Naar aanleiding van drie schietincidenten binnen een week tijd waarin de politie honden doodschoot en de dood van een man in Rotterdam als gevolg van ingrijpen bij een gevecht tussen honden, stuurde Animal Rights op maandagmorgen 1 september 2025 een brandbrief uit.
Lees ook: POLITIE SCHIET WOLF(HOND) DOOD
De brandbrief is gericht aan de ministeries van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur, Justitie en Veiligheid en Volksgezondheid, Welzijn en Sport. De brandbrief ging ook naar de vaste Kamercommissies van deze departementen en naar de Onderzoeksraad voor Veiligheid.
Het is duidelijk dat er iets moet gebeuren, zowel in het kader van de openbare veiligheid en de volksgezondheid, als, zeker niet in de laatste plaats, dierenwelzijn.
Zie voor de volledige tekst van de brandbrief hieronder.
Brandbrief ‘Risicohonden’
Twee jaar geleden berichtte EenVandaag dat plastisch chirurgen in het land in ruim anderhalf jaar – van oktober 2021 tot en met juli 2023 – zo’n 100 ernstige bijtincidenten met honden registreerden waarbij operatie nodig was. Uit die cijfers blijkt dat in 60 procent van de gevallen er letsel was in het hoofd/hals-gebied, 30 procent hand/arm en 8 procent been/voet. De helft ontstond buitenshuis, de slachtoffers waren vaak jong: 44 procent van de slachtoffers is jonger dan 8 jaar en 11 procent is baby.
Die 100 zijn een onderregistratie. Niet al het letsel komt bij de plastisch chirurg terecht. Als er alleen een botbreuk is, komen die er niet aan te pas. Er zijn ook incidenten waarbij de huisarts of eerste hulp behandelt, of waarbij het slachtoffer overlijdt. Naar schatting zijn er jaarlijks zo’n 150.000 bijtincidenten, exacte cijfers ontbreken.
In de twee jaar die zijn verstreken sinds de Nederlandse Vereniging voor Plastische Chirurgie (NVPC) aan de bel trok in augustus 2023, heeft de overheid geen actie ondernomen, zover Animal Rights weet. Bijtincidenten worden nog steeds niet standaard, centraal geregistreerd. Dat is des te opmerkelijker bij een overheid waar iedere keer als er een incident is met een wolf massahysterie uitbreekt.
Elke hond kan bijten, maar honden met een grotere bijtkracht kunnen grotere schade veroorzaken. De term ‘Hoogrisicohonden’ slaat, volgens Animal Rights, niet alleen op het feit dat er bij een bijtincident een grotere kans is op ernstig letsel, maar dat deze honden ook een veel groter risico lopen om in ‘verkeerde’ handen terecht te komen, of gedumpt te worden in slechte omstandigheden, of een asiel. Zoals het politieoptreden van de afgelopen dagen laat zien, trekken de honden bij incidenten altijd aan het kortste eind.
Op zaterdag 23 augustus schoot de Politie Venlo ontsnapte ‘wolfhond’ Buzz dood.
Lees ook: POLITIE SCHIET WOLF(HOND) DOOD
Zondagavond 24 augustus schoot de politie een hond dood in Haarlem bij een ruzie. Origineel melde de pers/politie dat de hond de politie had aangevallen. Maar nu.nl schrijft: “Tijdens de aanhoudingen kwam er een hond uit een woning lopen. Het dier had een “agressieve houding” naar een van de agenten. Daarop hebben agenten eerst een waarschuwingsschot gelost en daarna gericht op de hond geschoten. “Helaas is de hond hierdoor overleden.”” Dat klinkt meer als doden uit angst of ‘voorzorg’ dan uit werkelijke zelfverdediging.
Zaterdagavond 30 augustus is volgens de politie Rotterdam een man overleden nadat hij door twee honden was aangevallen in zijn woning aan de Nieuwe Hamelstraat in de Rotterdamse wijk Oude Noorden. Toegesnelde politieagenten probeerden het slachtoffer zo snel mogelijk te bevrijden. Daarbij werd op één van de dieren geschoten. De twee 9 maanden oude ‘American Bully XL’ honden werden in de tuin door de politie geëxecuteerd.
