Egchel telt nog geen 1.500 inwoners, maar binnen een straal van 1.700 meter worden 100.000 varkens gehouden. Dorpsbewoners vragen zich af of Egchel soms moet worden omgedoopt in Big Pig City. Vooral de uitbreiding naar ruim 38.000 varkens aan De Horsten stuit op veel weerstand.

De tijdlijn – gegoochel met vergunningaanvragen

Burgemeester en wethouders ontvangen op 18 oktober 2019 een aanvraag voor een omgevingsvergunning voor het uitbreiden van de varkenshouderij, fase 1, aan De Horsten 17 en 20 te Egchel. De aanvraag ziet op het uitbreiden van de inrichting aan de Horsten 20 en het oprichten van een nieuwe zeugenhouderij aan de Horsten 17.

De omgevingsvergunning voor fase 1 wordt op 14 mei 2020 verleend. In de originele stal op De Horsten 20 blijven 6.240 gespeende biggen vergund. In stal 2 daarnaast op hetzelfde adres mogen 6.720 gespeende biggen worden gehuisvest. In stal 1 op De Horsten 17 – schuin tegenover De Horsten 20, tegenover de achterzijde van de voormalige nertsenfokkerij aan de Karissendijk 9 – mogen 1.588 varkens (212 kraamzeugen, 635 guste en dragende zeugen, 2 dekberen, 50 opfokzeugen en 689 gespeende biggen) worden opgesloten. Een totaal van 14.548 varkens.
Er staat een interessante voorwaarde in de verleende omgevingsvergunning voor fase 1: “Om gebruik te kunnen maken van de vergunning moeten beide fasen zijn goedgekeurd.”

Al op 10 oktober 2018 wordt een wijzigingsaanvraag betreffende de Wet natuurbescherming ingestuurd om de exploitatie van de varkenshouderij aan De Horsten 20 te Egchel te wijzigen. Deze natuurvergunning wordt op 20 augustus 2020 toegekend. Rutten BV wil daarin van de 3 gerealiseerde stallen naar 9 stallen met 38.136 varkens, een verdubbeling van het aantal dieren in de omgevingsvergunning van 2020.

Op 1 november 2019 vroeg Rutten een omgevingsvergunning voor het uitbreiden van de varkenshouderij, fase 2 aan. Op 22 oktober 2020 wordt deze door de gemeente Peel en Maas verleend, met de kanttekening: “U bent ermee bekend dat de vergunning in een eventuele juridische procedure wat betreft de uitstoot van stikstof kwetsbaar is, …”
Fase 2 gaat alleen over bouwen, en wel een “nieuw te bouwen biggenstal + overkapping” en een “zeugenstal”. In fase 2 worden verder geen dieraantallen meer genoemd. Deze blijven dus de via fase 1 vergunde 14.548.

In dit verband lijkt het er op dat de natuurvergunning uit 2020 onjuiste informatie bevat: “De in de voornoemde tabel 2 beschreven activiteiten zijn aantoonbaar feitelijk gerealiseerd en de aanvraag voldoet daarmee aan de voorwaarden die de Beleidsregels ‘intern en extern salderen Limburg december 2019’ stellen.”
De informatie uit tabel 2 betreft de in 2015 vergunde situatie. Dit kan geen juiste weergave van de feiten betreffen. Immers, om de complete diercapaciteit van de natuurvergunning te kunnen benutten, 20.304, dient ook een bijbehorende, passende omgevingsvergunning zijn verleend, en die ontbreekt.

Om nog eens 6 stallen bij te bouwen voor de totale 38.136 varkens, zoals vergund in de natuurvergunning, zal Rutten weer een nieuwe omgevingsvergunning moeten aanvragen.

Het is opvallend hoe Rutten steeds afwisselt in het aanvragen van natuurvergunningen bij de provincie en omgevingsvergunningen bij de gemeente voor steeds meer dieren en bouwwerken.

38.000+ varkens

In totaal komen er volgens de plannen dus 9 stallen te staan met in totaal 38.136 varkens, een ruime verdubbeling van het aantal dieren dat Rutten nu mag houden op De Horsten. Er komen 5 stallen met gespeende biggen (6.240 in de originele stal en vier stallen met 6.720 jonge dieren), en 4 stallen met ieder 1250 zeugen (kraam-, opfok-, guste en dragende zeugen) en 4 beren.

Daar komen de ongespeende biggen (niet meegerekend, want jonger dan een maand; zo’n 15 biggen per zeug per worp) van de 265 kraamzeugen nog bij, waardoor het werkelijke aantal varkens op ieder moment nog vele malen hoger ligt (4x265x15=15.900).

Stikstof

Het bedrijf met 38.000+ varkens zal een aanzienlijke stikstofbelasting veroorzaken op reeds te zwaar belaste Nederlandse en Duitse Natura 2000-gebieden.

Er is uitgegaan van 85% ammoniakverwijdering in biologische wassers, waarvan nu is gebleken dat ze niet eens, of met veel inspanning, 50% verwijdering halen.

Tot op heden is de toegestane feitelijke dierbezetting van het bedrijf 14.548 varkens. Van de 38.136 dieren die met de natuurvergunning, zijn toegestaan, betreft bijna tweederde (23.588 dieren) tot op heden ongebruikte, latente ruimte.

“Hoe kan je op de ene plek uitbreiden en elders veeboeren dwingen te stoppen,” vraagt Animal Rights directeur Susan Hartland zich af. “Alle niet gebruikte vergunningen, alle latente ruimte, moet worden bevroren. Er moet een uitbreidingsmoratorium, een vergunningenstop, komen voor veehouderijen.”

