Het is een bekende pesterij van de Rijksoverheid, provincies, gemeenten en omgevingsdiensten om bij een handhavingsverzoek of intrekkingsverzoek van een vergunning het belang van de verzoeker in twijfel te trekken. Het overkwam Animal Rights in 2025 ruim 15 keer bij de provincies Gelderland en Flevoland, Omgevingsdienst Achterhoek en de gemeente Doetinchem. De bewoordingen zijn overal gelijkluidend: 

“Wij zijn van mening dat Stichting Animal Rights geen eigen en rechtstreeks belang heeft bij een eventuele, gedeeltelijke intrekking van de betreffende natuurvergunning.”

“Wij zijn van mening dat Stichting Animal Rights niet als belanghebbende in de zin van artikel 1:2 Awb is aan te merken.”

“Uit uw verzoek blijkt niet dat Animal Rights als belanghebbende in de zin van de wet kan worden aangemerkt.”

Belanghebbendheid

Een belanghebbende is een persoon of rechtspersoon (organisatie) die een direct, persoonlijk en voldoende actueel belang heeft bij een besluit. Dit betekent dat de persoon daadwerkelijk gevolgen van enige betekenis ondervindt door het besluit.

Tegelijkertijd hadden een provincie als Limburg en gemeentes als Ermelo en Putten, bij vergelijkbare verzoeken, dit jaar, niets op de belanghebbendheid van Animal Rights aan te merken.

Het kan natuurlijk ook gewoon gemakzucht zijn, want als je de belanghebbendheid van de verzoeker niet erkent, hoef je ook geen inhoudelijk besluit op dat verzoek te nemen en kan je het buiten behandeling laten.

Bezwaar

Animal Rights maakte bezwaar tegen deze vorm van uitsluiting van het juridisch proces. Een koppige provincie, zoals Gelderland, reageert dan dat de bezwaren alsnog niet-ontvankelijk zijn, gezien bezwaar enkel openstaat voor belanghebbenden, een cirkelredenering.

‘Niet-ontvankelijk’ is een procedurele status. Een zaak die niet-ontvankelijk is, wordt niet inhoudelijk behandeld omdat aan formele eisen niet zijn voldaan. Voorbeelden van redenen zijn het te laat indienen van een bezwaar of het niet voldoen aan andere procedurele regels.

Iemand kan dus tegelijkertijd een belanghebbende zijn, maar toch een bezwaar hebben dat niet-ontvankelijk wordt verklaard.

Statuten en feitelijke werkzaamheden

Animal Rights’ belanghebbendheid komt duidelijk naar voren uit haar statuten. Uit artikel 2 van de statuten blijkt dat de stichting, onder andere, rechtsmiddelen en rechtsinstrumenten gebruikt om haar doelstellingen kracht bij te zetten. In dit specifieke geval betreft dat het “het opkomen voor door mensen gehouden dieren” en “het opkomen voor in (relatieve) vrijheid levende dieren, de kwaliteit van hun bestaan en natuurlijke habitats”.

Animal Rights is zoals de naam al zegt een dierenrechtenorganisatie. Het opkomen voor de rechten van dieren, zowel die dieren die leven in gevangenschap als dieren die in het wild leven, vallen daaronder. Ten aanzien van in het wild levende dieren strekt het beschermen van de rechten van deze dieren zich ook uit over de bescherming van habitattypes als zijnde hun leefgebied.

De genoemde verzoeken sluiten direct aan bij de doelen en activiteiten van Animal Rights. Onderdeel van de doelstelling is expliciet het gebruiken van rechtsmiddelen en juridische procedures om deze doelen kracht bij te zetten.

Natuur, milieu,- en omgevingsvergunningen zijn besluiten met een (mogelijk) nadelige impact op het welzijn van wilde en gehouden dieren. Animal Rights heeft deze categorie besluiten dan ook expliciet in de statuten genoemd.

Daarnaast is de dierenindustrie een van de grootste vervuilers en uitstoters van stikstof (ammoniak), hetgeen de habitats van wilde dieren bedreigt, die zich overigens ook op en rond het erf van het bedrijf (kunnen) bevinden.

Animal Rights wees de provincies ten overvloede nog op de volgende citaten die de relatie tussen en de doelen van Animal Rights en het belang van de verzoeken duidelijk maakt.