In september 2024 schoot de politie in Assen hond Luna dood, omdat deze een kat in haar bek had.
Dit zijn geen uitzonderingen. In 2024 schoot de politie 214 keer gericht op individuen. In 194 situaties was sprake van het doden van een ernstig gewond dier of sprake van een agressief dier (8). In 2024 gebruikte de politie 47 maal geweld tegen een ‘agressief dier’, in 2023 was dat 49 maal en in 2022 42 maal. Dat geweld kan naast vuurwapengebruik ook bestaan uit de inzet van pepperspray, traangas, een stroomstootwapen, of een wapenstok.
Het is duidelijk dat er iets moet gebeuren, zowel in het kader van de openbare veiligheid en de volksgezondheid, als, zeker niet in de laatste plaats, dierenwelzijn.
Animal Rights vraagt de Nederlandse overheid:
– om (bijt)incidenten met honden en andere gehouden dieren centraal te registreren;
– om de geweldsaanwending door de politie in bovenstaande en vergelijkbare zaken te onderzoeken en de uitkomsten daarvan in een rapport te publiceren;
– te rapporteren hoe vaak er de laatste jaren honden vanwege incidenten in beslag zijn genomen en/of afgemaakt;
– een fokverbod in te stellen voor ‘hoogrisicohonden’-rassen (en hondenrassen met erfelijke aandoeningen/aangeboren afwijkingen). Het spreekt vanzelf dat bestaande honden, van welk ras dan ook, hun leven kunnen uitleven bij hun verzorgers!
Update
Op 2 september 2025 schrok demissionair staatssecretaris Rummenie even wakker om in de Tweede Kamer aan te kondigen dat een verplichte hondencursus en afstammingsbewijs eigenlijk het maximale is wat de BBB wil doen om bijtincidenten met hoogrisicohonden te voorkomen.
Plastisch chirurgen trokken 2 jaar geleden al aan de bel, maar er moest eerst (weer) iemand doodgebeten worden om Rummenie uit zijn vegeterende staat te wekken.
En dan vooral omdat Rummenie zelf een trauma heeft opgelopen: ”Ik ben zelf door een hond gegrepen toen ik zes was. Het heeft me een aantal jaren gekost voordat ik niet meer bang was,” zei Rummenie volgens de NOS tegen de Kamerleden. ”Op mijn vierentwintigste kwam ik bij een student op de kamer. Daar werd ik door een hond in mijn heup gegrepen. Dus niemand hoeft mij uit te leggen dat dit een groot probleem is in Nederland.” 1
Goed om te weten dat Rummenie in ieder geval ergens ervaring mee heeft. Het verklaart ook meteen het roodkapjesyndroom waar Rummenie aan lijdt met betrekking tot de voorvader van de hond.
Daarnaast komt er een publiekscampagne die de bekering moet bewerkstelligen van het soort mensen dat een pitbull ziet als statussymbool en accessoire, voorspelbaar zinloos dus. En er komt een meldpunt in plaats van gecoördineerde verplicht registratie.
Voor wie en wanneer de ‘maatregelen’ gaan gelden is echter volstrekt onduidelijk. Animal Rights acht het onwaarschijnlijk dat ze in een werkbare vorm mogelijk zijn.
Wat wel duidelijk is, is wat Rummenie niet gaat doen: een fokverbod voor hoogrisicohonden invoeren. “Men maakt daarna toch weer nieuwe creatieve, gevaarlijke kruisingen die dan net niet onder dat verbod vallen.”
Onwil of onkunde, het is bij BBB bewindslieden vaak moeilijk van elkaar te onderscheiden. Als je een afstammingsbewijs denkt te kunnen verplichten, kan je natuurlijk ook een fokverbod opleggen voor honden zonder dergelijk bewijs.
BBB is uiteraard tegen fokverboden, want dat zou zomaar de deur op een kier kunnen zetten om ook de misdadige fokkerij-praktijken in bijvoorbeeld de pluimvee-, varkens- en melkvee-industrie te verbieden en dat zou slecht vallen bij de toch al geslonken achterban.