Verzoek tot intrekken vergunning

Als blijkt dat de natuur verslechtert, kan intrekking van een vergunning van een boer of fabriek noodzakelijk zijn om die verslechtering te stoppen. De overheden moeten voldoen aan het verslechteringsverbod uit de habitatrichtlijn.

De provincie kan dit alleen weigeren als er serieus alternatief stikstofbeleid wordt gepresenteerd, maar daartoe is geen enkele provincie tot nu toe in staat gebleken. “Het intrekken van verleende vergunningen moet onderdeel zijn van het beleid,” zegt Hartland. “Zonder een dergelijk beleid kan de natuur niet beschermd worden en kunnen piekbelasters nooit succesvol aangepakt worden.”

Update

Op 30 augustus 2023 publiceerde de gemeente Peel en Maas een ‘Ontwerpbestemmingsplan De Horsten Egchel en ontwerp Plan-MER’. Op 11 oktober diende Animal Rights een (pro forma) zienswijze in tegen dit plan.

Animal Rights wijst de gemeenteraad op het feit dat er op dit moment volop bewegingen gaande zijn in de maatschappij die onder andere gaan over de onwenselijkheid van nog meer megabedrijven en de noodzaak van het inkrimpen van de veestapel. Dit houdt in dat het nieuwe bedrijf van Rutten op dit moment al niet meer passend is binnen de tijdgeest. Het is daardoor ook maar zeer de vraag of deze ontwikkeling nog wel passend is binnen de goede ruimtelijke ordening. 

Verder geeft de gemeente in de m.e.r. aan: “Er is geen geconcretiseerde uitwerking van een passend plan aangeleverd, met name van de uitvoerbare variant waarbij op basis van de huidige geuremissiefactoren voldaan wordt aan de geldende geurnormen (voorgrondbelasting).” Ook in de bijlagen bij de m.e.r. wordt gesteld: “Op dit moment is het ontwikkelplan nog niet geconcretiseerd en zijn er geen vergunningaanvragen voor de beoogde uitbreiding in procedure.”
Waarom is de gemeente dan zo overijverig in de wetenschap dat tegen de tijd dat er een vergunningsaanvraag ligt veel van de aangeleverde gegevens alweer gedateerd zullen zijn?

Voor de externe saldering voor het verkrijgen van de natuurvergunning is de stikstofruimte al voor 2015 ingekocht. Deze uitstoot is dus al zo’n 10 jaar verdwenen, mogelijk 20 jaar bij realisering van het hele project. Dit houdt in dat de nieuwe stallen en netto toename van stikstof zullen beteken. Dit is onverkoopbaar in deze tijd.

De gemeente houdt in de m.e.r. nog altijd aan: “Alle stallen worden voorzien van gecombineerde luchtwassers met watergordijn en biologische wasser met een emissiereductie van 85% ammoniak, 45% geur en 80% fijnstof (huidige BWL 2010.02.V7).” In m.e.r. hoofdstuk 9.2.2 ‘Leemten in kennis, Ammoniak’, erkent de gemeente dat de beoogde luchtwassers niet voldoen, maar produceert als oplossing niet meer dan: “Eventueel kan de gemeente in de omgevingsvergunning(en) extra voorschriften voor maatregelen, onderhoud en monitoring opnemen, omwille van een goede werking van de luchtwassers zodat 85% ammoniakreductie kan worden gewaarborgd.” Er is geen sprake van een leemte in kennis, er is grote wetenschappelijk onzekerheid over het functioneren van emissie reducerende technologie. Animal Rights komt tot de conclusie dat het het hier gaat om het toepassen van een geclaimd emissie reducerende maatregel, waarvan de verwachte voordelen niet vaststaan. Het functioneren van de luchtwassers is tegenwoordig de kern van iedere m.e.r.-rapportage. Als de gemeente daar geen beter antwoord op heeft dan dit maakt het de m.e.r. waardeloos.

Animal Rights kan zich niet verenigen met het Ontwerpbestemmingsplan De Horsten Egchel en ontwerp Plan-MER. De stichting verzoekt de gemeenteraad dan ook om geen verder medewerking te verleen aan de bouw van varkenstallen aan De Horsten.

In totaal dienden en kleine vijftig particulieren en vier (milieu)organisaties een reactie in op het milieueffectrapport en het bestemmingsplan voor de uitbreiding van het varkensbedrijf in Egchel.

Update 2

Op 15 november publiceerde de Commissie voor de milieueffectrapportage een voorlopig toetsingsadvies over het milieueffectrapport. De Commissie signaleert bij de toetsing van het m.e.r. dat belangrijke informatie ontbreekt en dat het m.e.r. niet ten grondslag kan liggen aan dit bestemmingsplan, onder andere omdat het m.e.r. eenzijdig focust op het ontwikkelplan van de ondernemer. Verder worden eventuele (aanzienlijke) negatieve effecten op Natura 2000-gebieden in het m.e.r. niet in beeld gebracht. “De effecten op beschermde soorten en hun leefgebied zijn niet herleidbaar in beeld gebracht. Bovendien is het onderzoek gebaseerd op verouderde data.”

Verder heeft de in 2020 verleende Wnb-vergunning enkel betrekking op het houden van dieren en vervoersbewegingen en niet op mestbewerking of -verwerking en voeropslag. Daarnaast is de natuurvergunning enkel afgegeven voor De Horsten 20, maar wordt nu ook toegepast op De Horsten 17 en de Melkweg.