“We have tried to identify the Earth-system processes and associated thresholds which, if crossed, could generate unacceptable environmental change. We have found nine such processes for which we believe it is necessary to define planetary boundaries: climate change; rate of biodiversity loss (terrestrial and marine); interference with the nitrogen and phosphorus cycles; stratospheric ozone depletion; ocean acidification; global freshwater use; change in land use; chemical pollution; and atmospheric aerosol loading. (…) These boundaries define the safe operating space for humanity with respect to the Earth system and are associated with the planet’s biophysical subsystems or processes. Although Earth’s complex systems sometimes respond smoothly to changing pressures, it seems that this will prove to be the exception rather than the rule. Many subsystems of Earth react in a nonlinear, often abrupt, way, and are particularly sensitive around threshold levels of certain key variables. If these thresholds are crossed, then important subsystems, such as a monsoon system, could shift into a new state, often with deleterious or potentially even disastrous consequences for humans.” J. Rockström e.a., A Safe Operating Space for Humanity, Nature (461) 2009, p. 472-475, p. 472.

De in dit citaat beschreven consequenties zijn natuurlijk even desastreus voor wilde dieren. En daarmee een aantasting van hun rechten.

“We kunnen ons de aarde voorstellen,” zegt Prof. mr. J. (Han) Somsen, “als een ruimtecapsule bestaande uit negen wanden die de mensheid beschermen tegen de wrede onherbergzaamheid van de kosmos […]. Is de integriteit van een enkele wand eenmaal gecompromitteerd, dan volgen er als vallende domino’s al snel meer. Het is alarmerend dat precies dat proces zich nu in ijzingwekkend tempo voltrekt: in 2009 meldde de onderzoeksgroep nog dat drie grenzen waren overschreden, recent sneuvelde de vijfde planetaire grenswaarde voor chemische milieuverontreiniging.” Prof. mr. J. (Han) Somsen, ‘De geo-constitutionele rechtsstaat: een hervormingsagenda ,’ Tijdschrift voor Omgevingsrecht 2023 | nr. 2/3, p. 36

Een van die overschreden grenzen is die van stikstof (nitrogen). Opkomen voor dierenrechten houdt automatisch, per definitie, in trachten te voorkomen dat die planetaire grenzen niet (verder) overschreden worden.

Commissie Rechtsbescherming

De Commissie Rechtsbescherming van de provincie Gelderland heeft negen gelijkluidende bezwaarschriften van Animal Rights tegelijk behandeld tijdens de hoorzitting van de Commissie op 30 september 2025. De Commissie komt op 10 oktober tot het “oordeel dat het bezwaar gegrond is en adviseert GS om de met een besluit gelijkgestelde  brieven – waarin de intrekkings- en handhavingsverzoeken van bezwaarmaker buiten behandeling zijn  gesteld – te herroepen en alsnog een inhoudelijk besluit te nemen op die verzoeken.”

De argumenten van Gelderland waren: “De doelen van bezwaarmaker zijn te algemeen geformuleerd. Bezwaarmaker zet zich (inter)nationaal in. Er is geen territoriale afbakening. De doelstellingen zijn te ruim geformuleerd om te kunnen spreken van een rechtstreeks en concreet belang bij de verzoeken op de genoemde locaties. De feitelijke werkzaamheden bieden evenmin aanknopingspunten voor een inzichtelijke afbakening van de belangen. De verzoeken worden  daarom buiten behandeling gelaten.”

Advies

De commissie maakt daar in haar advies korte metten mee:

“Volgens haar statutaire doelstellingen komt bezwaarmaker onder meer op voor in (relatieve) vrijheid levende  dieren, de kwaliteit van hun bestaan en natuurlijke habitats, in de meest ruime zin van het woord. In  samenhang bezien met de considerans zet bezwaarmaker zich in om de natuurlijke habitats van dieren te  beschermen door schade die mensen direct en indirect aan deze leefomgevingen veroorzaken, tegen te gaan. Klimaatverandering, milieuvervuiling en andere oorzaken die zorgen voor aantasting van de kwantiteit of  kwaliteit van habitats van dieren hebben de aandacht van de stichting. Iedere activiteit die (potentieel) invloed  heeft op levens van dieren kan voor de stichting reden zijn om in actie te komen. De stichting treedt op tegen  besluiten van overheden wanneer de belangen van dieren of belangen van de stichting in het geding zijn.”  