Update
Op donderdagmiddag 4 september 2025 raakten bij een tankstation aan de Ir. J.P. van Muijlwijkstraat in Arnhem twee honden in gevecht. Enkele mensen die probeerden de dieren uit elkaar te halen, werden gebeten. Volgens de politie ging het om een herdershond en een pitbull. Een omstander laat weten dat de pitbull losliep. “De eigenaresse rende achter die hond aan. Hij viel de herder aan die aangelijnd was,” zegt ze. “Er zijn meerdere mensen gebeten door de pitbull, waaronder de eigenaar van de herder, die in een scootmobiel zit. Hij kon dus ook nergens heen.” 2
In de vroege ochtend van 11 oktober 2025 schiet de politie opnieuw een hond dood. Deze keer in Zoetermeer nadat de hond zijn baasjes zou hebben aangevallen. De man en vrouw zijn naar het ziekenhuis gebracht, waar ze worden behandeld aan hun verwondingen. Ook Animal Rights is afhankelijk van berichtgeving in de pers, maar het lijkt opnieuw niet te gaan om doodschieten uit (zelf)verdediging, maar een executie achteraf in de tuin. Volgens een persfotograaf ter plekke werden hierbij meerdere schoten gelost. 3
Update
Op 19 december 2025 verschijnt het bericht dat een meisje van 11 jaar gewond raakte nadat zij in de Colijnstraat in Bunschoten rond 16:00 door een hond werd gebeten. Ze zou zijn gebeten in haar nek, hals en gezicht. Ambulancepersoneel heeft haar ter plekke verzocht en bracht haar daarna naar het ziekenhuis voor verdere behandeling. Rond 19.00 uur arriveerde een bestelbus met de tekst ‘transport levende dieren’, waarmee de betrokken hond werd meegenomen. 4
Een dag later, 20 december 2025, kopt het AD ‘American Bully XL-hond ‘gearresteerd’ na bijten van persoon tijdens ruzie. De hond raakte betrokken bij een ruzie. Daarbij had het dier een van de ruziezoekers gebeten en moest hij met zijn ‘baasje’ mee naar het bureau. 5
Update – De reactie van de overheid
Op 18 september 2025 reageerde de Afdeling Burgerbrieven van het Directoraat-generaal Politie en Veiligheidsregio’s (DGPenV) van het ministerie van Justitie en Veiligheid op de ‘brandbrief ‘risicohonden’’ van Animal Rights.
In de brief vroeg Animal Rights aandacht voor ‘risicohonden’ en stelde daarbij vier vragen. Ten eerste om (bijt)incidenten met honden en andere gehouden dieren centraal te registreren; ten tweede om de geweldsaanwending door de politie in bovenstaande en vergelijkbare zaken te onderzoeken en de uitkomsten daarvan in een rapport te publiceren; ten derde te rapporteren hoe vaak er de laatste jaren honden vanwege incidenten in beslag zijn genomen en/of afgemaakt; ten vierde een fokverbod in te stellen voor ‘hoogrisico-honden’-rassen (en hondenrassen met erfelijke aandoeningen/aangeboren afwijkingen).
Registratie van bijtincidenten
Wat betreft de centrale registratie van (bijt)incidenten met honden en andere gehouden dieren laat men weten dat in het Landelijk Honden Dossier (LHD; voor gemeenten) en in PetScan (voor dierenartsen) bijtincidenten kunnen worden geregistreerd en het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN) werkt aan een meldpunt binnen een maatregelenpakket.
Er is nog onvoldoende data in het LHD om eventuele ontwikkelingen of trends te signaleren en omdat van bijtincidenten weinig aangifte wordt gedaan is het aantal bestuursrechtelijke of strafrechtelijke procedures relatief laag.
De gemeente zorgt dat meldingen van bijtincidenten voor registratie zo volledig mogelijk worden doorgestuurd naar de politie. De politie gebruikt landelijk de code E84 (bijtincidenten) voor meldingen (mutaties), aangiften, dossiers (op basis van Wetboek van Strafrecht naar OM) en bestuurlijke rapportages die naar gemeenten gaan met het verzoek tot instellen bestuurlijke maatregel (zoals muilkorf of kort aanlijngebod). Gemeenten kunnen in een Algemene Plaatselijke Verordening (APV) regels vastleggen met betrekking tot het houden van honden in de openbare ruimte en een gemeente kan bijvoorbeeld de waardering van de ernst van het incident en de wijze waarop ze daartegen optreden, zelf invullen. Algemeen is er een onderverdeling tussen lichte (eerste keer, lichte schade) en ernstige bijtincidenten (ernstige schade zoals weefsel- of functieverlies of dood tot gevolg, of sprake van ophitsing door de eigenaar). Bij ernstige bijtincidenten volgt meestal een strafrechtelijke procedure, bij lichte meestal een bestuursrechtelijke procedure.
