In Nederland gelden wettelijke regels, hoe minimaal ook, voor het houden, huisvesten en verzorgen van varkens. De NVWA controleert of houders van varkens zich aan deze regels houden.
Om een beeld te krijgen van de naleving van de regels, startte de NVWA in november 2023 met een naleefmeting. Voor de naleefmeting werden inspecties uitgevoerd bij aselect gekozen varkensbedrijven. Het project liep van eind november 2023 tot en met december 2024.
In oktober 2025 publiceerde de NVWA haar ‘Resultaten naleefmeting welzijnsregels varkens 2023-2024’. 1 Hieruit blijkt dat de varkensboeren nog altijd geen boodschap hebben aan de minimale eisen die aan varkenswelzijn worden gesteld. Dat is niet alleen de conclusie van Animal Rights, maar ook die van de NVWA zelf: “De naleefmeting laat zien dat varkenshouders bepaalde welzijnsregels onvoldoende naleven.”
Dat er in de varkenssector geen zelfreflectie is en dus ook geen kans op verbeteringen blijkt uit de reactie van de Producentenorganisatie varkenshouderij. Zij concluderen uit hetzelfde rapport: “Varkenshouders leven de welzijnsregels in de praktijk grotendeels goed na.” En ‘vakblad’ Pigbusiness kopt: “Varkenshouders houden zich volgens NVWA grotendeels goed aan welzijnsregels”. 2
De cijfers liegen echter niet. Op 170 locaties waar bedrijfsmatig varkens werden gehouden werden inspecties uitgevoerd. Van de 170 inspecties waren er 58 akkoord. Bij de overige 112 locaties was dat niet zo. Bij 72 van deze 112 locaties constateerden de NVWA meerdere overtredingen.
Bij 77 bedrijven voldeed het hokverrijkingsmateriaal niet aan de voorschriften. Het materiaal was vaak niet wroetbaar of eetbaar.
Ook constateerden de NVWA meerdere overtredingen van de regels rondom het alarmsysteem en het alarmplan. Bij 80 bedrijven waren er overtredingen.
Bij 40 bedrijven werd 1 overtreding vastgesteld, bij 34 bedrijven 2 overtredingen en bij 38 bedrijven zijn 3 of meer overtredingen geconstateerd.
En dit is niet nieuw. In 2023 waren op varkenshouderijen van de 68 inspecties 30 inspecties akkoord en 38 inspecties niet akkoord. 3
In 2022 waren van de 66 inspecties er 25 inspecties akkoord en 41 inspecties niet akkoord. 4
In 2021 voerde de inspecteurs van de NVWA 94 inspecties van varkenshouderijbedrijven uit. Daarvan waren 44 inspecties akkoord en 50 inspecties niet akkoord. 5
In 2020 zijn in totaal 62 varkenshouderijbedrijven gecontroleerd, waarbij op 33 bedrijven een overtreding van de voorschriften is vastgesteld. 6
Al jaren lang houdt een meerderheid van de gecontroleerde varkenshouders zich dus niet aan de meest basale voorschriften. Er zit geen verbetering in de houding van de varkensboeren ten opzichte van welzijnsverplichtingen en dan met name met betrekking tot hokverrijking, een van de eenvoudigste maatregelen om te nemen.
Voor deze desinteresse is een duidelijke reden aan te wijzen: er zijn nauwelijks consequenties voor dit schouderophalen over dierenwelzijn. In 2024 werd slechts één proces-verbaal opgemaakt en een bestuurlijke maatregel aangezegd. Bij nog eens 44 bedrijven werd een rapport van bevindingen opgemaakt, waarop mogelijk een boete volgt. Verder bleef het vooral bij waarschuwingen.
Update
De criteria voor hokverrijking voor varkens zijn januari 2026 aangescherpt. Varkens moeten permanent kunnen beschikken over materiaal dat zowel eetbaar als wroetbaar is. Daarbij moet minimaal 25% van de varkens in een hok 24 uur per dag met het materiaal bezig kunnen zijn.
Er is een nieuwe brochure ‘Hokverrijking en nestbouwmateriaal voor varkens’ 7 als opvolger van de Brochure ‘Hokverrijking’ uit 2018. Alle varkenshouders krijgen een ingekorte en praktische hokverrijkingskaart thuis gestuurd.
De aanpassingen sluiten aan bij recente wijzigingen in wetgeving, rechterlijke uitspraken en nieuwe wetenschappelijke publicaties en praktijkervaringen. Het College van Beroep voor het bedrijfsleven (CBb) oordeelde in 2024 dat varkens permanent moeten kunnen beschikken over materiaal dat zowel eetbaar als wroetbaar is.
Varkenshouders die niet voldoen aan de nieuwe eisen worden niet direct gesanctioneerd. De NVWA biedt in eerste instantie nalevingshulp (vanaf 1 februari) en gaat vervolgens over tot waarschuwen (vanaf 15 april). Handhaving volgens het interventiebeleid vindt plaats vanaf 1 juni 2026. 8
- Resultaten naleefmeting welzijnsregels varkens 2023-2024 ↩︎
- Varkenshouders houden zich volgens NVWA grotendeels goed aan welzijnsregels ↩︎
- Inspectieresultaten dierenwelzijn varkens 2023 ↩︎
- Inspectieresultaten dierenwelzijn varkens 2022 ↩︎
- Inspectieresultaten welzijn varkens 2021 ↩︎
- Inspectieresultaten dierenwelzijn varkens 2020 ↩︎
- Hokverrijking en nestbouwmateriaal voor varkens ↩︎
- Aangescherpte eisen voor hokverrijking bij varkens ↩︎
