelijke reden, vermoedt Animal Rights, is dat Meerdink niet wil dat het publiek kennisneemt van de misstanden binnen het bedrijf: varkens hadden op verschillende locaties in diverse afdelingen geen geschikte hokverrijking, geen hygiënische schone en droge ligplaatsen, betonnen roostervloeren met te brede spleten, vloeren met gaten erin, onvoldoende verlichting en geen toegang tot permanent drinkwater.
Naar aanleiding van de beelden en de melding van Animal Rights bij de NVWA vinden er op 24 april 2025 inspecties plaats op meerdere locaties van het varkensbedrijf. Op “de locaties in Aalten & Mariënvelde in zijn geheel alsook op de locatie in Winterswijk-Huppel gedeeltelijk” was geen “permanente hokverrijking aanwezig voor de varkens welke voldeed aan de eisen. Het hokverrijkingsmateriaal was in veel gevallen niet wroetbaar, niet schoon of er was helemaal geen hokverrijking aanwezig.”
Ook was er op “de locaties Hoeninkdijk 6 alsook Hoeninkdijk 8 en Mariënvelde geen hygiënische schone en droge ligplaats aanwezig […]. De aanwezige varkens werden gehuisvest in hokken waar de dichte vloer besmeurd was met een dikke laag natte mest en urine. Hierdoor hadden de aanwezige varkens in deze stallen geen schone, droge en hygiënische ligplaats.”
Op “de locatie Hoeninkdijk 8 (stal 1 en 2) en op de locatie in Winterswijk-Huppel” waren “de spleten van de betonnen roostervloeren in diverse afdelingen breder […] dan de maximale toegestane breedte van 20 mm. De spleten in de roostervloeren werden gemeten tussen de 25 en boven de 30 mm. Te brede spleten kan ervoor zorgen dat varkens zich bezeren aan de poten doordat zij vast kunnen komen te zitten.”
Op “de locaties Hoeninkdijk 8 en Mariënvelde” waren “er gaten in de vloeren aanwezig […] waaraan de varkens zich zouden kunnen bezeren of verwonden.”
Op “meerdere locaties (Aalten en Mariënvelde) in meerdere afdelingen” voldeed de verlichting niet. “Dit doordat er verdeeld over de afdelingen te weinig armaturen hingen of dat er lampen hingen die te vies waren. Hierdoor hadden de aanwezige varkens in deze afdelingen niet de beschikking over een minimale verlichtingssterkte van 40 lux.”
Op “de locaties te Aalten in meerdere afdelingen” is “geen permanent drinkwater aanwezig”. “Wij zagen en voelden dat de drinknippels kapot waren of dat de waterdruk van de leidingen was. Hierdoor hadden deze varkens geen permanent drinkwater tot hun beschikking.”
Op “de locatie te Winterswijk-Huppel” werd “in een aantal afdelingen gemeten dat er te hoge gaswaarden waren geconstateerd. De gasconcentraties ammoniak kwamen in sommige gevallen zelfs uit op 70 ppm, terwijl de maximale waarde op 20 ppm behoort te liggen. Te hoge gasconcentraties kunnen leiden tot gezondheidsproblemen bij varkens.”
Al deze overtredingen worden door de NVWA beoordeeld als zwaar en middelzwaar en worden afgedaan met een bestuurlijke boete. Hoe hoog die boete is, weten we nog niet. Dat vragen we nog na.
Nieuw Woo-besluit – De schaal van de overtredingen en onduidelijkheid over sancties
Als Animal Rights eind juli 2026 eindelijk het zeer uitgebreide Rapport van Bevindingen ontvangt dat door de NVWA werd opgesteld na de inspecties van 24 april 2025, wordt op de eerste plaats de omvang van de overtredingen duidelijk en blijkt op de tweede plaats dat de NVWA daarvoor (vooralsnog) geen boetes oplegt.
11.144 aanwezige varkens van de circa 12.000 hadden niet de beschikking over permanent hokverrijking conform de norm, 1.957 varkens werden gehuisvest in hokken waar zij geen toegang hadden tot een schone en droge ligplaats en 1.542 varkens werden gehuisvest in hokken waar de spleten in de roostervloeren breder waren dan de maximale toegestane breedte van 20 mm.
Daarnaast waren er op de locaties Hoeninkdijk 8 in Aalten en Mariënvelde gaten in de vloeren aanwezig waaraan de varkens zich zouden kunnen bezeren of verwonden. Op meerdere locaties (Aalten (Hoeninkdijk 6 en 8) en Mariënvelde), in meerdere afdelingen, voldeed de verlichting niet. Dit doordat er verdeeld over de afdelingen te weinig armaturen hingen of dat er lampen hingen die vies waren. Hierdoor hadden de aanwezige varkens in deze afdelingen niet de beschikking over een minimale verlichtingssterkte van 40 lux. Op de locaties te Aalten was er in meerdere afdelingen geen permanent drinkwater aanwezig, doordat de drinknippels kapot waren of dat de waterdruk van de leidingen was. Hierdoor hadden deze varkens geen permanent drinkwater tot hun beschikking. Op de locatie te Winterswijk-Huppel is in een aantal afdelingen gemeten dat er te hoge gaswaarden waren. De gasconcentraties ammoniak kwamen in sommige gevallen zelfs uit op 70 ppm, terwijl de maximale waarde op 20 ppm behoort te liggen. Te hoge gasconcentraties kunnen leiden tot gezondheidsproblemen bij varkens.
De dierenarts zegt over de constateringen in de veterinaire verklaring: “De boven benoemde varkens waren in hun welzijn benadeeld, omdat de hokverrijking ontoereikend was, in enkele hokken te weinig licht was, hokken vies waren en in sommige hokken de roostervloer niet in orde was. Daardoor konden de varkens niet aan hun fysiologische behoeftes voldoen en hadden geen veilige en geschikte huisvesting.”
En over de al minimale eisen: “Volgens vaste jurisprudentie bestaat de zorg voor een dier uit de volgende vier aspecten: water, voer, huisvesting en medische zorg. Ten aanzien van de aspecten huisvesting is de houder in gebreke gebleven en is de nodige zorg onthouden.”
De NVWA geeft een officiële waarschuwing voor de overtredingen met betrekking tot water, licht, gaten in de vloeren en gasconcentraties. Al deze misstanden moesten voor 13 november 2025 verholpen zijn.
Ook voor de overtredingen uit het Rapport van Bevindingen gold die hersteltermijn van 13 november 2025: “U dient over het gehele bedrijf hokverrijking toe te passen welke voldoet aan de gestelde eisen.” “U dient de roostervloeren in de genoemde afdelingen te vervangen zodat de spleten in deze roostervloeren weer binnen de maximale gestelde breedte van 20 mm valt.” “U dient ervoor te zorgen dat de dikke laag natte mest en urine in de hokken van uw varkens verwijderd word en dat de varkens hierdoor een schone en droge ligplaats hebben.” Maar van sancties in de vorm van boetes of lasten onder dwangsom blijkt niets. Ook is er geen informatie in de documenten te vinden over een hercontrole en de resultaten daarvan. Animal Rights zal dit opnieuw navragen bij de NVWA.
Hoe dan ook hadden deze NVWA-inspecties waarschijnlijk nooit plaats gevonden zonder de burgerinspecties van Animal Rights samen met Food for Profit. Wordt vervolgd!