Geweldsaanwending door de politie
Voor wat betreft de registratie, onderzoek en publicatie van geweldsaanwending door de politie in situaties met (honden)bijtincidenten, wordt Animal Rights verwezen naar de jaarlijkse publicatie ’Geweldsaanwendingen door politieambtenaren’.
In beslag genomen en afgemaakte honden
Wat betreft het rapporteren hoe vaak er de laatste jaren honden vanwege incidenten in beslag zijn genomen en/of afgemaakt krijgt Animal Rights alleen te horen dat uit cijfers van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) blijkt dat de politie de afgelopen jaren meer honden weghaalt bij hun baasjes na een bijtincident. Honden die door de politie in beslag worden genomen, komen onder andere terecht bij RVO, die het beheer regelt van in beslag genomen dieren/goederen.
Fokverbod
Omdat een pilot waarbij een lijst werd gepubliceerd van hondenrassen en kruisingen met een hoog risico op agressief gedrag mislukte, wil het ministerie daar niet opnieuw aan. Men verwijst naar “maatregelen om het aantal bijtincidenten door honden te verminderen” zonder daar concreet veel over te zeggen: “Het ministerie van LVVN werkt aan een maatregelenpakket met een meldpunt, onderzoekt of een landelijk geldende aanlijn- en muilkorfplicht (strafrecht), ook in het bestuursrecht kan en een verplicht afstammingsbewijs”.
Samenvattend lijkt de registratie van bijtincidenten met honden vrijblijvend aan de gemeenten en dierenartsen te worden overgelaten. De rijksoverheid gaat daarin niet het voortouw nemen.
Justitie gaat het gebruik van geweld tegen honden door de politie niet specifiek onderzoeken.
Over de aantallen honden getroffen door inbeslagname en afmaken, krijgen we niet meer te horen dan dat ze toenemen.
En een fokverbod komt er niet.
Wat de regering dan wel gaat doen om het aantal bijtincidenten te verminderen blijft vaag.
Update 2026 – Nieuwe incidenten
Op donderdag 26 maart 2026 was er een incident tussen een ‘pitbull’ en een andere hond op het Van Oldenbarneveldtplein in Amsterdam. De aangevallen hond liep ernstig kaakletsel op en is overgebracht naar een dierenziekenhuis. De ‘pitbull’ bleek gecoupeerd te zijn en een schokband te dragen. De eigenaresse wordt verdacht van dierenmishandeling en het dier werd in beslag genomen. Op last van het Openbaar Ministerie zal de hond een risicoanalyse ondergaan “om het gedrag objectief te beoordelen”. Ook als het bijtincident geen menselijk slachtoffer kent en de hond niet door de politie wordt geëxecuteerd, zijn dit soort honden – honden met een grote bijtkracht – de klos.
Op vrijdag 22 mei 2026 berichtten NOS, 6 NHnieuws 7 en Telegraaf 8 over een leerling van basisschool Kindercampus in Hilversum die eerder die week gewond was geraakt door een aanval van een hond. De 7-jarige jongen zou ernstige bijtwonden in het gezicht opgelopen hebben en in kritieke toestand in het ziekenhuis liggen. Een politiewoordvoerder bevestigde dat er dinsdag aan het einde van de middag een ‘bijtincident’ was geweest in de Willem Bontekoestraat. De eigenaar van de hond zou in de omgeving wonen. Volgens omwonenden was de hond uit een tuin ontsnapt. Het dier was niet aangelijnd en de tuindeur zou niet goed afgesloten zijn geweest. De hond is in beslag genomen.
Staatssecretaris Silvio Erkens (VVD) trachtte zich in zijn eerste weken op het regeringspluche daadkrachtig te tonen in het aanpakken van het vooral denkbeeldige ‘wolvengevaar’. Maar wat gaat hij doen aan de zeer reële bijtincidenten met onze gedomesticeerde wolven?