“Natura 2000-gebieden zijn op grond van de Habitatrichtlijn aangewezen natuurlijke habitats en aangewezen habitats van soorten. In het wild levende dieren hebben een natuurlijke habitat nodig. Daarop kan inbreuk worden gemaakt. De belangen bij de verzoeken om handhaving/intrekking op grond van de Omgevingswet en Habitatrichtlijn behoren naar het oordeel van de Commissie tot de belangen die bezwaarmaker blijkens haar statutaire doelstellingen behartigt. Gelet hierop is er naar het oordeel van de Commissie sprake van een voldoende rechtstreeks verband tussen de (intrekkings)verzoeken en de kwaliteit van habitats voor in vrijheid levende dieren in relatie tot de belangen die bezwaarmaker volgens haar statutaire doelstellingen behartigt, namelijk het opkomen voor in het wild levende dieren en de kwaliteit van hun natuurlijke habitat in de meest 

ruime zin van het woord. Stikstofdepositie kan die natuurlijke habitats aantasten en gevolgen hebben voor de in het wild levende beschermde soorten. Bezwaarmaker ziet zich daarin gesterkt door de natuurdoelanalyses van de provincie Gelderland voor de gebieden waarin stikstof voor bepaalde (vogel)soorten ook als drukfactor voor het leefgebied wordt genoemd. Bezwaarmaker beoogt met de verzoeken de stikstofdruk op de leefgebieden van de in het wild levende soorten te verminderen, waardoor er -gezien voorgaande overwegingen- naar het oordeel van de Commissie sprake is van een rechtstreeks belang.”  

“De Commissie heeft uit de overgelegde stukken en het verhandelde tijdens de hoorzitting opgemaakt dat GS bezwaarmaker in vergelijkbare (intrekkings)verzoeken wel hebben aangemerkt als belanghebbende. GS hebben aangegeven dat daarbij sprake was van een ambtelijke misslag en dat de toets van belanghebbendheid in de onderhavige verzoeken uitvoeriger is gedaan. Tijdens de hoorzitting heeft bezwaarmaker aangevoerd dat van een kennelijke misslag geen sprake kan zijn, omdat GS op 2 september 2025 (zaak 2024-008352) een inhoudelijk besluit hebben genomen op een vergelijkbaar verzoek. Daarbij is bezwaarmaker wel als belanghebbende aangemerkt door GS. Gelet op de datum van dat besluit kan er naar het oordeel van de Commissie geen sprake zijn van een ambtelijke misslag nu die besluitvorming heeft plaatsgevonden nadat de verzoeken in de onderhavige procedure buiten behandeling zijn gesteld. GS hebben naar het oordeel van de Commissie niet voldoende onderbouwd dat GS het standpunt over de belanghebbendheid van bezwaarmaker bij vergelijkbare verzoeken structureel hebben herzien.”

“GS hebben ook aangedragen dat bezwaarmaker geen feitelijke werkzaamheden verricht die verband houden met de ingediende verzoeken, anders dan procederen. Bezwaarmaker wijst in dat verband echter op de uitspraak van de Afdeling van 15 april 2020 waarin de Afdeling heeft geoordeeld dat voor de vraag over de belanghebbendheid volstaat dat een stichting feitelijke werkzaamheden verricht die verband houden met haar statutaire doelstellingen. Naar het oordeel van de Commissie staat vast dat bezwaarmaker zich inzet voor haar statutaire doelstellingen. Gelet op de genoemde uitspraak van de Afdeling is het daarbij niet van belang of de door bezwaarmaker verrichte feitelijke werkzaamheden specifiek betrekking hebben op het belang waartoe de verzoeken zich strekken. Anders dan GS stellen is (het gebrek aan) specifieke feitelijke werkzaamheden, die verband houden met het opkomen voor natuurlijke habitats van dieren, naar het oordeel van de Commissie daarom niet relevant.”

Op 1 december laat Gelderland ons weten dat ze het advies van de Commissie overnemen en de verzoeken van Animal Rights – een groot deel ziet op intrekkingsverzoeken voor eendenmesterijen – inhoudelijk in behandeling gaan nemen.

Ook de Omgevingsdienst Achterhoek gaat overstag: “Zoals net telefonisch besproken heb ik contact gehad met de gemeente. Zij stellen het volgende voor: Wij nemen uw verzoek in behandeling en nemen een inhoudelijk besluit daarop.”