De Commissie adviseert een aanvulling op het m.e.r. te maken en dan pas een besluit te nemen over het bestemmingsplan.

Update 3

Op 10 oktober 2023 produceren de Gedeputeerde Staten van Limburg een ontwerpbesluit op het verzoek tot intrekking door Animal Rights van de vergunning Wet natuurbescherming van de varkenshouderij H.M.M. Rutten Holding B.V. gelegen aan De Horsten 20 te Egchel.

De provincie wijst het intrekkingsverzoek af:
“Wij achten het belang van vergunninghouder dermate zwaarwegend dat wij een wijziging of intrekking van de vigerende Wnb-vergunning als onevenredig beschouwen.”

“In die afweging wordt ook meegenomen dat het natuurbelang dat met de intrekking of wijziging gediend zou zijn, gering is.”

Op 23 november 2023 reageert Animal Rights via een zienswijze op dit ontwerpbesluit.

In de verzoeken (naast Animal Rights diende ook Mobilisation een intrekkingsverzoek in) is gevraagd om (gedeeltelijke) intrekking / wijziging van zowel de natuurvergunning uit 2015 als 2020. In het ontwerpbesluit wordt echter enkel een beoordeling gemaakt ten aanzien van de meest recente vergunning uit 2020.
Ook wordt in het ontwerpbesluit op slechts twee van de vijf gronden voor intrekking ingegaan.

De inhoudelijke beoordeling van het verzoek lijkt gebaseerd te zijn op het idee dat de onderbouwing van de stichtingen is dat de vergunning ten onrechte is verleend op basis van de passende beoordeling die aan het Programma Aanpak Stikstof (PAS) ten grondslag heeft gelegen. Het gaat hier echter helemaal niet om een zogeheten ‘PAS-vergunning’.

Het college kent een doorslaggevend gewicht toe aan de rechtszekerheid van vergunninghouder en noemt daarbij het natuurbelang gering. Die stellingname getuigt van een gebrek aan respect voor het natuurbelang dat de provincie behoort te beschermen. Het college maakt op geen enkele wijze inzichtelijk waarom een wijziging van de natuurvergunning op voorhand in strijd met de rechtszekerheid zou zijn. Men gaat alleen in op de intrekking, zonder te overwegen op welke wijze de natuurvergunningen gewijzigd zouden kunnen worden om tegemoet te komen aan het natuurbelang.

Intrekking of wijziging hoeft niet slechts een ultimum remedium te zijn, zoals het college ten onrechte stelt. Passende maatregelen zijn niet slechts nodig daar waar hoge stikstofbelasting leidt tot verslechtering van natuurwaarden, maar ook reeds wanneer stikstofbelasting leidt tot een dreigende verslechtering of verstoring met significante gevolgen.

Bij afwijzing van het verzoek kan niet worden volstaan met verwijzen naar een maatregelenpakket dat uiteindelijk een daling van stikstofdepositie bewerkstelligt. Er moet inzichtelijk gemaakt worden dat er een maatregelenpakket is dat leidt tot de noodzakelijke daling van de stikstofdepositie, en dat binnen afzienbare termijn. Deze motivering ontbreekt in het ontwerpbesluit en voldoet daarmee niet.

De conclusie is dan ook dat het ontwerpbesluit onvolledig is en onzorgvuldig is voorbereid. We verzoeken het college dan ook om het verzoek opnieuw in behandeling te nemen.

Update 4

Op 24 april 2024 publiceert de gemeente Peel en Maas een Ontwerpbesluit 1ste fasebeschikking (wijzigen dierbezetting), De Horsten 20, 5987AS Egchel. Het gaat om een uitbreiding van het aantal dieren in de bestaande drie stallen. Er is een soort van belofte aan verbonden dat “verdere toekomstontwikkelingen en/of uitbreidingen” niet gepland zijn. Animal Rights diende een zienswijze in.

Gegoochel met huis- en stalnummers

Er wordt gerefereerd aan een natuurvergunning: “Voor het bedrijf is op 20 augustus 2020 een vergunning Wet Natuurbescherming verleend voor een totale ammoniakemissie van 7.077,58 kg.” Deze vergunning is afgegeven voor het bedrijf op de Horsten 20. De wijziging heeft echter betrekking op stal 1 op de Horsten 17. Dat men dat nu door gegoochel met stalnummers – stal 1 uit de vergunde situatie wordt in de aangevraagde situatie ineens stal 3 – doet daar niets aan af. Het is het standpunt van de stichting dat alle emissies op de Horsten 17 illegaal zijn.

Dat gegoochel met huis- en stalnummers wordt in alle beschikbare document doorgevoerd en zorgt daarmee voor onduidelijkheid. Het ontwerpbesluit is daarmee onzorgvuldig.

Bovendien loopt er nog een intrekkingsprocedure voor deze natuurvergunning. Dit is niet meegenomen in het ontwerpbesluit. Deze is daarmee ook onvolledig.

De noodzaak van schaalvergroting

Er wordt gesteld: “Het doel van de activiteit is in hoofdzaak het uitbreiden van het bedrijf, om zo een efficiëntere en doelmatigere bedrijfsvoering te kunnen realiseren. De steeds kleiner wordende winstmarges in de intensieve veehouderij hebben tot gevolg dat tegen een lagere kostprijs moet worden geproduceerd. Dit is enkel mogelijk door middel van schaalvergroting, zodat alle vaste kosten kunnen worden uitgesmeerd over een groter aantal productie-eenheden.“

En: “De gehele agrarische sector is onderhevig aan schaalvergroting, waardoor het bedrijf moet groeien om te kunnen concurreren.”