Animal Rights realiseert zich terdege dat dit voor een aantal (huis)dierenliefhebbers, ook in onze eigen achterban, een controversieel onderwerp is (net als het binnenhouden van huiskatten). Nee, het ligt in de meeste gevallen niet aan de hond, maar aan de ‘eigenaar’, of zelfs aan het slachtoffer. Ja, iedere hond kan bijten, maar de gevolgen lopen uiteen. Nee, het is vanzelfsprekend niet de bedoeling om bestaande honden weg te halen, laat staan af te laten maken. Maar het is in het belang van deze honden, en daar komt Animal Rights voor op, om niet gefokt te worden en daarmee niet in situaties te worden gebracht die eindigen met een politiekogel of een spuitje na inbeslagname, of ‘levenslang’ ergens aan een ketting op een erf, in een kooi in de achtertuin of in een asiel.
Donderdagavond 28 mei 2026 heeft een hond een jong kind gebeten in Hoogvliet. Het kind is naar het ziekenhuis gebracht. De ernst van het letsel is onbekend. De hond werd in beslag genomen. Volgens een woordvoerder van de politie gaat het om een Mechelse herder. 9
In Borne aan de Vuurdoornstraat zouden maandagmiddag 22 juni 2026 een voorbijganger en een politieagent gewond zijn geraakt bij een bijtincident. 10 Een agent zag zich, volgens het AD, door de dreigende situatie genoodzaakt zijn vuurwapen te trekken, maar vuurde uiteindelijk niet.
De gewonde agent is naar het ziekenhuis gebracht voor behandeling aan de bijtwonden. Over de exacte ernst van de verwondingen van de agent en de voorbijganger heeft de politie geen mededelingen gedaan.
De hond – er wordt geen ras vermeld – is na overleg met de officier van justitie per direct in beslag genomen. Het Openbaar Ministerie heeft de zaak in onderzoek.
Update – Cijfers in beslag genomen honden
In totaal zijn in 2025 en 2026, eerste kwartaal, 126 honden in beslag genomen vanwege bijtincidenten. Hun lot:
Dood (niet euthanasie): 1
Euthanasie: 50
Terug naar eigenaar: 41
Geplaatst: 4
Nog aanwezig: 30
Bij de dieren die zijn geëuthanaseerd kunnen ook dieren zitten die om medische redenen zijn ingeslapen, niet alleen vanwege het bijtincident. De dieren zijn alleen honden met een bijtincident. Agressie wordt niet geregistreerd.
Het ministerie van LVVN laat verder weten: “Om een zo compleet mogelijk beeld te krijgen van de aard en omvang van de bijt problematiek is ingezet op het landelijk meldpunt hondenbeten en aanvullend op structurele dataverzameling bij politie en gemeenten. Het landelijk meldpunt hondenbeten waar mensen een bijtincident kunnen melden is sinds 13 januari 2026 open, het is nog te vroeg om op basis daarvan uitspraken te doen hierover.”
Bron: Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 915 XIV, nr. 6 39
Update – Visie dieren buiten de veehouderij
Op 24 september 2026 stuurde staatssecretaris van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur, Silvio Erkens, een brief aan de Kamer getiteld ‘Visie dieren buiten de veehouderij’ 11 als voorbereiding op het ‘Commissiedebat Dieren buiten de veehouderij en dierproeven’ 12 van 15 oktober.
Wat Animal Rights in dit artikel omschrijft als ‘risicohonden’ noemt Erkens “honden met kenmerken die worden geassocieerd met een verhoogd risico op ernstige bijtincidenten”. Wat die kenmerken dan zijn, wordt nog onderzocht: “Ik onderzoek nu welke kenmerken bij honden hiervoor relevant zijn.”
Erkens gaat in ieder geval iets doen: “Ik vind dat houders van deze groep honden een extra verantwoordelijkheid hebben om hun hond veilig te houden. Daarom wil ik voor deze groep een verplichte praktijkcursus invoeren.” Animal Rights hoopt vooral dat een verplichte cursus ontmoedigend werkt voor de groep mensen die helemaal niet dit soort honden zou moeten hebben. Het gaat wel nog twee jaar duren.