Rechtbanken

Op 26 september 2025 deed de meervoudige kamer van de Rechtbank Gelderland uitspraak (ECLI:NL:RBGEL:2025:8026 en ECLI:NL:RBGEL:2025:8037) in twee zaken tussen Sebava BV, het varkensconglomeraat van Adriaan Straathof, en gedeputeerde staten van de provincie Gelderland, met Animal Rights als derde-partij. We ontvingen de uitspraak te laat voor de hoorzitting. Ook in deze zaken trachtten zowel Sebava als Gelderland Animal Rights buiten spel te zetten, maar de rechtbank is van oordeel ”dat de stichting opkomt voor een algemeen belang dat rechtstreeks wordt geraakt door de gedeeltelijke intrekking van de natuurvergunning”, omdat ”de werkzaamheden van de stichting niet alleen gericht [zijn] op de bescherming van dieren, maar ook op de bescherming van de habitats. Hoewel de statutaire doelstelling van eiseres ruim geformuleerd is, is de rechtbank van oordeel dat deze doelstelling voldoet aan het criterium dat zij voldoende onderscheidend moet zijn. Daarbij voert de stichting acties en organiseert zij evenementen, activiteiten en bijeenkomsten om deze doelstelling kracht bij te zetten. In dit verband heeft de stichting ook verzocht om de natuurvergunning van de varkenshouderij in trekken. Daarmee zijn de werkzaamheden van de stichting niet alleen gericht op de bescherming van dieren, maar ook op de bescherming van de habitats. De rechtbank is verder van oordeel dat het statutaire belang feitelijk door het bestreden besluit wordt geraakt c.q. kan worden geraakt door het rechtsgevolg dat het bestreden besluit in het leven wil roepen omdat het rechtsgevolg van de intrekking van de natuurvergunning is gericht op de bescherming van de Natura 2000-gebieden en de daarin voorkomende habitattypen en -soorten.”  

Er zijn ook andere uitspraken, zoals deze van de rechtbank Den Haag van 17 augustus 2021 (ECLI:NL:RBDHA:2021:8953):

“De rechtbank stelt voorop dat uit de statuten van eiser, voor zover van belang, blijkt dat hij opkomt voor in het wild levende dieren en de kwaliteit van hun natuurlijke habitat in de meest ruime zin van het woord. De rechtbank acht deze doelstelling voldoende concreet geformuleerd. Verder is genoegzaam aannemelijk dat eiser zich door zijn feitelijke werkzaamheden ook daadwerkelijk hiervoor inzet.”

Dat Animal Rights belanghebbende is en ontvankelijk in dergelijke verzoeken ziet de stichting ook bevestigd in de uitspraak van de Rechtbank Limburg van 26 maart 2025 (ECLI:NL:RBLIM:2025:2782). In betreffende zaak had Animal Rights eveneens om intrekking van een natuurvergunning verzocht. Van twijfels over de ontvankelijkheid was in deze zaak geen sprake.

Animal Rights

De dierenindustrie is een van de grootste vervuilers en uitstoters van stikstof, hetgeen de habitats van wilde dieren bedreigt. Dat Animal Rights een belang heeft bij het intrekken van natuurvergunningen om het houden van dieren, en de daarmee gepaard gaande vervuiling door ammoniakemissie, in de toekomst op die locaties te voorkomen of in ieder geval te beperken, is dan ook evident.

Update

In een brief, verzonden op 22 januari 2026, geeft de Bezwarencommissie Flevoland aan dat ook deze provincie tot inkeer is gekomen:

“Na nadere beoordeling van het bezwaar, de statutaire doelstelling en de feitelijke werkzaamheden van Animal Rights, alsmede de aard van het voorliggende besluit, zijn Gedeputeerde Staten tot het oordeel gekomen dat Animal Rights in deze specifieke zaak kan worden aangemerkt als belanghebbende in de zin van artikel 1:2, derde lid, van de Algemene wet bestuursrecht.

Daarbij is betrokken dat Animal Rights zich blijkens haar gewijzigde statuten mede richt op de bescherming van in het wild levende dieren en de kwaliteit van hun natuurlijke habitat en dat zij feitelijke werkzaamheden verricht die zijn gericht op procedures en verzoeken met betrekking tot natuurvergunningen. Deze beoordeling sluit aan bij recente rechtspraak waarin Animal Rights in
vergelijkbare context als belanghebbende is aangemerkt, waaronder de uitspraak van de rechtbank Gelderland van 26 september 2025 (ECU:NL:RBGEL:2025:8026) en de uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State van 19 december 2025 (ECLI:NL:RVS:2025:5626).

Gelet hierop laten Gedeputeerde Staten het eerdere standpunt dat Animal Rights niet als belanghebbende kan worden aangemerkt, los. Dit betekent dat het verzoek tot intrekking van de natuurvergunning alsnog inhoudelijk zal worden beoordeeld.”

Het gaat hier om het intrekken van natuurvergunningen van eendenhouderijen.