In de eerste plaats zijn dit beweringen en aannames die op geen enkele wijze onderbouwd worden. Het ontwerpbesluit is daarmee onvolledig.
Verder is het in strijd met het ingezette regeringsbeleid en de realiteit van de klimaat, stikstof, schoon water, biodiversiteit, etc doeleinden: de veestapel moet krimpen en mega-veebedrijven passen niet meer bij Nederland.

Het veevoer wordt aangevoerd, drinkwater komt uit de kraan en mest wordt afgevoerd. Het bedrijf voldoet op geen enkele wijze aan het ideaal van circulariteit.

Dierenwelzijn

Er wordt gesteld: “De dieren worden in de nieuwe bedrijfsopzet gehuisvest volgens de meest recente eisen van dierwelzijn. Na wijziging van de geplande bedrijfsomvang voldoet het bedrijf milieutechnisch, gezondheidstechnisch, bedrijfseconomisch en qua dierenwelzijn aan de eisen van deze tijd.”
Maar zijn de plannen ook gericht op nabij-toekomstige dierenwelzijnseisen? Is er rekening gehouden met (het convenant) ‘dierwaardige veehouderij’? Is het bedrijf ingericht op het houden van varkens met staarten, zeugen zonder kooi-constructies?

Het woordgebruik van de aanvrager geeft al aan dat dit geen modern bedrijf wordt, maar in mentaliteit middeleeuws is:
“In de nieuwe bedrijfsopzet kan efficiënter worden geproduceerd, en kunnen productiemiddelen efficiënter worden ingezet en kan de aanvoer van grondstoffen c.q. de afvoer van eindproducten in grotere hoeveelheden plaatsvinden.”
Dit woordgebruik over levende, voelende wezens met een eigen intrinsieke waarde is zo achterhaald dat alleen de aller achterlijkste veehouder dit nog uit zijn bek krijgt. Het bedrijf voldoet niet aan “de eisen van deze tijd.“

De eigen, ongetwijfeld conservatieve, schattingen gaan uit van 9% uitval – een eufemisme voor creperen – bij biggen voor het spenen (3.469 levende, voelende wezens), 3% na het spenen (3.090), 1% van de zeugen (11). Het bedrijf denkt 6500+ varkenslijken af te moeten voeren per jaar! Dieren die dus nooit het slachthuis halen. Ook dat is maatschappelijk onaanvaardbaar.

Die aantallen gelden alleen als tenminste de stroom niet uitvalt: “Het grootste risico voor een veehouderij betreft het uitvallen van de stroom. Door het wegvallen van de netspanning zullen ook de ventilatoren stilvallen. Het gevolg van het stilvallen van de ventilatoren is dat er onvoldoende luchtverversing bij de dieren zal plaatsvinden met als gevolg dat de dieren kunnen stikken.”
Het bedrijf schaft dan wel noodaggregaten aan, maar het college moet in de eerste plaats stilstaan bij een houderijsysteem waarin dieren vanwege de verschrikkelijke dampen niet kunnen overleven als de ventilatie er mee stopt. Dit soort bedrijven hebben geen bestaansrecht! Uit gelijksoortige ongevallen uit het recente verleden kan de lering worden getrokken dat alarm- en noodsystemen vaak niet functioneren en dat het veel veeboeren aan kennis over deze systemen ontbreekt.

Toename in emissies

De totale uitstoot van ammoniak gaat van 2064,710 naar 2237,370 kg. Ook geur en fijnstof nemen toe. Ook dat is in de huidige tijd niet meer verdedigbaar. Bovendien wordt er weer uitgegaan van emissie-reducerende technologie die volgens vaste jurisprudentie vaak niet doet wat beloofd wordt.

Update 5

Op 29 augustus 2024 publiceert de commissie voor de milieueffectrapportage (MER) het ‘Toetsingsadvies over het milieueffectrapport en de aanvulling daarop’ voor De Horsten Egchel, gemeente Peel en Maas. Dit omdat na zienswijzen van omwonenden, maar ook van Animal Rights en Mobilisation, de conclusie werd getrokken dat in het MER bij het bestemmingsplan voor de uitbreiding van de intensieve veehouderij aan De Horsten nog belangrijke informatie ontbrak.

Eén conclusie die wordt getrokken is: ”Een belangrijk nieuw inzicht in de aanvulling is dat de al gerealiseerde zeugenstal aan De Horsten 17 niet aansluit bij de voorschriften van de verleende vergunning: de afmetingen en het gebruik wijken af. De zeugenstal is daarmee niet legaal. In april 2024 heeft de gemeente een ontwerpbesluit genomen over de vergunningaanvraag voor legalisatie.”