Vanaf 31 augustus 2028 komen er stapsgewijs nieuwe Europese regels voor het houden van honden en katten. De EU-Verordening over het welzijn en de traceerbaarheid van honden en katten 13 regelt zaken zoals algemeen welzijn, gezond fokken, huisvesting en verzorging, identificatie en registratie, het in de verkoop en (online) handel brengen en registratie en erkenning van inrichtingen. De EU-verordening is op 10 augustus 2026 gepubliceerd, maar bevat geen maatregelen om bijtincidenten terug te dringen.
De EU-verordening bevat wel nieuwe vereisten voor de fokkerij. Vanaf 1 juli 2030 mag er niet meer worden gefokt met honden en katten met schadelijke uiterlijke kenmerken (buitensporige conformatiekenmerken). Een dierenarts beoordeelt of een hond of kat een schadelijk uiterlijk kenmerk heeft. Vanaf 1 juli 2036 geldt er ook een fokverbod voor dieren met schadelijke erfelijke ziekten (schadelijke genotypen). Dat duurt nog veel te lang natuurlijk; dat moet Nederland sneller kunnen invoeren.
Het Expertisecentrum Genetica Diergeneeskunde (EGD) heeft op verzoek van LVVN de systematiek “veterinaire fokscreening” ontwikkeld. Een toolkit met informatie over op welke erfelijke schadelijke uiterlijke kenmerken en erfelijke aandoeningen gelet moet worden, is voor honden deels al ontwikkeld. Het EGD vult dit nog aan met relevante screeningsonderzoeken en relevante DNA-testen per ras.
Het had volgens Animal Rights voor de hand gelegen om in het fokverbod en dus ook in de toolkit, naast de “schadelijke uiterlijke kenmerken” en “schadelijke erfelijke ziekten” ook de “kenmerken die worden geassocieerd met een verhoogd risico op ernstige bijtincidenten” mee te nemen.
Erkens kijkt samen met gemeenten hoe verschillen tussen gemeentelijk beleid kunnen worden weggenomen en er wordt gewerkt aan een bevoegdheid waarmee burgermeesters een aanlijn- en muilkorfplicht kunnen opleggen die ook buiten de gemeentegrenzen van kracht is. Nu kunnen burgermeesters dat alleen voor hun eigen gemeente. Verder komt er een pilot met gemeenten om te kijken hoe geanonimiseerde data over bijtincidenten structureel uitgewisseld kan worden.
Sinds 13 januari 2026 is er een Landelijk meldpunt hondenbeten op rijksoverheid.nl. In de eerste maanden sinds de lancering zijn er 1.236 meldingen binnengekomen, waarvan 1.213 meldingen afzonderlijke incidenten betreffen. Van de melders is 80% zelf, of diens dier, slachtoffer. Het merendeel van de gemelde incidenten vond plaats in de openbare ruimte (84%), ten opzichte van 16% op privéterrein. Daarbij moet er rekening mee worden gehouden dat incidenten in de privésfeer waarschijnlijk minder snel worden gemeld.
- Kabinet: hondensoort na bijtincident verbieden werkt niet, wel meldpunt en cursus ↩︎
- Meerdere omstanders gebeten door vechtende honden bij tankstation ↩︎
- Politie schiet agressieve hond dood na aanval op baasjes ↩︎
- Meisje van elf jaar door hond gebeten in nek, hals en gezicht ↩︎
- American Bully XL-hond ‘gearresteerd’ na bijten van persoon tijdens ruzie ↩︎
- Kind aangevallen door hond in Hilversum, ‘ernstige bijtwonden in gezicht’ ↩︎
- Jong kind gebeten door hond, mogelijk met zware verwondingen in ziekenhuis ↩︎
- Jongen (7) in Hilversum in kritieke toestand na aanval door hond: ’Zijn vriendjes zagen het gebeuren’ ↩︎
- Jong kind naar ziekenhuis na hondenbeet in Hoogvliet ↩︎
- Bijtincident met hond: politieagent gewond en trekt vuurwapen ↩︎
- Brief regering Visie dieren buiten de veehouderij ↩︎
- Commissiedebat Dieren buiten de veehouderij en dierproeven ↩︎
- Regulation (EU) 2026/1818 of the European Parliament and of the Council of 17 June 2026 on the welfare of dogs and cats and their traceability ↩︎
