In 2020 en 2022 wonnen Animal Rights en Fauna4Life een belangrijke zaak tegen de provincie Utrecht en hun jagersvriendjes van de Faunabeheereenheid. Utrecht verleende op 31 augustus 2020 een ontheffing aan de jagers om knobbelzwanen af te schieten vanwege de schade die ze zouden aanrichten aan gewassen.
De voorzieningenrechter schorste dat besluit op 30 november 2020. In beroep oordeelde de rechtbank dat “[o]m van belangrijke schade te kunnen spreken is vereist dat de schade een zekere omvang heeft die het economisch belang van een bedrijf raakt.” Daarmee acht de rechter “het uitgangspunt van verweerder [Utrecht] om in alle gevallen een bedrag van € 250,— per geval per bedrijf per jaar te hanteren ter invulling van het begrip belangrijke schade ontoereikend.”
Ook oordeelde de rechter “dat in het bestreden besluit onvoldoende is onderbouwd dat de ontheffing nodig is om belangrijke schade aan grasland te voorkomen. Het bestreden besluit berust niet op een nauwkeurige en treffende motivering zoals is vereist. Op dit punt is het bestreden besluit onvoldoende gemotiveerd en onzorgvuldig voorbereid.”
De rechter verklaarde het beroep gegrond en vernietigde het bestreden besluit. De zwanen waren voorlopig gered. Lees daar alles over in het artikel:
De provincie Utrecht, vastbesloten een slachting onder dieren te blijven aanrichten, ging hiertegen in de eerste helft van 2022 in hoger beroep. De zitting was uiteindelijk op 19 mei 2025. De Raad van State heeft de uitspraak verschillende keren uitgesteld, maar publiceerde deze uiteindelijk op 1 april 2026. 1
Binnen de Wet kunnen beschermde knobbelzwanen en andere dieren worden gedood ter voorkoming van belangrijke schade aan gewassen. Het Europese Hof heeft wel bepaald dat de afwijkingen (van de beschermplicht) tot het strikt noodzakelijke beperkt dienen te worden. De Raad van State maakt hieruit op dat deze uitzondering op de beschermplicht restrictief moet worden uitgelegd.
Schade hoeft niet al te hebben plaatsgevonden, een ontheffing mag ook worden afgegeven om ernstige schade te voorkomen. Deze mag echter niet louter hypothetisch zijn, maar moet met bewijsmateriaal worden aangetoond, bijvoorbeeld met cijfers over geleden schade in het verleden.
De tijd dat de provincies eenvoudigweg konden zeggen dat iedere schade boven 250,- onder het begrip ‘ernstige schade’ valt, lijkt nu voorbij. De Raad van State nam bovendien ons argument over dat dat bedrag nooit geïndexeerd is (in de laatste twintig jaar): “Naar het oordeel van de Afdeling mag het college bij de inventarisatie van deze schade kijken naar een drempelbedrag, zoals het eerder in de jurisprudentie geaccepteerde drempelbedrag van € 250,00 per geval, per jaar, per bedrijf. De Afdeling neemt evenwel in aanmerking dat dit bedrag nooit is geïndexeerd. Bovendien moet niet uit het oog worden verloren dat afwijkingen van het verbod om vogels te doden tot het strikt noodzakelijke moeten worden beperkt […] Daarom is de Afdeling van oordeel dat er een aanvullende onderbouwing van het college nodig is om aannemelijk te maken dat sprake is van belangrijke schade. Het moet immers gaan om schade die meer is dan ongemak en het normale bedrijfsrisico overtreft.”
Belangrijk is eveneens dat onze claim dat je niet kan zeggen dat schade ‘ernstig’ is zonder het ergens aan te relateren, gehoord is: “De stichtingen hebben in dit kader als alternatief gewezen op de mogelijkheid de schadedrempelbedragen te relateren aan andere gegevens, zoals de gemiddelde opbrengst van een bepaald gewas per hectare.”
De Raad van State oordeelt vervolgens “dat de totale schadecijfers die mede ter onderbouwing van het besluit zijn overgelegd te algemeen en niet inzichtelijk zijn en geen informatie bevatten over de bedrijfstak of de gewassen waarbij de schade optreedt. De schadecijfers per geval, per bedrijf of per wildbeheereenheid moeten samen met de daarbij gegeven onderbouwing ten aanzien van de bedrijfstak of het gewas waarbij de schade optreedt aannemelijk maken dat sprake is van belangrijke schade die meer is dan ongemak en het normale bedrijfsrisico overtreft.”
Het hoger beroep van de provincie is daarmee ongegrond. Animal Rights en Fauna4Life bereikten met deze lange juridische procedure dat er al meer dan 5 jaar geen knobbelzwanen zijn afgeschoten in Utrecht. Maar ook voor andere vervolgde vogels en zoogdieren is deze uitspraak van groot belang. Deze uitspraak gaat doorwerken in alle zaken waarin dieren, vooral vogels, worden gedood vanwege schade aan gewassen. Daar is Animal Rights blij mee. We gaan ervan uit dat dit gaat leiden tot minder vergunningen en minder slachtoffers.