“Als onderdeel van de aanvulling zijn stikstofberekeningen uitgevoerd. Hieruit blijkt dat de stikstofdepositie op beschermde natuurgebieden toeneemt ten opzichte van de huidige situatie, terwijl de stikstofdepositie in die gebieden nu al te hoog is. Ten opzichte van de in 2020 verleende natuurvergunning voor De Horsten 20 neemt de stikstofdepositie ook toe …”

De Commissie mist nog steeds actuele en volledige informatie. Uit het MER blijkt dat er meer geur- en stikstofuitstoot plaatsvindt dan toegestaan, als de bouwvlakken maximaal worden benut.
De emissies van de voorgestelde mestscheiding zijn onderschat, waardoor de maximale emissies niet goed in beeld zijn gebracht en er geen sprake is van een verwaarloosbare bijdrage. Negatieve gevolgen voor Natura 2000-gebieden zijn niet uitgesloten, waardoor de juridische houdbaarheid van het plan ook niet zeker is. En de gevolgen voor het nabijgelegen natuurreservaat Ophovense Zandberg, onderdeel van Natuurnetwerk Nederland, zijn niet duidelijk aangegeven.

De Commissie adviseert deze informatie in een nieuwe aanvulling op het MER op te nemen, en dan pas een besluit te nemen over het bestemmingsplan.

UPDATE 6

Op 22 januari 2025 kreeg Animal Rights in twee zaken een uitstelbericht:

“U heeft namens Stichting Animal Rights een zienswijze ingediend tegen het “ontwerp bestemmingsplan en plan-MER veehouderij De Horsten”. Eerder hebben we u laten weten dat besluitvorming gepland is in de raadsvergadering van18 maart 2025. Door recente uitspraken van de Raad van State hebben we besloten de behandeling uit te stellen.”

“U heeft bij ons op 16 juli 2024 zienswijzen ingediend tegen het ontwerpbesluit Rongvenweg 14 te Egchel. Uw zienswijzen zijn bij ons in behandeling.”

In beide zaken volgt het uitstel op de Rendac/Amercentrale-uitspraken van 18 december 2024, die vergaande gevolgen heeft voor de manier waarop stikstof getoetst wordt.

Voor De Horsten geldt: “Op dit moment is het onduidelijk wat de gevolgen van deze uitspraak zijn ten aanzien van deze bestemmingsplanprocedure. Vanuit zorgvuldigheid maken we pas op de plaats, daarom stellen we de behandeling van het bestemmingsplan door de gemeenteraad uit.”

Voor Rongvenweg 14: “Op dit moment is het onduidelijk of en wat die gevolgen zijn. Wij gaan de uitspraak en uw zienswijze zorgvuldig bekijken. Daarom duurt het langer voor wij een definitief besluit kunnen nemen. Wij informeren u zodra wij een nieuw besluit genomen hebben.”

UPDATE 7

Op 6 mei 2025 besluit het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Peel en Maas (opnieuw) tot verlenen van een omgevingsvergunning ten behoeve van de varkenshouderij gevestigd aan De Horsten 20 te Egchel. Rutten BV wil het aantal dieren in de bestaande drie stallen uitbreiden. Op 28 juli levert Animal Rights de gronden van het beroep aan.

Geen (kans op een) natuurvergunning

In de eerste plaats is Animal Rights van mening dat het college de gevraagde omgevingsvergunning niet mocht verlenen, omdat reeds op voorhand duidelijk was — of redelijkerwijs duidelijk had moeten/kon zijn — dat de noodzakelijke natuurvergunning niet kan worden verkregen. In dat geval is de activiteit immers niet uitvoerbaar.

De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State heeft in de ‘Rendac’- en ‘Amer’-uitspraken van 18 december 2024 geoordeeld dat toestemmingsverlening op basis van intern salderen (onder meer met toepassing van emissie reducerende stalsystemen), zoals ook in het voorliggende geval de bedoeling is, niet meer mogelijk is.

Daar komt bij dat de provincie Limburg zelf erkent dat de vergunningverlening voor Natura 2000-activiteiten praktisch stilligt.

Het college had kunnen en moeten onderkennen dat de vergunningverlening voor Natura 2000-activiteiten in Limburg feitelijk en juridisch ernstig is belemmerd. De uitvoerbaarheid van het project is onvoldoende verzekerd, zodat het bestreden besluit reeds hierom voor vernietiging in aanmerking komt.

Toetsing

Animal Rights stelt zich verder op het standpunt dat de bestreden omgevingsvergunning ten onrechte is verleend zonder voorafgaande milieueffectrapportage (MER).

Het gewijzigde beoordelingskader als gevolg van bovengenoemde uitspraken houdt in dat de referentiesituatie niet mag worden betrokken bij de vraag of significante gevolgen van een project op voorhand zijn uitgesloten en dat voortaan bij het gebruik van intern salderen een additionaliteitstoets (of vrijgekomen stikstofruimte niet nodig is om verslechtering van de natuur in Natura 2000-gebieden te voorkomen) moet worden gemaakt.

Er is echter geen passende beoordeling met additionaliteitstoets verricht in voorliggende kwestie. Negatieve effecten kunnen niet worden uitgesloten nu geen juiste toetsing is uitgevoerd. Het bestreden besluit kan wegens een motiverings- en zorgvuldigheidsgebrek op dit punt dan ook geen stand houden en komt derhalve voor vernietiging in aanmerking.

Aannames

Verder is Animal Rights van mening dat is uitgegaan van onjuiste aannames over de ammoniakemissie van het beoogde stalsysteem. Met betrekking tot het combi-luchtwassysteem bestaat gegronde twijfel over de effectiviteit ervan in de praktijk. De Afdeling overweegt dat uit rapportages blijkt dat het niet zeker is dat dit stalsysteem in de praktijk daadwerkelijk de emissiereductie behaalt die eraan wordt toegeschreven.

Dit betekent dat de beoordeling van mogelijke milieugevolgen (zoals stikstofdepositie op Natura 2000-gebieden) is gebaseerd op een ‘emissiefictie’ die in strijd is met de feiten. Daarmee is ook de conclusie dat geen sprake is van belangrijke nadelige milieugevolgen, en dus geen MER hoeft te worden opgesteld, onhoudbaar.

Onvolledig

Animal Rights stelt eveneens dat het ‘m.e.r.-beoordelingsbesluit’ niet volledig is. In het geheel is in de beoordeling geen aandacht besteed aan beschermde soorten. Uit de aanvraag zou blijken dat beschermde dier- en plantensoorten niet in het geding komen, maar het college laat na te onderbouwen waar dit precies uit blijkt.

Toestand van het milieu

De bestaande toestand van het milieu is niet beschreven of anderszins inzichtelijk gemaakt, de gevolgen voor en de mogelijkheden ter bescherming van het milieu komen hoofdzakelijk aan de orde in de context van de technische mogelijkheden.

De redelijkerwijze te verwachten ontwikkelingen zijn evenmin kenbaar in de besluitvorming betrokken. Animal Rights stelt dat voorgaande gebreken in de beoordeling op zichzelf al een grondslag voor vernietiging van het bestreden besluit geven.

Slotsom

Animal Rights concludeert dat het bestreden besluit onzorgvuldig voorbereid en gemotiveerd is en geen stand kan houden; het bestreden besluit komt derhalve voor vernietiging in aanmerking. Animal Rights verzoekt de Rechtbank Roermond dan ook haar beroep gegrond te verklaren en het bestreden besluit te vernietigen.

UPDATE 8

Op 6 maart 2023 verzochten Animal Rights en Mobilisation om de vergunningen ingevolge de Natuurbeschermingswet 1998 van 1 oktober 2015 en 20 augustus 2020, verleend aan H.M.M. Rutten Holding BV aan De Horsten 17(/ongenummerd) en 20 te Egchel, in te trekken of te wijzigen.

In de ontwerpbesluiten van 10 oktober 2023 heeft de provincie Limburg het voornemen kenbaar gemaakt om het intrekkings-/wijzigingsverzoek van zowel Animal Rights als MOB af te wijzen. Per brief van 23 november 2023 hebben beide organisaties hun zienswijze kenbaar gemaakt tegen dit voornemen. Op 28 november 2023 is de ontvangst van deze zienswijzen bevestigd. Nadien hebben de organisaties echter niets meer vernomen.

De wettelijke termijn voor het nemen van een besluit is niet verlengd en is reeds ongebruikt verstreken. Dientengevolge stellen de organisaties de provincie Limburg in gebreke vanwege het overschrijden van de wettelijke termijn voor het nemen van een besluit op voornoemde verzoeken.

UPDATE 9

Op 5 september krijgt Animal Rights bericht van de gemeente Peel en Maas dat het bestemmingsplan De Horsten wordt behandeld in de commissievergadering van 7 oktober 2025 en vervolgens in de raadsvergadering van 28 oktober 2025.

Op 8 oktober 2025 hebben Mobilisation en Animal Rights beroep ingesteld tegen het niet tijdig beslissen op de intrekkingsverzoeken.

UPDATE 10

7 oktober 2025 werd tijdens een voorbereidende commissievergadering gesproken over de omstreden uitbreiding van varkensbedrijf Rutten Holding in Egchel. De varkensfokkerij heeft nu in het landbouwontwikkelingsgebied één zeugen- en twee biggenstallen en wil er nog drie zeugen- en drie biggenstallen bijbouwen.

Zonder enig moreel besef over wat de dieren, de natuur en het klimaat hiermee wordt aangedaan, of begrip voor de veranderde tijdsgeest, is het college van mening dat het zich aan afspraken dient te houden die door hen in 2011-2012 gemaakt zijn.

Miljoenen aan belastinggeld worden inmiddels uitgegeven om boerenbedrijven op te kopen, maar in de gemeente Peel en Maas kan je gewoon met tienduizenden varkens uitbreiden. Sterker nog, Rutten doet, naar eigen zeggen, mee aan de stoppersregeling in het kader van het Limburgs Offensief Stikstof voor het oorspronkelijke varkensbedrijf aan de Jacobusstraat, aan de rand van de dorpskern van Egchel. Rutten laat zich dus op de ene plek uitkopen om een stukje verderop fors uit te breiden; dat kan allemaal in Limburg.

Op dinsdag 28 oktober 2025 staat het bespreekstuk ‘Vaststellen Bestemmingsplan De Horsten’ vanaf 19:30 op het programma in de Raadzaal van de gemeente Peel en Maas (Wilhelminaplein 1 te Panningen). ¹ Het college stelt de gemeenteraad, in het kort, voor het bestemmingsplan De Horsten vast te stellen en in te stemmen met de milieueffectrapportages. Het gaat dus om de laatste stemming door de gemeenteraad, maar daarmee is de bouw van de stallen allerminst zeker.

Zoals NRC 27 oktober 2025 al schreef: ”Welke beslissing de gemeenteraad ook neemt, Peel en Maas lijkt bij elke uitkomst verzekerd van een lange juridische weg. In geval van een nee, zal de varkenshouder de rechter wijzen op de in het verleden gemaakte afspraken. Bij een ja beginnen Mobilisation for the Environment […] en Animal Rights waarschijnlijk een proces om het plan van tafel te krijgen.” ²

Update 11

28 oktober wordt er in de gemeente Peel en Maas gestemd over de uitbreiding van varkensfabriek Rutten met tienduizenden varkens.

Dat terwijl het bedrijf zich een klein stukje verderop laat uitkopen!

Zonder enig moreel besef over wat de dieren, de natuur en het klimaat hiermee wordt aangedaan, of begrip voor de veranderde tijdsgeest, is het college van mening dat het zich aan afspraken dient te houden die door hen in 2011-2012 gemaakt zijn.

Zoals NRC 27 oktober 2025 al schreef: ”Welke beslissing de gemeenteraad ook neemt, Peel en Maas lijkt bij elke uitkomst verzekerd van een lange juridische weg. In geval van een nee, zal de varkenshouder de rechter wijzen op de in het verleden gemaakte afspraken. Bij een ja beginnen Mobilisation for the Environment […] en Animal Rights waarschijnlijk een proces om het plan van tafel te krijgen.”

Animal Rights was aanwezig in Panningen.

Update 12

Gemeenteraad van Peel en Maas heeft lak aan varkens, natuur en omwonenden en stemt voor 6 extra megastallen.

De gemeenteraad van Peel en Maas heeft dinsdagavond 28 oktober 2025, zoals verwacht, met een ruime meerderheid – 19 voor 8 tegen – ingestemd met de uitbreiding van varkensbedrijf Rutten aan De Horsten in Egchel. Respect voor de varkens, de natuur, het klimaat en de volksgezondheid daar doet men ook in 2025 in Peel en Maas nog steeds niet aan.   

Het voorstel kreeg steun van het CDA en afvallige VVD leden die nu de lokale BBB vormen. Bij de VVD en de grootste partij Lokaal Peel en Maas stemden raadsleden verdeeld. D66 en PvdA/GroenLinks waren tegen.

Het bedrijf mag van de raad drie nieuwe biggenstallen en drie nieuwe zeugenstallen bouwen, voor in totaal 25.000 dieren. Naast de drie megastallen die er al staan. 9 megastallen naast het Limburgse gehucht Egchel in een tijd waarin de veestapel moet krimpen, de stikstofuitstoot dalen en de aanslag van de vee-industrie op de volksgezondheid niet meer als vanzelfsprekend geaccepteerd wordt. De varkens zijn hoe dan ook de dupe.

Varkensboer Rutten heeft ook nog een stallocatie aan de Jacobusstraat tegen de dorpskern en er is geen enkele garantie dat die gesaneerd wordt. De gemeente kan dat in het geval van Rutten niet eens afdwingen, omdat er nooit iets zwart-op-wit is gezet. “Voor de bühne” en “als schaamlap”, in de woorden van PVDA/GroenLinks, werd daarover wel een krachteloze motie aangenomen.

De politieke fase is hiermee voorlopig afgesloten, de juridische fase loopt al.

Update 13

Het besluit tot vaststelling van het bestemmingsplan werd op 6 november 2025 bekendgemaakt in het Gemeenteblad. Het vastgesteld bestemmingsplan ligt vanaf 7 november 2025 gedurende 6 weken ter inzage.

Wie het niet eens is met dit besluit kan gedurende de termijn van ter inzage legging een beroepschrift indienen bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State.

Update 14

Op 17 december 2025 dienden Animal Rights en Mobilisation pro forma beroep in bij de Raad van State,
Afdeling bestuursrechtspraak, tegen het gewijzigd vastgesteld bestemmingsplan. De gronden van dit beroep zullen we na de feestdagen aanvullen.

Update 15

Op 15 januari 2026 dienden Animal Rights en Mobilisation de gronden van beroep in bij de Raad van State Afdeling Bestuursrechtspraak. Enkele van de gronden zijn:

In 2015 is een natuurvergunning verleend voor het houden van 20.304 dieren op de locatie De Horsten 20. In 2020 is vervolgens een nieuwe natuurvergunning verleend voor het wijzigen van de vergunning uit 2015, het uitbreiden van het aantal dieren en het toevoegen van een extra locatie, te weten ‘De Horsten ongenummerd’. Met deze vergunning is het totaal aantal te houden dieren uitgebreid tot 38.136. Voor de locatie ‘De Horsten ongenummerd’ was niet eerder een natuurvergunning verleend. De natuurvergunning uit 2020 is verleend op basis van intern salderen. Aan deze vergunning ligt geen passende beoordeling ten grondslag. Een passende beoordeling is een verplichte stap bij een natuurvergunning voor projecten die mogelijk significant negatieve effecten hebben op Natura 2000-gebieden. De conclusie dat de natuurvergunning uit 2015/2020 passend is beoordeeld en dat een nieuwe passende beoordeling redelijkerwijs geen nieuwe gegevens en inzichten kan opleveren, is dan ook niet houdbaar. Reeds hierom is ten onrechte aangenomen dat kan worden volstaan met een één-op-één-inpassing en is het bestemmingsplan vastgesteld zonder de vereiste passende beoordeling.

Animal Rights en Mobilisation stellen verder vast dat voor de mestscheidingsactiviteit die het bestemmingsplan toestaat geen natuurvergunning is verleend. De omgevingsvergunning begrenst de mestscheidingsactiviteit tot een verwerkingscapaciteit van maximaal 20.000 m3 per jaar. De daarbij behorende mestopslagcapaciteit is vastgelegd. Deze vergunde capaciteiten zijn gebaseerd op een dierbezetting van 14.548 dieren. Het bestemmingsplan maakt echter een substantiële uitbreiding van het aantal dieren mogelijk, namelijk een totaal van 38.136. Daarmee zal logischerwijs de totale mestproductie eveneens aanzienlijk toenemen.

Daar komt bij dat de natuurvergunning geen vaststaand uitgangspunt vormt. Animal Rights en Mobilisation hebben reeds in 2023 een verzoek tot intrekking van deze vergunning ingediend. De rechtsgeldigheid en bestendigheid van de natuurvergunning zijn daarmee onzeker.

Planregel 4.4.1 stelt zowel een emissieplafond als een maximumaantal te houden dieren vast. Het emissieplafond is daarbij gebaseerd op het maximaal toegestane aantal dieren, uitgaande van een veronderstelde juiste en blijvende werking van emissie reducerende stalsystemen met een reductiepercentage van 85%. Inmiddels is uit wetenschappelijke onderzoeken en uit vaste jurisprudentie van uw Afdeling gebleken dat dergelijke emissie reducerende stalsystemen in de praktijk structureel niet de emissiereducties realiseren die aan de planregeling ten grondslag zijn gelegd.

Het plan en de bijbehorende milieubeoordelingen gaan uit van geurrendementen van combiwassers waarvan inmiddels vaststaat dat deze in de praktijk niet betrouwbaar worden gehaald. Dit betekent dat de feitelijke geurbelasting in de praktijk naar verwachting nog hoger zal zijn dan waarvan in het MER en de planbeoordeling is uitgegaan. Ten onrechte zijn bovendien de geur- en emissie-effecten van de mestverwerking niet in de geurbeoordeling betrokken.

Update 16

Op 20 januari 2026 wees het college van gedeputeerde staten van de provincie Limburg de verzoeken van Animal Rights en Mobilisation om (gedeeltelijke) intrekking of wijziging van de verleende natuurvergunning van de mega-varkensfabriek gelegen aan De Horsten in Egchel af. Op 6 mei dienden de natuurbeschermingsorganisaties de gronden van beroep in.

Er zijn meerdere redenen om tot intrekking van de vergunning over te gaan. Het staat vast dat (in ieder geval) ten aanzien van de Natura 2000-gebieden ‘Leudal’ en ‘Deurnsche Peel & Mariapeel’ sprake is van een (dreigende) verslechtering of verstoring met significante gevolgen voor de natuurwaarden. Het is eveneens evident dat de op 1 september 2015 en 2020 natuurvergunde bedrijfssituatie hier effecten op heeft; zeker wanneer gebruik gaat worden gemaakt van de vergunning en de uitbreiding met tienduizenden varkens gerealiseerd gaat worden (wat nu nog niet het geval is). Er moeten daarom passende maatregelen worden getroffen.

Zoals bij alle intrekkingsverzoeken voor operationele bedrijven is de provincie onwillig om aan een dergelijk verzoek te voldoen en tracht het te bewijzen dat men al ‘heel veel’ doet om de stikstofcrisis en de aftakeling van de natuur te bestrijden. Limburg heeft in de bestreden besluiten, echter, niet inzichtelijk gemaakt wat de noodzakelijke daling van de stikstofdepositie is, die per betrokken Natura 2000-gebied nodig is en binnen welke termijn deze daling kan worden gerealiseerd. Ook is niet gemotiveerd waarom de in de bestreden besluiten genoemde maatregelen voldoende zijn om verslechtering tegen te gaan. De bestreden besluiten zijn dan ook onzorgvuldig voorbereid en gemotiveerd en kunnen geen stand houden.

Dat de door Animal Rights en Mobilisation gevraagde maatregel slechts leidt tot een beperkte daling van de achtergronddepositie is geen valide reden om er van af te zien. Het stikstofprobleem is bij uitstek een cumulatief probleem (‘death by a 1000 cuts’) en alle kleine beetjes helpen. De alternatieve passende maatregelen waar Limburg naar verwijst, leiden niet tot de noodzakelijke daling van stikstofdepositie binnen een afzienbare termijn. Er zijn méér passende maatregelen nodig. Intrekking of wijziging van de natuurvergunning komt dan nadrukkelijk in beeld.

In de beoordelingsruimte kent Limburg doorslaggevend gewicht toe aan de rechtszekerheid van de vergunninghouder; daarbij wordt het natuurbelang gering genoemd. Het rechtszekerheidsbeginsel impliceert, echter, niet dat eenmaal verleende vergunningen onbeperkt in stand moeten blijven, ook niet als deze onherroepelijk zijn. Er bestaat een wettelijke bevoegdheid om natuurvergunningen in te trekken wanneer daar aanleiding toe bestaat. Dat is een in de wet verankerde beperking op de rechtszekerheid die aan een vergunning wordt ontleend. Het rechtszekerheidsbeginsel kan niet prevaleren boven het permanente karakter van het verslechteringsverbod uit de Habitatrichtlijn.

Limburg gaat alleen in op de intrekking zonder te overwegen op welke wijze de natuurvergunning gewijzigd zou kunnen worden om tegemoet te komen aan het natuurbelang. Limburg heeft ten onrechte niet laten meewegen dat de natuurvergunning(en) waarvan om intrekking wordt verzocht, niet in het geheel worden gebruikt, terwijl dit wel een rol dient te spelen in de belangenafweging. Dit getuigt van een onzorgvuldige voorbereiding en motivering van het besluit; de bestreden besluiten kunnen ook om deze reden geen stand houden.

---

1. Raad, dinsdag 28 oktober 2025, 19:30 ↩︎
2. Varkenshouder Egchel kan mogelijk met overheidsgeld afbouwen en elders uitbreiden ↩︎